Art. 264. k.k. Nielegalne przekroczenie granicy
§ 1. (uchylony)
§ 2. Kto wbrew przepisom przekracza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, używając przemocy, groźby, podstępu lub we współdziałaniu z innymi osobami, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 3. Kto organizuje innym osobom przekraczanie wbrew przepisom granicy Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 4. Karze określonej w § 3 podlega ten, kto organizuje innym osobom przekraczanie wbrew przepisom granicy innego państwa, jeżeli obowiązek ścigania takiego czynu wynika z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej.
Orzecznictwo
Znaleziono ponad 2 000 orzeczeń dotyczących art. 264 k.k.. Poniżej wybrane sprawy dotyczące przepisu, z krótkim omówieniem.
Wyrok II Ka 221/26
- Stan sprawy
- Sprawa dotyczyła odpowiedzialności za organizowanie w porozumieniu z innymi osobami nielegalnego przekroczenia granicy przez cudzoziemców w ramach ciągu zachowań. W postępowaniu odwoławczym oceniano zarzuty obrony dotyczące braku świadomości po stronie oskarżonego co do nielegalnego charakteru przewozu. Sąd odwoławczy przyjął, że oskarżony oczekiwał na pięciu migrantów w ustalonym miejscu, wskazywał im miejsca w pojeździe, w tym w bagażniku, oraz polecał ukrywanie się w czasie transportu i podczas postoju. Z materiału wynikało też, że przewóz stanowił element zorganizowanego przedsięwzięcia obejmującego kolejne etapy przemieszczania cudzoziemców po wcześniejszym nielegalnym przekroczeniu granicy. Nie udowodniono wersji oskarżonego, że nie wiedział, kogo będzie przewoził.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd odwoławczy utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. Apelacje obrońców uznał za bezzasadne. Pozostawił bez zmian rozstrzygnięcie co do winy i kary, w tym karę pozbawienia wolności wymierzoną jednemu z oskarżonych.
- Uzasadnienie
- Sąd uznał, że ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji były zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oraz miały oparcie w wiarygodnych dowodach, zwłaszcza w zeznaniach przewożonych cudzoziemców. Wyjaśnienia oskarżonego o braku świadomości oceniono jako niewiarygodne, niespójne i niepotwierdzone innymi dowodami. Zdaniem sądu sposób odbioru i przewozu pasażerów, polecenia dotyczące ukrywania się oraz rola oskarżonego w całym przedsięwzięciu wykluczały przypadkowy charakter zachowania i potwierdzały zamiar świadomego udziału w procederze. Sąd wskazał też, że dla przyjęcia działania w porozumieniu nie było konieczne ustalenie wszystkich uczestników i wszystkich szczegółów przekroczenia granicy. Nie stwierdzono także naruszenia zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść oskarżonego ani rażącej niewspółmierności kary.
Wyrok II K 903/25
- Stan sprawy
- Oskarżonemu zarzucono wielokrotne przekraczanie granicy z Polską wbrew przepisom, przez oficjalne przejścia graniczne, przy wykorzystaniu podstępu wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej co do celu podróży. Po uzyskaniu numeru PESEL ze statusem UKR oraz dokumentu diia.pl wielokrotnie wjeżdżał do Polski i wyjeżdżał na Ukrainę, a wszystkie przekroczenia odbywały się jawnie, po kontroli granicznej. Nie odnotowano odmowy wjazdu ani zakwestionowania dokumentów. Sąd ustalił, że oskarżony przekraczał granicę jako kierowca przewożący pasażerów w ramach pracy, nie przebywał poza Polską dłużej niż dopuszczalny okres, a konflikt zbrojny realnie wpływał na jego sytuację życiową i zawodową. Nie udowodniono, by wprowadzał funkcjonariuszy w błąd co do celu podróży ani by nie spełniał warunków legalnego wjazdu.
- Rozstrzygnięcie
- Oskarżony został uniewinniony od zarzutu związanego z nielegalnym przekraczaniem granicy, a także od drugiego zarzutu. Kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa.
- Uzasadnienie
- Sąd uznał za wiarygodne wyjaśnienia oskarżonego co do powodów przyjazdów, sposobu korzystania z dokumentów i przekonania o legalności swojego działania. Podkreślił, że przekroczenia granicy odbywały się jawnie, przez przejścia graniczne i po odprawie, a właściwe organy każdorazowo dopuszczały go do wjazdu. Raporty ewidencyjne potwierdzały legalny i krótkotrwały charakter pobytów. Sąd odmówił waloru dowodowego tym fragmentom notatek służbowych, które zawierały oceny prawne o rzekomym podstępie, uznając je za sprzeczne z pozostałym materiałem. W ocenie sądu nie wykazano ani podstępnego wprowadzenia w błąd funkcjonariuszy, ani braku warunków legalnego wjazdu, a zgromadzony materiał nie pozwalał przypisać oskarżonemu umyślnego zachowania wyczerpującego znamiona art. 264 § 2 k.k.
Postanowienie VII Kp 200/24
- Stan sprawy
- Sprawa dotyczyła zażalenia na odmowę wszczęcia śledztwa w sprawie działań funkcjonariuszy Straży Granicznej wobec cudzoziemca, który miał zostać zatrzymany bez podstawy prawnej, a następnie zmuszony do przekroczenia granicy z terytorium Polski na Białoruś wbrew przepisom i poza miejscem do tego przeznaczonym. W zażaleniu wskazano między innymi, że zachowanie to mogło wypełniać także znamiona organizowania innej osobie przekroczenia granicy wbrew przepisom. Materiał zgromadzony przez prokuraturę był bardzo ograniczony i nie obejmował podstawowych ustaleń co do przebiegu interwencji, uczestniczących funkcjonariuszy, sporządzonej dokumentacji oraz okoliczności opuszczenia terytorium Polski przez pokrzywdzonego.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd uwzględnił zażalenie, uchylił postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa i przekazał sprawę prokuraturze do dalszego procedowania.
- Uzasadnienie
- Sąd uznał, że odmowa wszczęcia była przedwczesna, ponieważ zapadła bez zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego. Wskazał, że nie przesłuchano funkcjonariuszy podejmujących czynności wobec pokrzywdzonego, nie zabezpieczono dokumentacji służbowej ani ewentualnych zapisów audio-wideo oraz nie wyjaśniono, w jakich okolicznościach pokrzywdzony opuścił terytorium Polski. Przy tak skąpych ustaleniach nie było możliwe rzetelne ocenienie, czy zachowanie funkcjonariuszy wypełniało znamiona czynu zabronionego. Sąd nie rozstrzygał merytorycznie, czy doszło także do czynu z art. 264 § 3 k.k., lecz wskazał, że wymaga to dalszego postępowania dowodowego i oceny całego relewantnego porządku prawnego.
Streszczenia mają charakter informacyjny. Przy ocenie sprawy należy zapoznać się z pełną treścią orzeczenia.
Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2025 r. poz. 383.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.