w sprawie tymczasowego wprowadzenia w życie postanowień traktatu handlowego i nawigacyjnego pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Francuską, podpisanego wraz z protokołem podpisania w Paryżu dnia 22 maja 1937 r.

Na podstawie art. 52 ust. 2 ustawy konstytucyjnej postanawiam co następuje:

Art. 1. Tymczasowe wprowadzenie traktatu

Art. 2. Wykonanie rozporządzenia

Wykonanie rozporządzenia niniejszego porucza się Ministrom: Spraw Zagranicznych, Skarbu, Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Przemysłu i Handlu.

Art. 3. Wejście w życie

Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem ogłoszenia i obowiązuje od dnia 1 czerwca 1937 r.

Artykuł 1. Preferencje taryfowe

Produkty naturalne lub przetworzone pochodzące z terytorium celnego francuskiego, z wyjątkiem wymienionych w załączonej przy niniejszym liście 1, będą korzystały przy ich przewozie bez względu na system, w jakim się on odbywa, na polskie terytorium celne z taryfy najbardziej korzystnej, jakiej Polska udziela lub mogłaby udzielić jakiemukolwiek trzeciemu mocarstwu w wyniku zarządzeń taryfowych lub umów handlowych, zarówno, jeśli chodzi o cła przywozowe jak i o wszystkie dopłaty lub podwyżki, które Polska ustanowiła lub mogłaby ustanowić w przyszłości. Niezależnie od powyższych postanowień produkty naturalne lub przetworzone, pochodzące i przychodzące z francuskiego terytorium celnego, a wymienione w liście A załączonej przy niniejszym będą korzystały przy ich przywozie na polskie terytorium celne ze zniżek procentowych wymienionych na tej liście.

Artykuł 2. Minimalne stawki celne

Produkty naturalne lub przetworzone, pochodzące i przychodzące z polskiego terytorium celnego, z wyjątkiem wymienionych w załączonej przy niniejszym liście 2, będą korzystały przy ich przewozie bez względu na system, w jakim się on odbywa, na francuskie terytorium celne, z taryfy minimalnej, to znaczy z najniższych stawek, jakich Francja udziela lub mogłaby udzielić jakiemukolwiek innemu mocarstwu w wyniku zarządzeń taryfowych lub umów handlowych, zarówno, jeśli chodzi o cła przywozowe jak i o wszystkie dopłaty lub podwyżki, które Francja ustanowiła lub mogłaby ustanowić w przyszłości. Niezależnie od powyższych postanowień produkty naturalne lub przetworzone, pochodzące i przychodzące z polskiego terytorium celnego, a wymienione w B załączonej przy niniejszym, będą korzystały przy ich przewozie na francuskie terytorium celne ze stawek wymienionych na tej liście, z zastrzeżeniem, że wymienienie to nie stanowi konsolidacji tych stawek.

Artykuł 3. Zachowanie korzyści taryfowych

Korzyści przewidziane w art. 1 i 2 przez każdą z Wysokich Układających się Stron pozostaną jako nabyte przez produkty przywożone na terytorium celne drugiej Strony bez względu na to, jakie mogłyby zajść zmiany w taryfikacji tych produktów w wyniku zmian w nomenklaturze lub nowych klasyfikacji.

Artykuł 4. Najkorzystniejsze opłaty wywozowe

Produkty naturalne lub przetworzone, pochodzące i przychodzące z francuskiego terytorium celnego jednej z Wysokich Układającuch się Stron wywożone z przeznaczeniem na terytorium celne drugiej Strony będą korzystały w zakresie ceł i opłat wywozowych z systemu najbardziej korzystnego, jakiego każda z Wysokich Układających się Stron udziela lub mogłaby udzielić bądź na stałe, bądź czasowo jakiemukolwiek trzeciemu krajowi.

Artykuł 5. Formalności celne

Wysokie Układające się Strony zapewniają sobie w ogólności, w zakresie formalności celnych, korzystanie z traktowania udzielanego jakiemukolwiek trzeciemu mocarstwu.

Artykuł 6. Klauzula największego uprzywilejowania

Postanowienia poprzedzających artykułów mieszczą w sobie udzielenie wzajemne traktowania na stopie kraju najbardziej uprzywilejowanego. W wyniku tego wszystkie korzyści i ułatwienia, w zakresie spraw omówionych we wspomnianych, udzielone przez jedną z Wysokich Układających się Stron jakiemukolwiek trzeciemu krajowi będą zastosowane natychmiast w stosunku do drugiej Strony bez specjalnych żądań ani warunków.

Artykuł 7. Wyłączenia klauzuli największego uprzywilejowania

Traktowanie na stopie kraju najbardziej uprzywilejowanego przewidziane w poprzedzających artykułach nie będzie stosowało się:

Artykuł 8. Pochodzenie i przewóz towarów

W tym co się tyczy reglamentacji celnej w zakrsie pochodzenia i przychodzenia towarów, Wysokie Układające się Strony będą stosowały do siebie wzajemnie traktowanie na stopie kraju najbardziej uprzywilejowanego. W wypadku, gdy produkty, pochodzące i przychodzące z terytorium celnego jednej z Wysokich Układających się Stron, uległy przerwie w przesyłce w czasie ich przewozu drogą żelazną z przeznaczeniem na terytorium celne drugiej Strony, władze tej ostatniej nie uznają tego jako powód do odmówienia im korzyści najniższych taryf pod warunkiem, że pochodzenie produktów zostanie odpowiednio ustalone i że nie uległy one na terytorium trzeciego kraju ani złożeniu na skład, ani przetworzeniu, ani podziałowi na kilka ładunków, ani przesortowaniu, ani zmianie w zewnętrznym opakowaniu, ani zmianie właściciela lub adresata. Pod warunkami ustalonymi w poprzednim ustępie, Francja udziela, zważywszy na specjalną sytuację geograficzną Polski, korzyści bezpośredniego przewozu zarówno w zakresie stosowania taryfy minimalnej, jak i w zakresie zwolnienia z dodatkowej opłaty pochodzenia towaru, produktom polskim, przychodzącym z jednego następujących portów europejskich: Rygi, Liepaji (Libawa), Kłajpedy (Memla), Królewca, Szczecina. Dla korzystania z powyższych zarządzeń przesyłki muszą być zaopatrzone we wszystkie dokumenty, stwierdzające, które ustalają, że warunki wymagane w nich zostały spełnione.

Artykuł 9. Opodatkowanie produktów

Cła i opłaty wewnętrzne bez względu na to na czyj rachunek zostają pobierane, a które obciążają lub obciążać mogą wytwórczość, obrót, opakowanie lub spożycie jednej z Wysokich Układających się Stron, nie będą mogły obciążać produktów drugiej Strony w sposób silniejszy lub bardziej uciążliwy niż obciążają produkty krajowe.

Artykuł 10. Świadectwa pochodzenia

Wysokie Układające się Strony będą mogły wymagać, aby produkty i towary przywożone na ich terytorium były zaopatrzone w świadectwo pochodzenia, stwierdzające:

Artykuł 11. Uznawanie świadectw

O ile na terytorium jednej z Wysokich Układających się Stron dopuszczenie jakiegoś towaru z uwagi na wymagania wewnętrznego ustaw odawstwa doń stosowanego lub oclenie towaru przy korzystaniu ze zniżonej taryfy celnej zależy od specjalnych warunków technicznych, tyczących się składu tego owaru, stopnia jego czystości, cech jego zdrowotności, miejsca jego pochodzenia lub jakiegokolwiek innego warunku tego rodzaju, władze celne kraju, w którym towar ten przedstawiony jest do przywozu, uznają świadectwa ustalone przez właściwe władze kraju, który towar wywozi. Świadectwo nie będzie wymagane dla żadnego towaru wytworzonego pod kontrolą jakiejś administracji państwowej i opatrzonego w dokument wystawiony przez tę administrację dla zaświadczenia o kontroli przez nią wykonanej. Wysokie Układające się Strony zastrzegają sobie prawo w wypadku wątpliwości co do ścisłości świadectwa, do wystąpienia ze wszystkimi sprwdzeniami późniejszymi, jakie uznają za potrzebne. Wysokie Układające się Strony określą za wspólnym porozumieniem procedurę, jakiej należy się trzymać w każdym kraju, celem ustalenia tego świadectwa, pobrania próbek, środków zapobiegawczych, które należy zastosować dla przeszkodzenia zastępowaniu produktów innymi, oraz wzorów świadectw. Każda ze stron udzieli drugiej stronie notyfikacji co do listy zakładów i rzeczoznawców uprawnionych przez nią do ich wystawiania. Ustala się jednak co do produktów przeznaczonych dla pożywienia ludzi i zwierząt, że analiza produktów tych wykonana będzie według urzędowych metod, znajdujących się w użyciu w kraju, wystawiającym świadectwo, i że wyniki analizy tej będą wyrażone zgodnie z przepisami, obowiązującymi w kraju, który wystawia świadectwa. Świadectwa te wizowane będą w tych samych warunkach co świadectwa pochodzenia z zastrzeżeniem wyjątków, które mogłyby być ustalone w drodze porozumienia obu rządów. Świadectwo przewidziane w ustępie 1 niniejszego artykułu będzie zwalniało towary, do których stosuje się, z okazywaniem świadectwa pochodzenia przewidzianego w artykule 10, o ile zawierać będzie co do pochodzenia wspomnianych towarów dane wymagane przez wspomniany artykuł. Co do przywozu bydła, mięsa, przetworów mięsnych, innych przetworów zwierzęcych i produktów farmaceutycznych postanowienia niniejszego artykułu będą się stosowały tylko po uprzednim porozumieniu Układających się Stron w tym specjalnym punkcie.

Artykuł 12. Zakazy i ograniczenia handlowe

Do chwili, gdy będzie można ustalić pomiędzy Wysokimi Układającymi się Stronami całkowitą wolność handlu, zakazy lub ograniczenia przywozu lub wywozu, wprowadzone lub mogące być wprowadzonymi w przyszłości dla jakichkolwiek przyczyn na terytorium celnym jednej z Wysokich Układających się Stron, będą mogły być stosowane do handlu drugiej Strony tylko w wypadku, gdy te zakazy i ograniczenia tyczyły się wszystkich innych krajów.

Artykuł 13. Wyjątki od zakazów i ograniczeń

Zobowiązania ustalone w artykule poprzednim nie zabraniają zarządzeń w zakresie zakazów lub ograniczeń, które każda z Wysokich Układających się Stron będzie mogła być zmuszona do przedsięwzięcia, o ile tylko te zakazy lub ograniczenia będą się stosowały jednocześnie do wszystkich krajów, znajdujących się w tych samych warunkach, i o ile będą one zastosowane dla któregokolwiek z powodów wymienionych poniżej:

Artykuł 14. Działalność komiwojażerów

Niezależnie od postanowień artykułu 21 kupcy, fabrykanci i inni przemysłowcy jednej z Wysokich Układających się Stron, którzy stwierdzają przez przedstawienie swej przemysłowej karty legitymacyjnej wystawionej przez właściwe władze ich kraju, że mają prawo wykonywania w nim swego handlu lub przemysłu i że płacą w nim opłaty i podatki przewidziane ustawami, będą mieli prawo bądź osobiście, bądź przez komiwojażerów na ich usługach, czynienia zakupów na terytorium drugiej Strony Układającej się u kupców lub przemysłowców albo w lokalach sprzedaży publicznej. Będą oni mogli również brać zamówienia, nawet na podstawie próbek, u kupców lub innych osób, którzy dla swego handlu lub przemysłu używają towarów, odpowiadających tym próbkom. Ani w jednym, ani w drugim wypadku nie będą oni zmuszeni do uiszczania w tym celu specjalnej opłaty. Komiwojażerzy, o których mowa w ustępie 1, zaopatrzeni w kartę legitymacyjną, odpowiadającą wzorowi załączonemu do niniejszego Traktatu i wystawioną przez władze ich krajów będą mieli wzajemne prawo posiadania ze sobą próbek lub wzorów lecz nie towarów. Wysokie Układające się Strony zawiadomią się wzajemnie o władzach, których obowiązkiem jest wystawianie kart legitymacyjnych, jak również o zarządzeniach, do których komiwojażerzy stosować się mają przy wykonywaniu swego handlu. Obywatele każdej z Wysokich Układających się Stron, o których mowa w ustępie 1 niniejszego artykułu, a zaopatrzeni w kartę legitymacyjną, którzy będą brali udział na terytorium drugiej Strony w targach lub wystawach, będą na nich traktowani jak krajowcy i nie będą podlegali przy tej okazji opłatom innym lub wyższym niż ci ostatni.

Artykuł 15. Bezcłowy przywóz próbek

Przedmioty, podlegające cłu, z wyjątkiem towarów zakazanych do przywozu dla jednego z powodów wymienionych w artykule dla jednego z powodów wymienionych w artykule 13, a które są przywożone jako próbki lub wzory przez komiwojażerów, będą obustronnie dopuszczone bezcłowo w przywozie i wywozie pod warunkiem, że przedmioty te, jeżeli nie zostały sprzedane, zostaną reeksportowane w terminie ustanowionym i że tożsamość przedmiotów przywiezionych i wywiezionych nie pozostawia wątpliwości, bez względu na skądinąd przez jaki urząd przeszły. Reeksport wzorów albo modeli powinien być gwarantowany w obu krajach, czy to przez złożenie w gotówce sumy należnego cła w biurze celnym miejsca przewozu, czy to przez kaucję stosownie złożoną. Skoro wygaśnie okres przepisowy, suma cła w zależności od tego czy została ona złożona z góry, czy zagwarantowana, przypadnie Skarbowi lub zostanie ściągnięta na rzecz jego, chyba że zostanie ustalone, iż w ciągu okresu tego, wzory lub próbki zostały reeksportowane. Jeżeli przed wygaśnięciem przepisowego okresu próbki lub wzory przedstawi się w biurze celnym otwartym na ten cel dla ich reeksportowania, biuro to powinno upewnić się przez sprawdzenie, czy przedstawione mu artykuły są istotnie tymi, dla których wydano pozwolenie przywozu. Jeśli nie zachodzą pod tym względem żadne wątpliwość, biuro stwierdzi reeksport i zwróci sumę cła złożoną przy przywozie, albo też przedsięweźmie wszystkie potrzebne zarządzenia w celu zwolnienia kaucji. Nie będzie się wymagało od importera żadnej opłaty z wyjątkiem opłaty stemplowej, ani za wystawienie świadectwa lub pozwolenia, ani za umieszczenie znaków przeznaczonych dla zapewnienia identyczności próbek lub wzorów. Władze celne każdej z Wysokich Układających się Stron uznają w celu późniejszego stwierdzenia identyczności próbek lub wzorów za wystarczające znaki, które zostaną na nich umieszczone przez biura celne drugiej Układającej się Strony, pod warunkiem, że te próbki lub wzory posiadać będą listę z opisem ich, poświadczoną przez władze celne tej Strony. Będzie można jednak umieszczać na próbkach lub wzorach przez biura celne kraju przywożącego znaki dodatkowe w tych wszystkich wypadkach, gdyby biura te uznały tę uzupełniającą gwarancję za konieczną dla zapewnienia zidentyfikowania próbek lub wzorów w chwili reeksportu. Z wyjątkiem tego wypadku sprawdzenie ze strony biura celnego polegać będzie poprostu na stwierdzeniu identyczności próbek i na określeniu sumy cła i opłat, które by się ewentualnie należały. Okres dla reeksportu ustala się najwyżej na 6 miesięcy z wyjątkiem zastrzeżonej dla administracji celnej kraju przywożącego możności przedłużenia go. Z chwilą upływu tego okresu od próbek nieeksportowanych stanie się wymagalna zapłata cła.

Artykuł 16. Wyłączenia stosowania

Postanowienia artykułów 14 i 15 nie mają zastosowania ani do zawodów wędrownych, ani do kolportażu, ani do zbierania zamówień u osób, które nie wykonują ani przemysłu ani handlu. Każda z Wysokich Układających się Stron zastrzega sobie w tym względzie całkowitą swobodę swego ustawodawstwa.

Artykuł 17. Równe traktowanie produktów

W tym co się tyczy reglamentacji wolnego handlu, a mianowicie sprzedaży, wystawienia na sprzedaż, obrotu i spożycia produktów, żadna z Wysokich Układających się Stron nie wprowadzi różnic pomiędzy produktami krajowymi i produktami drugiej Strony z zastrzeżeniem środków, które każdy z obu rządów mógłby zostać zmuszony zastosować dla zwalczania nielojalnej konkurencji.

Artykuł 18. Ochrona przed nieuczciwą konkurencją

Każda z Wysokich Układających się Stron zobowiązuje się do przedsięwzięcia wszystkich potrzebnych środków dla zabezpieczenia w sposób skuteczny produktów naturalnych lub przetworzonych, pochodzących z drugiej Układającej się Strony, przed nielojalną konkurencją w transakcjach handlowych, a mianowicie do zwalczania i zabraniania przez konfiskatę lub przez wszystkie inne stosowne sankcje zgodne ze swym własnym ustaw odawstwem wyrobu, obiegu, przywozu, oddawania na skład, sprzedaży lub wystawiania na sprzedaż wewnątrz kraju, jak również i wywozu wszystkich produktów, noszących na nich samych, na ich opakowaniu bezpośrednim lub na ich opakowaniu zewnętrznym, na fakturach, listach przewozowych i dokumentach handlowych oznak, nazw, napisów, wizerunków lub jakichkolwiek znaków, zawierających pośrednio lub bezpośrednio fałszywe wskazówki co do pochodzenia, rodzaju, właściwości przyrodzonych lub jakości specyficznych tych produktów lub towarów.

Artykuł 19. Ochrona nazw pochodzenia

Każda z Wysokich Układających się Stron zobowiązuje się do przedsięwzięcia wszystkich środków potrzebnych dla zwalcznia na swym terytorium nieprawnego używania geografiznych nazw pochodzenia produktów winnych drugiej Strony, skoro tylko nazwy te są chronione przez Stronę tę we właściwy sposób i zostały przez nią notyfikowane. Uważa się za używane nieprawnie nazwy pochodzenia każdego z dwóch krajów, kiedy są one stosowane do produktów, którym przepisy ustawowe lub reglamentacyjne tego kraju odmawiają tych praw. Notyfikacja przewidziana powinna mianowicie wyszczególnić dokumenty wystawione przez kompetentną władzę kraju pochodzenia, stwierdzające prawo do nazw pochodzenia. W szczególności zabrania się używania geograficznej nazwy pochodzenia dla oznaczenia produktów winnych innych niż te, które mają w rzeczywistości do tego prawo, nawet wówczas, gdy wspomniane było prawdziwe pochodzenie produktów lub gdyby nieprawnej nazwie towarzyszyły pewne sprostowania, jak "rodzaj", "sposób", "typ" lub inne. Również żadna geograficzna nazwa pochodzenia produktów winnych jednej z Wysokich Układających się Stron, o ile jest ona we właściwy sposób chroniona w kraju ich wytwarzania i o ile została ona prawidłowo notyfikowana drugiej Stronie, nie będzie mogła być uważana jako posiadająca charakter rodzajowy. Powyższe przepisy nie czynią przeszkód, aby sprzedawca umieszczał swe nazwisko i adres na opakowaniu produktu. Niemniej jednak będzie on musiał, w braku nazwy regionalnej lub lokalnej, uzupełniać wzmiankę tę przez oznaczenie widocznym pismem kraju pochodzenia produktu we wszystkich tych wypadkach, kiedy przez umieszczenie nazwiska lub adresu mogłoby powstać pomieszanie z okolicą lub miejscowością położoną w innym kraju. Konfiskata produktów, którym zarzuca się nieprawną nazwę, lub inne sankcje zastosowane będą staraniem administracji, bądź na wniosek Prokuratorii lub każdego zainteresowanego, czy to osoby czy związku lub syndykatu, zgodnie z odpowiednim ustaw odawstwem każdej z Wysokich Układających się Stron. Używanie fałszywych nazw pochodzenia, określone w poprzednich ustępach uznane będzie jako akt nielojalnej konkurencji. Będzie ono zwalczane i zakazywane, zgodnie z przepisami przewidzianymi w artykule 18 niniejszego Traktatu.

Artykuł 20. Normalizacja przemysłowa

Wysokie Układające się Strony zgodne są co do tego, aby informować wzajemnie o wszystkich projektach, tyczących się normalizacji na ich terytoriach typów i serii przemysłowych, oraz gotowe są popierać wszystkimi siłami porozumienia, jakie mogłyby powstawać w tej sprawie pomiędzy zainteresowanymi przemysłami.

Artykuł 21. Traktowanie obywateli

Obywatele każdej z obu Wysokich Układających się Stron będą korzystali na terytorium drugiej Strony, z zastrzeżeniem ogólnych przepisów ustaw i zarządzeń co do kontroli i warunków wjazdu i pobytu cudzoziemców w zakresie paszportów, pozwoleń pobytu (kart identyczności) oraz prawa wydalania, z traktowania kraju najbardziej uprzywilejowanego w tym co się tyczy:

Artykuł 22. Uznawanie i działalność spółek

Spółki cywilne, handlowe, przemysłowe, finansowe, ubezpieczeniowe i inne o charakterze gospodarczym, które zostały utworzone w jednym z obu krajów, zgodnie z jego ustawami i które posiadają w nim swoją siedzibę, uznane będą przez drugą Układającą się Stonę jako istniejące w sposób prawidłowy. Prawość ich utworzenia oraz ich zdolność stawania przed sądami będzie określana według ich statutów i według ustaw kraju, gdzie zostały one utworzone. Będą one mogły na terytorium drugiej Strony, stosując się do krajowych ustaw i rozporządzeń, wykonywać każdą działalność zezwoloną spółką każdego innego kraju, tworzyć na terytorium tym filie i agencje oraz korzystać ze wszystkich praw przyznanych osobom fizycznym przez przepisy artykułu 21 i wszystkich innych układów zawartych pomiędzy obu Stronami. Wysokie Układające się Strony zgodne są co do tego:

Artykuł 23. Równość obciążeń podatkowych

Niniejszy artykuł z wyłączeniem wszystkich innych reguluje sprawy podatkowe. Obywatle każdej z Wysokich Układających się Stron i spółki, spełniające warunki wskazane w artykule 22, nie będą podlegały na terytorium drugiej Strony należnościom, opłatom, podatkom lub daninom, jakkolwiek by się one nazywały i bez względu na to czyj rachunek byłyby one pobierane, innym lub wyższym od tych, jakie pobiera się od krajowców lub spółek krajowych w identycznych sytuacjach. Przepisy te nie przeszkadzają ewentualnemu pobieraniu bądź opłat zwanych pobytowymi, bądź opłat związanych z wykonywaniem formalności policyjnych, przy czym jednak rozumie się, że obywatele obu krajów będą korzystali co do wysokości wspomnianych opłat z traktowania udzielanego obywatelom kraju najbardziej uprzywilejowanego.

Artykuł 24. Odesłanie

We wszystkich sprawach, tyczących się tranzytu międzynarodowego, Wysokie Układające się Strony będą stosowały w swych wzajemnych stosunkach przepisy Konwencji i Statutu Barcelońskiego z dnia 20 kwietnia 1921 r. o wolności tranzytu.

Artykuł 25. Traktowanie statków w portach

Każda z Wysokich Układających się Stron zapewni statkom drugiej Strony w portach morskich położonych pod jej suwerennością, władzą lub ochroną oraz na swoich wodach terytorialnych traktowanie narodowe lub traktowanie na stopie kraju najbradziej uprzywilejowanego w wypadku, gdy to drugie było bardziej korzystne. Traktowanie to będzie mianowicie stosowało się do swobody dostępu do portów, do korzystania z nich, do pełnego korzystania z udogodnień udzielanych żegludze, do czynności handlowych dla statków, ich towarów lub pasażerów, do wszelkiego rodzaju ułatwień, tyczących się udzielania miejsc przy nadbrzeżu, do załadowywania i wyładowywania, do należności i opłat wszelkiego rodzaju pobieranych w imieniu lub na rachunek rządu, władz publicznych, koncesjonariuszy lub wszelkiego rodzaju zakładów.

Artykuł 26. Zarząd i policja portowa

Postanowienia artykułu poprzedzającego w żadnej mierze nie ograniczają swobody właściwych władz portu morskiego co do stosowania środków, jakie uważają one za stosowne przedsięwziąć w celu dobrego zarządu portu i policji portowej, byle by tylko środki te były zgodne z zasadą równorzędności traktowania tak, jak została ona określona w artykule 25.

Artykuł 27. Werbowanie marynarzy

W portach jednej z Wysokich Układających się Stron kapitanowie statków handlowych drugiej Strony, których załogi stałyby się niepełne na skutek chorób lub innych przyczyn, będą mogli, stosując się do ustaw i lokalnych przepisów porządkowych, werbować marynarzy potrzebnych do prowadzenia w dalszym ciągu podróży, przy czym rozumie się, że zwerbowanie, na które zawsze marynarz powinien zgodzić się dobrowolnie, dojdzie do skutku zgodnie z prawem bandery statku.

Artykuł 28. Ogłaszanie opłat portowych

Wszystkie należności i opłaty za korzystanie z portów morskich winny być ogłaszane we właściwy sposób przed wprowadzeniem ich w życie. Toż samo stosuje się do przepisów porządkowych i eksploatacyjnych. W każdym porcie morskim zarząd portu będzie utrzymywał do dyspozycji zainteresowanych zbiór obowiązujących należności i opłat, jak również przepisów porządkowych oraz eksploatacyjnych.

Artykuł 29. Narodowość statków i świadectwa pomiarowe

Statki, które według francuskich ustaw i rozporządzeń udowodnią, że są narodowości francuskiej, oraz statki, które według polskich ustaw i rozporządzeń udowodnią, że są narodowości polskiej, uznane będą jako będące odpowiednio narodowści francuskiej lub polskiej. Świadectwa pomiarowe wystawiane przez władze jedenj z Wysokich Układających się Stron, będą uznane przez władze drugiej Strony jako równoznaczne ze świadectwami wystawianymi przez jej własne władze.

Artykuł 30. Przewóz ładunku tranzytowego

Statki jednej z Układających się Stron, udające się do portu drugiej Strony w celu uzupełnienia tam swego ładunku, będą mogły, stosując się do ustaw i rozporządzeń, obowiązujących w kraju, gdzie leży port, zachowywać na statku część swego ładunku przeznaczoną dla innego portu tego samego lub innego kraju. Nie będą one obciążane w stosunku do tej części ładunku ani należnościami, ani opłatami, chyba, że będzie chodziło o opłaty za dozór, którym podlegają również statki krajowe, wykonywujące te same czynności.

Artykuł 31. Wyłączenia spod stosowania traktatu

Z postanowień artykułów 25 do 30 są wyjęte i pozostają regulowane całkowicie przez ustaw odawstwo krajowe:

Artykuł 32. Schronienie statków w porcie

Każdemu statkowi jednej z Wysokich Układających się Stron, który zostanie do tego zmuszony przez złą pogodę lub przez wypadek siły wyższej, będzie zezwolone schronienie się do portu drugiej Strony, na dokonanie tam swej naprawy, na zapewnienie sobie tam wszelkiego potrzebnego zaopatrzenia i na wyjście z powrotem w morze, nie płacąc przy tym innych należności lub opłat, niż te, jakie pobierane są od statków krajowych w tych samych okolicznościach. W wypadku jednak, gdyby kapitan statku, który schroni się do portu w okolicznościach przewidzianych w poprzednim ustępie znalazł się w potrzebie sprzedaży części swego ładunku w celu pokrycia swych kosztów, musiałby się on zastosować do miejscowych rozporządzeń i taryf.

Artykuł 33. Ratowanie i zwrot mienia rozbitków

Jeżeli statek pod banderą jednej z Wysokich Układających się Stron osiądzie na mieliźnie lub rozbije się na wybrzeżach drugiej Strony, zastosowany zostanie artykuł 28 Konwencji Konsularnej z dnia 30 grudnia 1925 r. Ponadto miejscowe władze winny dopilnować, aby statek mógł otrzymać ratunek i pomoc. Statek lub jego cząstki łącznie z maszynami, ożaglowaniem, aparatami, meblami, wszelkiego rodzaju przyrządami pomocniczymi i dokumentami uratowanymi z rozbicia będzie zwrócony właścicielowi lub uprawnionemu w sposób właściwy jego przedstawicielowi, o ile zażąda tego w okresach przewidzianych przez miejscową ustawę. Toż samo stanie się z uratowanymi towarami. W wypadku sprzedaży, sumy z niej uzyskane będą wypłacone wspomnianemu właścicielowi po potrąceniu kosztów ratowania, konserwacji i sprzedaży. Władza konsularna tej z Wysokich Układających się Stron, której obywatelami są właściciele, będzie mogła w braku ich zażądać zwrotu uratowanych przedmiotów lub sum uzyskanych za nie w wypadku sprzedaży.

Artykuł 34. Traktowanie przedsiębiorstw emigracyjnych

Przedsiębiorstwa żeglugowe jednej z Wysokich Układających się Stron, dopuszczone według ustaw i rozporządzeń drugiej Strony do wykonywania transportu jej emigrantów, oraz działające zgodnie z jej ustaw odawstwem, będą korzystały pod każdym względem na terytorium tej Strony z tych samych przywilejów, zwolnień i ułatwień, co analogiczne przedsiębiorstwa kraju najbardziej uprzywilejowanego.

Artykuł 35. Zakres stosowania przepisów żeglugowych

Postanowienia artykułów 25 do 33 niniejszego Traktatu stosują się do wszystkich statków bez względu na to, czy należą one do jedenj z Wysokich Układających się Stron, czy do osób prywatnych, spółek lub związków publicznoprawnych. Nie tyczą się one jednak w żadnej mierze okrętów wojennych ani statków policyjnych czy kontrolnych, ani w ogólności statków,sprawujących z jakiegokolwiek tytułu władzę publiczną, ani wszystkich innych statków, skoro służą one wyłącznie dla celów sił morskich, wojennych lub powietrznych jedenj z Wysokich Układających się Stron.

Artykuł 36. Traktowanie w żegludze śródlądowej

Statki jednej z Wysokich Układających się Stron oraz ich załogi i ładunki będą korzystały na wodach drugiej Układającej się Strony, jak również w jej wewnętrznych portach otwartych dla handlu, z tego samego traktowania co statki, załogi i ładunki kraju najbardziej uprzywilejowanego. W tym, co się tyczy wszelkich należności i opłat związanych z wewnętrzną żeglugą, każda z Wysokich Układających się Stron traktować będzie na swoich wewnętrznych drogach rzecznych lub w swoich wewnętrznych portach otwartych dla handlu, statki drugiej Strony, ich załogi oraz ładunki równie przychylnie, jak własne statki, załogi i ładunki. Postanowienia przewidziane w dwóch poprzednich ustępach nie stosują się do czynności transportowych wykonywanych pomiędzy dwoma portami tej samej sieci rzecznej wewnątrz kraju. Wszystkie statki, które są zarejestrowane na terytorium jednej z Wysokich Układających się Stron i które należą do obywateli lub spółek tej Strony, uważane są w rozumieniu niniejszego Traktatu za statki Wysokich Układających się Stron.

Artykuł 37. Preferencje celne

Produkty naturalne lub przetworzone, pochodzące i przychodzące z polskiego terytorium celnego z wyjątkiem produktów podanych na liście 2 załączonej przy niniejszym, będą korzystały przy ich przywozie do kolonii francuskich, zwanych asymilowanymi, to jest posiadających w zasadzie ten sam ustrój celny co metropolia, z taryfy minimalnej bez względu na to, czy taryfa ta jest taryfą metropolii, czy chodzi o jakąś taryfę specjalną, co należy rozumieć, iż produkty te będą korzystały z traktowania na stopie kraju najbardziej uprzywilejowanego. Przy przewozie na polskie terytorium celne produkty naturalne lub przetworzone, pochodzące lub przychodzące z kolonii francuskich zwanych asymilowanymi, z wyjątkiem tych produktów, które są podane na liście 1 załączonej przy niniejszym, będą korzystały, o ile są zawarte w liście A, ze zniżek procentowych na liście tej przewidzianych, a bez względu na to, czy zawarte są, czy brak ich na liście A - z traktowania na stopie kraju najbradziej uprzywilejowanego. W koloniach zwanych nieasymilowanymi, to jest posiadających specjalny ustrój celny, oraz w Tunisie, produkty pochodzące i przychodzące z polskiego terytorium celnego, o którym mowa w pierwszym ustępie niniejszego artykułu, będą korzystały z najniższych taryf celnych, jakie są lub mogły być tam udzielone każdemu innemu mocarstwu w wyniku zarządzeń taryfowych lub umów handlowych. Produkty kolonii zwanych nieasymilowanymi, protektoratów i krajów, znajdujących się pod francuskim mandatem, z wyjątkiem tych produktów, które są podane na liście 1 załączonej przy niniejszym, będą korzystały przy ich przywozie na polskie terytorium celne z traktowania na stopie kraju najbardziej uprzywilejowanego. Postanowienia powyższe nie upoważniają polski do wymagania dobrodziejstwa korzyści preferencyjnych, jakich kolonie i protektoraty francuskie udzielają lub mogłyby udzielić Francji, koloniom, protektoratom i krajom, znajdującym się pod mandatem francuskim.

Artykuł 38. Stosowanie postanowień handlowych

Postanowienia artykułów 3 do 13 włącznie, tyczące się wymiany handlowej pomiędzy obu krajami, będą stosowane do francuskich kolonii, krajów pod protektoratem i krajów, znajdujących się pod mandatem francuskim.

Artykuł 39. Uprzywilejowanie statków w portach

W portach kolonii francuskich statki handlowe polskie i gdańskie będą korzystały, stosując się do przepisów porządku publicznego oraz bezpieczeństwa, jak również do miejscowych ustaw i rozporządzeń, z traktowania na stopie kraju najbardziej uprzywilejowanego. Rząd francuski zaleci Rządowi Tunisu rozciągnięcie na porty Tunisu powyższego postanowienia z zastrzeżeniem dla rybołówstwa i kabotażu.

Artykuł 40. Wjazd i pobyt obywateli

Co się tyczy wjazdu i pobytu, obywatele polscy i gdańscy będą korzystali w koloniach francuskich z traktowania przyznawanego obywatelom kraju najbardziej uprzywilejowanego. Traktowanie to w stosunku do obywateli polskich i gdańskich, zarówno osób fizycznych jak i spółek, które zostały lub mogłyby zostać dopuszczone do osiedlenia się na terytorium kolonii francuskich, zostanie zapewnione przez Rząd francuski z zastrzeżeniem stosowania się do ustaw porządku publicznego lub bezpieczeństwa, jak również miejscowego ustaw odawstwa. Rząd francuski zaleci Rządowi Tunisu, aby ten nie czynił niekorzystnego różniczkowania w stosunku do obywateli polskich i gdańskich, co do ich wjazdu oraz ich pobytu w Tunisie, jak również aby udzielał obywatelom polskim i gdańskim, zarówno osobom prywatnym jak i spółkom, które osiedliły się na terytorium Tunisu, korzyści praw, przysługujących wspólnie obywatelom różnych mocarstw, z zastrzeżeniem stosowania się do ustaw porządku publicznego praz bezpieczeństwa, jak również do miejscowego ustaw odawstwa. Co do traktowania komiwojażerów, to Rząd francuski udzieli w swych koloniach i zaleci Rządowi Tunisu udzielanie na jego terytorium komiwojażerom polskim i gdańskim, jak również wzorom i próbkom traktowania na stopie kraju najbardziej uprzywilejowanego. Również obywatele kolonii, protektoratów i krajów, znajdujących się pod mandatem francuskim, będą korzystali w Polsce z traktowania udzielanego obywatelom kraju najbardziej uprzywilejowanego.

Artykuł 41. Udział Wolnego Miasta Gdańska

Rząd polski, któremu powierzone zostało prowadzenie spraw zagranicznych Wolnego Miasta Gdańska, zgodnie z art. 104 Traktatu Wersalskiego i artykułami 2 i 6 Konwencji Paryskiej z dnia 9 listopada 1920 r. pomiędzy Rzecząpospolitą Polską i Wolnym Miastem Gdańskiem, zastrzega sobie prawo oświadczenia że Wolne Miasto jest Stroną Układającą się w niniejszym Traktacie i że przyjmuje zobowiązania oraz nabywa prawa z niego wypływające. Zastrzeżenie to nie rozciąga się na postanowienia niniejszego Traktatu, które Rzeczpospolita Polska, zgodnie z prawami przysługującymi Polsce na podstawie traktatów i konwencyj, ważnie zaciągnęła w stosunku do Wolnego Miasta Gdańska.

Artykuł 42. Rozstrzyganie sporów międzynarodowych

Spory, jakie mogłyby powstać pomiędzy Wysokimi Układającymi się Stronami co do wykładni niniejszego Traktatu, a które nie mogłyby być załatwione w drodze dyplomatycznej, przedłożone będą za wspólną zgodą w drodze kompromisu bądź do Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarpodowej w warunkach i zgodnie z procedurą przewidzianą w jego statucie, bądź, jeśli jedna z obu stron tego zażąda, do Trybunału Rozjemczego w warunkach i zgodnie z procedurą przewidzianą przez Konwencję Haską z dnia 18 października 1907 r. w sprawie pokojowego załatwiania sporów międzynarodowych. W przypadku, gdyby w zastosowaniu niniejszego artykułu Wysokie Strony Układające się odwołały się do Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej, orzekać on będzie w postępowaniu skróconym i w możliwie najkrótszym czasie.

Artykuł 43. Utrzymanie konwencji weterynaryjnej

Obie Wysokie Układające się Strony zgodne są co do tego, aby utrzymać stosowanie Konwencji Weterynaryjnej, podpisanej między obu krajami dnia 24 kwietnia 1929 r.

Artykuł 44. Ratyfikacja i czas obowiązywania

Niniejszy Traktat będzie ratyfikowany i dokumenty ratyfikacyjne wymienione zostaną w Warszawie, skoro tylko to będzie możliwe. Wejdzie on w życie w 30 dniu, począwszy od daty wymiany dokumentów ratyfikacyjnych. Niniejszy traktat zawarty jest na jeden rok, począwszy od daty jego wejścia w życie. W braku wypowiedzenia na sześć miesięcy przed terminem jego wygaśnięcia, niniejszy Traktat uznany zostanie za przedłużony milcząco, przy czym jednak każda z Wysokich z Układających się Stron zastrzega sobie prawo wypowiedzenia go w każdej chwili za uprzedzeniem na sześć miesięcy naprzód, skierowanym do drugiej Układającej się Strony.

Artykuł 45. Butelkowanie napojów alkoholowych

Wysokie Strony Układające się zgodne są, aby uznać za wygasłe od chwili wejścia w życie postanowień niniejszego Traktatu: