Groźba

Groźba to zapowiedź wyrządzenia określonej osobie zła, zwłaszcza popełnienia przestępstwa albo spowodowania innej dotkliwej konsekwencji, używana w celu wywołania obawy lub wymuszenia określonego zachowania. Jej znaczenie prawne zależy od rodzaju sprawy i przepisu, w którym się pojawia.

W prawie karnym groźba może być samodzielnym czynem zabronionym albo środkiem wykorzystanym do popełnienia innego przestępstwa. Dla oceny groźby istotne są między innymi jej treść, sposób przekazania, okoliczności oraz to, czy mogła wzbudzić u pokrzywdzonego uzasadnioną obawę spełnienia. Nie musi zostać wyrażona wprost. Może wynikać z wypowiedzi, zachowania, gestu lub działania za pośrednictwem innej osoby. Znaczenie może mieć także groźba skierowana wobec osoby bliskiej pokrzywdzonego.

Groźba bywa elementem zmuszania, gdy ma skłonić inną osobę do działania, zaniechania albo znoszenia określonego zachowania. Może również służyć wywieraniu nacisku na sposób głosowania, przejęciu kontroli nad środkiem transportu albo nakłanianiu do wyrządzenia uszczerbku na zdrowiu. W takich sytuacjach groźba wpływa na kwalifikację prawną czynu i może mieć znaczenie dla wymiaru kary.

W przepisach występuje także pojęcie groźby bezprawnej. Obejmuje ono nie tylko zapowiedź popełnienia przestępstwa, lecz także inne bezprawne oddziaływanie na wolę człowieka, jeżeli służy uzyskaniu określonego zachowania. Nie każda niemiła, ostra lub krytyczna wypowiedź jest jednak groźbą w rozumieniu prawa. Konieczna jest ocena jej rzeczywistego sensu i kontekstu.

W prawie cywilnym groźba może być wadą oświadczenia woli. Jeżeli oświadczenie, w tym oświadczenie dotyczące testamentu, zostało złożone pod wpływem bezprawnej i poważnej groźby, może zostać podważone na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. Znaczenie ma wówczas związek między groźbą a złożeniem oświadczenia oraz to, czy zagrożenie mogło wpłynąć na decyzję osoby składającej oświadczenie.