Władza publiczna

Władza publiczna to całokształt działań państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego podejmowanych w celu wykonywania zadań publicznych i kształtowania sytuacji prawnej osób lub podmiotów. Termin obejmuje zarówno organy władzy publicznej, jak i inne podmioty, którym powierzono wykonywanie określonych kompetencji publicznych. Nie oznacza wyłącznie organów stanowiących prawo, lecz także podmioty wykonujące zadania administracyjne, wymiar sprawiedliwości oraz inne funkcje państwa.

Najważniejszą cechą władzy publicznej jest działanie w sferze imperium, czyli z wykorzystaniem kompetencji wynikających z prawa, często w sposób jednostronny i wiążący dla adresata. Władza publiczna może przejawiać się w stanowieniu przepisów, wydawaniu decyzji i innych rozstrzygnięć, prowadzeniu postępowań, stosowaniu środków przymusu, organizowaniu usług publicznych oraz wykonywaniu zadań z zakresu ochrony zdrowia, bezpieczeństwa lub pomocy rodzinie. Jej wykonywanie powinno respektować zasady legalności, równego traktowania, bezstronności, proporcjonalności i ochrony zaufania do państwa.

Pojęcie to występuje w prawie konstytucyjnym, administracyjnym, cywilnym, karnym, rodzinnym i procesowym. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej wiąże je między innymi z decentralizacją państwa, samorządem terytorialnym oraz zasadami relacji między kościołami i związkami wyznaniowymi a państwem. W Kodeksie postępowania administracyjnego zaufanie do władzy publicznej jest jedną z zasad prowadzenia postępowania.

Szczególne znaczenie termin ma w prawie cywilnym. Za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej może odpowiadać Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego albo inna osoba prawna wykonująca takie zadania. Odpowiedzialność ta dotyczy działania lub zaniechania w sferze władczej, a przepisy szczególne mogą regulować ją odmiennie. Nie każda czynność podmiotu publicznego jest jednak wykonywaniem władzy publicznej. Działania o charakterze gospodarczym lub umownym mogą podlegać zasadom właściwym dla stosunków prywatnoprawnych.