Ograniczone prawo

Ograniczone prawo to najczęściej skrócone określenie ograniczonego prawa rzeczowego, czyli prawa ustanowionego na rzeczy, które przysługuje osobie innej niż właściciel i ogranicza sposób wykonywania własności. Uprawniony nie uzyskuje pełni władztwa nad rzeczą, lecz może korzystać z niej albo żądać określonego zachowania w zakresie wynikającym z ustawy lub czynności prawnej.

Do ograniczonych praw rzeczowych należą: użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz hipoteka. Ich treść jest zróżnicowana. Użytkowanie pozwala korzystać z rzeczy i pobierać z niej pożytki, służebność obciąża nieruchomość na rzecz oznaczonej osoby lub innej nieruchomości, zastaw i hipoteka zabezpieczają wykonanie zobowiązania, a spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu daje uprawnienia do korzystania z lokalu i rozporządzania tym prawem w granicach określonych przepisami.

Najważniejsze cechy ograniczonych praw rzeczowych to:

• bezpośrednie związanie prawa z rzeczą,
• skuteczność wobec osób trzecich,
• możliwość obciążenia własności bez jej przenoszenia,
• ustawowo określony katalog praw i zasad ich wykonywania,
• ujawnianie niektórych praw w księdze wieczystej lub innym właściwym rejestrze.

Ograniczone prawo rzeczowe może powstać między innymi na podstawie umowy, a w określonych przypadkach także na mocy orzeczenia sądu, decyzji administracyjnej albo ustawy. Do przeniesienia ograniczonego prawa rzeczowego dotyczącego nieruchomości wymagane są umowa i wpis do księgi wieczystej. Ujawnione w niej ograniczone prawo rzeczowe korzysta z pierwszeństwa określonego przepisami o księgach wieczystych i hipotece.

Termin ma znaczenie praktyczne w obrocie nieruchomościami, postępowaniach wywłaszczeniowych, sprawach wieczystoksięgowych i planowaniu inwestycji. Osoby, którym przysługują takie prawa, mogą być uczestnikami postępowań dotyczących nieruchomości, a ich prawa mogą wpływać na zakres korzystania z nieruchomości, jej wartość, możliwość ustanowienia kolejnych obciążeń oraz wysokość odszkodowania. W prawie spółek podobne określenie może odnosić się także do zastawnika lub użytkownika akcji, jeżeli zakres ich uprawnień wynika z czynności prawnej i właściwego rejestru.