Wyrok V KK 4/07

WYROK Z DNIA 1 MARCA 2007 R. V KK 4/07 W sprawie o wydanie wyroku łącznego, w wypadku zbiegu dwóch lub więcej kar 25 lat pozbawienia wolności, sąd okręgowy orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników (art. 28 § 1 k.p.k.), ewentualnie w składzie trzech sędziów (art. 28 § 2 k.p.k.). W razie wymierzenia przez sąd okręgowy kary dożywotniego pozbawienia wolności za jedno przestępstwo, bądź jako kary łącznej w postępowaniu zwyczajnym albo w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego, apelację rozpoznaje, zgodnie z art. 29 § 2 k.p.k., sąd apelacyjny w składzie pięciu sędziów. Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik (sprawozdawca). Sędziowie: SN J. Skwierawski, SN J. Sobczak, SN J.B. Rychlicki i SA (del. do SN) M. Gierszon. Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz. Sąd Najwyższy w sprawie Andrzeja C., o wydanie wyroku łącznego po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 1 marca 2007 r., kasa- cji, wniesionych przez obrońcę skazanego i Prokuratora Apelacyjnego w S. na korzyść od wyroku Sądu Apelacyjnego w S. z dnia 27 września 2006 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 6 kwietnia 2006 r., u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę Andrzeja C. o wydanie wyroku łącznego p r z e k a z a ł Sądowi Apelacyjnemu w S. do ponownego roz- poznania w postępowaniu odwoławczym (...). 2 U Z A S A D N I E N I E Andrzej C. został skazany prawomocnymi wyrokami: 1. Sądu Rejonowego w S. z dnia 31 stycznia 2000 r., za czyny z art. 279 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k., popełnione w dniach 9 listopada 1999 r. i 23 listopada 1999r. – na podstawie art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. – na karę roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności; 2. Sądu Okręgowego w K. z dnia 5 lutego 2002 r., za czyn z art. 148 § 2 pkt 2 k.k. w zb. z art. 280 § 2 k.k. i art. 288 § 1 k.k., popełniony w dniu 1 grudnia 1999r. – na podstawie art. 148 § 1 pkt 2 k.k. przy zastoso- waniu art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. – na karę 25 lat pozbawienia wolności; 3. Sądu Rejonowego w J. z dnia 29 sierpnia 2002 r., za czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełniony w dniu 28 kwietnia 1998r. – na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności; 4. Sądu Okręgowego w K. z dnia 9 grudnia 2003 r., za czyny: a) z art. 148 § 2 pkt 2 k.k. w zb. z art. 280 § 1 k.k. i art. 163 § 1 k.k., popełniony w dniu 11 listopada 1998r. – na podstawie art. 148 § 1 pkt 2 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. – na karę 25 lat pozbawienia wolności; b) z art. 278 § 1 k.k., popełnione w dniach 11 października 1998r. i 12 października 1998r. – na podstawie art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. – na karę roku pozbawienia wolności, przy czym na podstawie art. 85 k.k. i art. 88 k.k. wymierzono skazanemu łączna karę 25 lat pozba- wienia wolności. W uwzględnieniu wniosku skazanego o wydanie wyroku łącznego Sąd Okręgowy w K., w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, wyro- kiem z dnia 6 kwietnia 2006 r., na podstawie art. 85 k.k., art. 88 k.k. i art. 91 3 § 2 k.k., połączył orzeczone wobec Andrzeja C. w wymienionych wyżej wy- rokach kary pozbawienia wolności i wymierzył mu jako karę łączną karę dożywotniego pozbawienia wolności. Obrońca skazanego wniósł apelację od powyższego wyroku w zakre- sie orzeczenia o wymierzeniu łącznej kary pozbawienia wolności. Zarzucił wyrokowi rażącą niewspółmierność kary na skutek niezastosowania ab- sorpcji. Wniósł o zmianę wyroku przez wymierzenie skazanemu łącznej ka- ry 25 lat pozbawienia wolności. Sąd Apelacyjny w S., w składzie trzech sędziów, po rozpoznaniu ape- lacji, wyrokiem z dnia 27 września 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżony wy- rok. Kasację od prawomocnego wyroku złożyli obrońca oskarżonego i Prokurator Apelacyjny w S. Obrońca zarzucił wyrokowi: - naruszenie przepisu art. 28 § 3 k.p.k., przez orzekanie o karze łącz- nej przez Sąd Okręgowy w K. w składzie jednego sędziego i dwóch ławni- ków, mimo że w sprawach o przestępstwa, za które ustawa przewiduje ka- rę dożywotniego pozbawienia wolności, sąd powinien orzekać w składzie dwóch sędziów i trzech ławników; skarżący podkreślił, że uchybienie to stanowi zarazem bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia, wymienio- ną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.; - naruszenie przepisu art. 569 § 1 k.p.k., przez pogorszenie sytuacji skazanego na skutek wydania wyroku łącznego orzekającego wobec niego karę dożywotniego pozbawienia wolności W konkluzji, autor tej kasacji wniósł o uchylenie wyroków sądów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okrę- gowemu w K. Prokurator Apelacyjny w S. zarzucił wyrokowi Sądu Apelacyjnego ra- żące naruszenie przepisów postępowania polegające na tym, że sąd ten, 4 wbrew art. 29 § 2 k.p.k., rozpoznał w składzie trzyosobowym, zamiast pię- cioosobowym, apelację obrońcy skazanego od wyroku łącznego, którym orzeczono karę dożywotniego pozbawienia wolności, a nadto utrzymał w mocy wyrok łączny Sądu Okręgowego, którym orzeczono karę łączną do- żywotniego pozbawienia wolności w sytuacji, gdy w jego wydaniu brał udział jeden sędzia i dwóch ławników, zamiast dwóch sędziów i trzech ław- ników, akceptując w ten sposób obrazę art. 28 § 3 k.p.k., obciążającą wy- rok sądu pierwszej instancji. Podnosząc ten zarzut odnoszący się do wyroków obu instancji Proku- rator Apelacyjny wniósł o uchylenie na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wyroków Sądów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpo- znania Sądowi Okręgowemu w K. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Obie strony przeciwne, tj. Prokurator Apelacyjny w S. i obrońca ska- zanego zgodnie wnieśli o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i przeka- zanie sprawy o wydanie wyroku łącznego do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy. W obu kasacjach podniesiono zarzut zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, a konkretnie uchybienia określone- go w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., polegającego na nienależytej obsadzie sądu. O ile jednak Prokurator Apelacyjny łączył to uchybienie z wyrokami Sądów obu instancji, to obrońca upatrywał go tylko w wyroku Sądu Okręgowego. Jest jednak oczywiste, że i w takim ujęciu, jak w kasacji obrońcy, zarzut dotyczy pośrednio także wyroku Sądu odwoławczego, gdyż w przekonaniu skarżącego, utrzymano nim w mocy zaskarżony wyrok Sądu pierwszej in- stancji, mimo że ze względu na bezwzględną przyczynę odwoławczą, nale- żało go uchylić. Obie skarżące strony zgodnie utrzymywały, że Sąd orzekający w pierwszej instancji w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, był nie- należycie obsadzony. Uzasadnienie wspierające zarzut jest jednak po- 5 wierzchowne, a zarazem pomija argumenty podniesione przez Sąd Apela- cyjny na rzecz tezy, że Sąd pierwszej instancji orzekał w prawidłowym składzie (jeden sędzia i dwóch ławników) oraz, że także Sąd odwoławczy powinien był rozpoznać apelację w składzie trzyosobowym. Obrońca wyra- ził swoje odmienne stanowisko lapidarnie. Jego zdaniem o konieczności orzekania przez Sąd pierwszej instancji w składzie określonym w art. 28 § 3 k.p.k., a więc pięcioosobowym (dwóch sędziów i trzech ławników). prze- sądzała kwalifikacja prawna czynów, za które Andrzej C. został prawomoc- nie skazany, przewidująca zagrożenie karą dożywotniego pozbawienia wolności. Inaczej argumentował Prokurator Apelacyjny. Twierdził, że po- trzeba orzekania w składzie pięcioosobowym w sprawie o wydanie wyroku łącznego wynikała nie stąd, iż w takim składzie skazano wcześniej Andrzej C. za dwa zabójstwa, ale dlatego, że wydając wyrok łączny, Sąd Okręgowy procedował w sprawie, w której orzeczenie łącznej kary dożywotniego po- zbawienia wolności było przewidziane przepisem art. 88 k.k., a więc w sy- tuacji opisanej w art. 28 § 3 k.p.k. Odnosząc się do zarzutów obrazy art. 28 § 3 k.p.k. trzeba na wstępie zauważyć, że przepis ten nie odnosi się bezpośrednio do postępowania w sprawie o wydanie wyroku łącznego. Postępowanie to, unormowane w rozdziale 60 Kodeksu postępowania karnego (art. 569 – 577), charaktery- zuje się daleko posuniętą specyfiką, wynikającą przede wszystkim z ogra- niczonego przedmiotu i zakresu orzekania. Regulujące je przepisy nie normują kwestii składu sądu. Dlatego istotne znaczenie ma art. 574 k.p.k. stanowiący, że w kwestiach nieuregulowanych przepisami dotyczącymi po- stępowania o wydanie wyroku łącznego stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu zwyczajnym przed sądem pierwszej instancji. Nakaz odpo- wiedniego stosowania tych przepisów nie oznacza, że zawsze należy sto- sować je wprost w postępowaniu o wyrok łączny. Zgodnie z utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie stanowiskiem odpowiednie stosowanie przepisów 6 zakłada także stosowanie ich w sposób zmodyfikowany, uwarunkowany odmiennością macierzystego zakresu normowania w relacji do zakresu od- niesienia, ale również – niestosowanie ich w ogóle, gdy odmienność ta jest zasadnicza. (J. Nowacki: „Odpowiednie” stosowanie przepisów prawa, PiP, 1964, z. 3; A. Błachnio–Parzych: Przepisy odsyłające systemowo, PiP, 2003, z. 1; uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 stycz- nia 2001 r., I KZP 50/00, OSNKW 2001, z. 3-4, poz. 16). Przepis art. 28 § 3 k.p.k., który zdaniem obu skarżących stron, powi- nien być zastosowany przy wyznaczeniu składu sądu okręgowego do roz- poznania sprawy o wydanie wyroku łącznego, stanowi, że w sprawach o przestępstwa, za które ustawa przewiduje karę dożywotniego pozbawienia wolności, sąd orzeka w składzie dwóch sędziów i trzech ławników. Brzmie- nie przepisu nie pozostawia wątpliwości, że formułując go ustawodawca miał na uwadze postępowanie zwyczajne, w którym orzeka się o zarówno o winie oskarżonego, jak i karze za popełnienie zarzuconego, a następnie przypisanego przestępstwa. Szczególny, bo odbiegający od zasady okre- ślonej w art. 28 § 1 k.p.k., skład sądu, powiązany jest tutaj z zagrożeniem ustawowym za popełnienie przestępstwa będącego przedmiotem oskarże- nia. Unormowanie to, współkształtuje model postępowania zwyczajnego przed sądem pierwszej instancji, określając skład sądu na rozprawie głów- nej w sprawach o określone nim przestępstwa. Nie może ono odnosić się wprost do postępowania w sprawach o wydanie wyroku łącznego, bo jego przedmiotem nie jest już kwestia zawinienia oskarżonego, a dolne i górne granice zagrożenia ustawowego za zarzucone przestępstwo nie decydują o wymiarze kary łącznej. Przed wszczęciem postępowania o wydanie wyroku łącznego orzeczenia co do winy i kary za poszczególne przestępstwa są już prawomocne. Tak więc przedmiot orzekania, który zgodnie z wolą ustawodawcy wymagał poszerzonego składu sądu, został już niejako „skonsumowany”, a zarazem utrwalił się w postaci niepodlegających zmia- 7 nie rozstrzygnięć. Celem natomiast postępowania o wydanie wyroku łącz- nego jest sprawdzenie, czy przestępstwa, za które prawomocnie skazano oskarżonego, pozostają w zbiegu realnym w rozumieniu art. 85 k.k., a jeśli tak – wymierzenie kary łącznej (ew. kar łącznych) i w razie potrzeby, także środków karnych w ujęciu łącznym, według zasad określonych w art. 86 – 90 k.k. Skoro w przepisach tych oznaczono ściśle dolne i górne granice kar łącznych wszystkich rodzajów, to nie ma już ani potrzeby, ani podstaw, by przy wymiarze tych kar odwoływać się do zagrożeń ustawowych przewi- dzianych w przepisach typizujących przestępstwa, które skazanemu pra- womocnie przypisano. Uwagi te prowadzą do wniosku, że przepis art. 28 § 3 k.p.k., określający szczególny skład sądu w postępowaniu zwyczajnym, nie znajduje zastosowania w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego. Przebiega ono bowiem w zupełnie innych uwarunkowaniach procesowych i materialno-prawnych, niż wskazane w hipotezie tego przepisu. Zbieżny z tym stanowiskiem pogląd wyraził Sąd Najwyższy w okresie obowiązywania Kodeksu karnego z 1969 r., w uchwale składu 7 sędziów z dnia 17 lutego 1972 r., VI KZP 78/71, OSNKW 1972, z. 4, poz. 60 i w uchwale z dnia 24 maja 1995 r., I KZP 15/95, OSNKW 1995, z. 7-8, poz. 46. Wywody stron zawierają inną jeszcze argumentację na poparcie wy- suniętego zarzutu. Negują mianowicie możliwość wymierzenia przez sąd okręgowy, orzekający w pierwszej instancji w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, kary dożywotniego pozbawienia wolności nawet wtedy, gdy orzeka w sprawie o wyrok łączny. Oparciem dla skarżących jest nadal art. 28 § 3 k.p.k., przy założeniu, że jego ratio legis wyraża się w tym, iż do wymierzenia najsurowszej z kar przewidzianych w Kodeksie karnym, powo- łany jest wyłącznie poszerzony skład sądu okręgowego. Z tym założeniem art. 28 § 3 k.p.k. znajdowałby w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego zastosowanie odpowiednie, ale w postaci zmodyfikowanej, tj. jako wyraża- jący normę obligująca do wyznaczenia pięcioosobowego składu sądu w 8 każdym postępowaniu, w którym jest ustawowo przewidziane orzeczenie kary dożywotniego pozbawienia wolności, a więc także jako kary łącznej na podstawie art. 88 k.k. Supozycja ta jest jednak nietrafna, o czym przekonu- je wykładnia art. 88 k.k., konfrontowana z uregulowaniami zamieszczonymi w art. 28 k.p.k. Zgodnie z brzmieniem art. 88 in fine k.k., w wypadku zbiegu dwóch lub więcej kar 25 lat pozbawienia wolności sąd może orzec, jako karę łącz- ną, karę dożywotniego pozbawienia wolności. Jeśli zestawić to unormowa- nie z treścią art. 28 § 3 k.p.k., w pierwotnej jego redakcji, obowiązującej do dnia 30 czerwca 2003r., obligującej do wyznaczenia składu dwóch sędziów i trzech ławników w sprawach o przestępstwa, za które ustawa przewidy- wała karę 25 lat pozbawienia wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności, to relacja zawartej w nim normy do przepisu art. 88 in fine k.k., uprawniała do wnioskowania, że na jego podstawie w postępowaniu zwy- czajnym tylko sąd okręgowy w składzie poszerzonym władny był orzec ka- rę dożywotniego pozbawienia wolności. W takim składzie sąd rozpoznawał sprawy o przestępstwa zagrożone maksymalnie jednym lub drugim rodza- jem kary. Jednak ustawą z dnia 10 stycznia 2003r. o zmianie ustawy – Ko- deks postępowania karnego … (Dz. U. Nr 17, poz. 155) zmieniono treść art. 28 § 3 k.p.k., ograniczając nakaz wyznaczenia poszerzonego składu sądu okręgowego tylko do spraw o przestępstwa zagrożone karą dożywot- niego pozbawienia wolności. Nie zmieniła się natomiast treść art. 88 k.k. Oznacza to, że począwszy od dnia 1 lipca 2003r. sąd okręgowy orzekający w pierwszej instancji w składzie jednego sędziego i dwóch ławników w po- stępowaniu zwyczajnym może wymierzyć oskarżonemu łączną karę doży- wotniego pozbawienia wolności na podstawie art. 88 in fine k.k. w spra- wach o przestępstwa zagrożone karą 25 lat pozbawienia wolności, jeśli wymierzy takie kary za co najmniej dwa przestępstwa. 9 W Kodeksie karnym stypizowano 7 przestępstw zagrożonych mak- symalnie karą 25 lat pozbawienia wolności w art. art.: 118 § 2, 122 § 1, 122 § 2, 123 § 2, 130 § 4, 166 § 3 i 310 § 1. W sprawach o wszystkie te prze- stępstwa po dniu 30 czerwca 2003 r. sąd okręgowy orzeka w składzie jed- nego sędziego i dwóch ławników. W jego mocy pozostaje także orzeczenie łącznej kary dożywotniego pozbawienia wolności na podstawie art. 88 in fine k.k. Przepis ten dopuszcza bowiem szczególną możliwość wymierze- nia takiej kary łącznej nawet wtedy, gdy za poszczególne przestępstwa ustawa nie przewiduje zagrożenia karą tego rodzaju. Ustawodawca nie za- strzegł bowiem w art. 88 k.k., że wymierzenie łącznej kary dożywotniego pozbawienia wolności może nastąpić pod warunkiem, iż co najmniej jedno z przestępstw, za które wymierzono karę 25 lat pozbawienia wolności za- grożone jest karą dożywotniego pozbawienia wolności. Tak więc, możność wymierzenia przez sąd okręgowy w składzie trzyosobowym najsurowszej kary pozbawienia wolności, jako kary łącznej, wpisana jest w model postę- powania zwyczajnego w pierwszej instancji. Odmienny pogląd nie byłby możliwy do zaakceptowania już z tego powodu, że zakładałby niemożność dokończenia procesu przez orzeczenie kary łącznej, gdy w wypadku zbie- gu dwóch lub więcej kar 25 lat pozbawienia wolności, sąd orzekający w zwykłym składzie uznałby za właściwe wymierzyć oskarżonemu łączną ka- rę dożywotniego pozbawienia wolności na podstawie art. 88 in fine k.k. Nie można więc w aktualnym stanie prawnym utrzymywać, że wymierzenie łącznej kary dożywotniego pozbawienia wolności nie jest dopuszczalne w wypadku orzekania przez sąd okręgowy w zwykłym składzie. Jednoznacz- ność sformułowania zawartego w art. 88 in fine k.k., przy uwzględnieniu, że sprawy o przestępstwa zagrożone karą 25 lat pozbawienia wolności rozpo- znaje sąd w składzie trzyosobowym, pozwala przyjąć, że z dniem 1 lipca 2003 r. (wejście w życie ustawy nowelizującej art. 28 § 3 k.p.k.), ustawo- dawca nadał także sądowi okręgowemu orzekającemu w składzie zwykłym 10 w postępowaniu zwyczajnym, kompetencję wymierzenia kary dożywotnie- go pozbawienia wolności jako kary łącznej. Wniosek ten opiera się na wy- kładni językowej obu analizowanych przepisów, wspartej elementami wy- kładni systemowej. Skoro zaś kompetencja sądu okręgowego orzekające- go w zwykłym składzie (ławniczym lub zawodowym) obejmuje wymierzenie kary dożywotniego pozbawienia wolności jako kary łącznej, to żadne racjo- nalne przesłanki nie przemawiają za uznaniem, że nie ma tego uprawnie- nia trzyosobowy skład sądu okręgowego orzekający w sprawie o wydanie wyroku łącznego. W obu przecież postępowaniach przedmiot rozstrzygnię- cia co do kary łącznej jest identyczny – wymierzenie jej w sytuacji zbiegu kar 25 lat pozbawienia wolności orzeczonych za co najmniej dwa przestęp- stwa. Uwagi powyższe dodatkowo potwierdzają zasadność konkluzji, że w sprawie o wydanie wyroku łącznego, w wypadku zbiegu dwóch lub więcej kar 25 lat pozbawienia wolności, sąd okręgowy orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników (art. 28 § 1 k.p.k.), ewentualnie w składzie trzech sędziów (art. 28 § 2 k.p.k.). Sąd Okręgowy w K., wymierzając w sprawie o wydanie wyroku łącznego karę dożywotniego pozbawienia wol- ności w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, był zatem sądem na- leżycie obsadzonym. Nie doszło do uchybienia przepisowi art. 28 § 3 k.p.k., a tym samym, do zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, wska- zanej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Zarzuty obu skarżących stron, w których wiązano takie uchybienie z wyrokiem Sądu Okręgowego, okazały się nie- trafne. W kasacji Prokuratora Apelacyjnego zawarty jest też drugi zarzut nienależytej obsady sądu, tym razem Sądu Apelacyjnego, który orzekał w drugiej instancji w składzie trzech sędziów, przewidzianym w art. 29 § 1 k.p.k., i utrzymał w mocy wyrok wymierzający skazanemu łączną karę do- żywotniego pozbawienia wolności. Zdaniem skarżącego Sąd odwoławczy 11 powinien był orzekać w składzie pięciu sędziów, określonym w art. 29 § 2 k.p.k., skoro rozpoznawał apelację od wyroku, w którym taką karę wymie- rzono. Decydując o procedowaniu na rozprawie w składzie trzech sędziów, Sąd Apelacyjny uznał, że gdy właściwym do rozpoznania sprawy w pierw- szej instancji był trzyosobowy skład sądu (jeden sędzia i dwóch ławników), to w instancji odwoławczej sąd nie może orzekać w składzie dwóch sę- dziów i trzech ławników, na co wskazywałby przepis art. 29 § 2 k.p.k. Ar- gumentował, że doszłoby wtedy do sytuacji niemożliwej do zaakceptowania ze względów systemowych, gdyż nie ma racjonalnego uzasadnienia ku te- mu, by rozstrzyganie o kwestii tej samej wagi ustawodawca powierzał w pierwszej instancji sądowi o składzie węższym, niż w instancji odwoław- czej. Autor kasacji przeciwstawił się stanowisku prezentowanemu w tym względzie przez Sąd Apelacyjny. Twierdził, że rozpoznanie apelacji od wy- roku orzekającego karę dożywotniego pozbawienia wolności przez sąd odwoławczy w składzie trzech sędziów nastąpiło wbrew wyraźnemu brzmieniu art. 29 § 2 k.p.k. Zdaniem Sądu Najwyższego omawianemu tu zarzutowi kasacji pro- kuratora nie można odmówić słuszności. Istotnie, treść przepisu art. 29 § 2 k.p.k. jest zupełnie jednoznaczna i jako taka wyklucza sięganie do wykładni innej niż językowa. Zamieszczony jest w nim nakaz rozpoznania apelacji od wyroku orzekającego karę dożywotniego pozbawienia wolności przez sąd w składzie pięciu sędziów. Brak w przepisie jakichkolwiek sformułowań specyfikujących sytuację procesową, w której wydano wyrok orzekający karę dożywotniego pozbawienia wolności oznacza, lege non distinguente, że chodzi o każdy wyrok, którym orzeczono taką karę w pierwszej instancji. Jedynym kryterium decydującym o poszerzonym składzie sądu rozpozna- jącego apelację jest wymierzenie zaskarżonym wyrokiem najsurowszej ka- 12 ry rodzajowej. Wskazana w art. 29 § 2 k.p.k. jedyna przesłanka wyznacze- nia poszerzonego składu sądu w postępowaniu zwyczajnym może wystą- pić również w postępowaniu o wyrok łączny. Wtedy odpowiednie stosowa- nie tego przepisu oznaczać będzie stosowanie go wprost. Przypomnieć trzeba, że sąd okręgowy może orzec w wyroku karę dożywotniego pozbawienia wolności w następujących postępowaniach: 1) o przestępstwo zagrożone dożywotnim pozbawieniem wolności (w składzie poszerzonym – art. 28 § 3 k.p.k.), 2) o co najmniej dwa przestępstwa za- grożone maksymalnie karą 25 lat pozbawienia wolności, gdy takie kary wymierzył (w składzie zwykłym – art. 28 § 1 k.p.k. lub w składzie trzech sę- dziów ze względu na szczególną zawiłość sprawy – art. 28 § 2 k.p.k.), 3) o wydanie wyroku łącznego obejmującego co najmniej dwa odrębne skaza- nia na kary 25 lat pozbawienia wolności (w składzie zwykłym – art. 28 § 1 k.p.k., ewentualnie w składzie trzech sędziów – art. 28 § 2 k.k.). W każdym z tych postępowań w razie wymierzenia przez sąd okręgowy kary dożywot- niego pozbawienia wolności za jedno przestępstwo, bądź jako kary łącznej w postępowaniu zwyczajnym albo w postępowaniu o wydanie wyroku łącz- nego, apelację rozpoznaje, zgodnie z art. 29 § 2 k.p.k., sąd apelacyjny w składzie pięciu sędziów. Nakaz wyznaczenia takiego składu został w powo- łanym przepisie wyrażony w sposób kategoryczny i nie dopuszczający wy- jątków. Stwierdzona w okolicznościach niniejszej sprawy powinność rozpo- znania apelacji przez Sąd odwoławczy w poszerzonym składzie w stosun- ku do składu sądu, który rozpoznał sprawę w pierwszej instancji, nie jest wcale odosobniona w ustawie procesowej. Przewiduje się to również w po- stępowaniu uproszczonym. W myśl art. 476 § 1 k.p.k. zasadą jest rozpo- znanie sprawy w tym trybie jednoosobowo. Wyjątkowo tylko prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie jednego sędziego i dwóch ławników ze względu na jej okoliczności. W drugiej natomiast instancji za- 13 sadą jest rozpoznanie apelacji w składzie trzech sędziów, przewidzianym w przepisach ogólnych (art. 29 § 1 k.p.k.), a wyjątkiem – jednoosobowo, jeżeli sprawa była rozpoznana w pierwszej instancji w takim składzie. Zarzut nienależytej obsady Sądu Apelacyjnego, który w niniejszej sprawie rozpoznał apelację jest zatem trafny. Przesądziło to o konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji, gdyż wykazane uchybienie stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą wymienioną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Następstwem uchylenia wyroku było przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym w składzie pięciu sędziów. W tym stanie rzeczy utraciło znaczenie rozpoznanie drugiego zarzutu zawartego w kasacji obrońcy skazanego, wskazującego na obrazę art. 569 § 1 k.p.k. Zdaniem skarżącego, miało dojść do naruszenia tego przepisu na skutek wydania wyroku łącznego pogarszającego sytuację skazanego. Od- nosząc się krótko do zarzutu należy zauważyć jedynie, że jest on bezza- sadny w stopniu oczywistym. Art. 569 § 1 k.p.k. normuje wyłącznie kwestię właściwości funkcjonalnej sądu wyznaczonego ustawą do wydania wyroku łącznego. Wbrew oczekiwaniom skarżącego, nie ma też podstaw do twier- dzenia, że wyrok łączny powinien zawsze powodować poprawę sytuacji skazanego. Uregulowanie zawarte w art. 88 in fine k.k. dopuszcza przecież pogorszenie tej sytuacji przez orzeczenie jako kary łącznej dożywotniego pozbawienia wolności, mimo iż za poszczególne przestępstwa kara taka nie została skazanemu wymierzona. (...)