Funkcjonariusz publiczny

Funkcjonariusz publiczny to osoba, której polskie prawo przyznaje szczególny status ze względu na wykonywanie zadań publicznych, sprawowanie władzy lub ochronę bezpieczeństwa państwa i obywateli. Pojęcie to ma przede wszystkim znaczenie w prawie karnym, ale występuje także w przepisach dotyczących administracji, kontroli, postępowania karnego, służby wojskowej i ochrony mienia lub porządku publicznego.

Kodeks karny zawiera ustawową definicję funkcjonariusza publicznego. Obejmuje ona między innymi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, posłów, senatorów i radnych, sędziów, prokuratorów, notariuszy, komorników, kuratorów sądowych, osoby orzekające w postępowaniu dyscyplinarnym, funkcjonariuszy służb powołanych do ochrony bezpieczeństwa publicznego oraz osoby pełniące czynną służbę wojskową. Do tej kategorii mogą należeć również pracownicy administracji rządowej, organów państwowych i samorządowych, jeżeli nie wykonują wyłącznie czynności usługowych, a także osoby uprawnione do wydawania decyzji administracyjnych. Status ten może dotyczyć również osób zajmujących kierownicze stanowiska w instytucjach państwowych.

Nie każdy pracownik urzędu lub instytucji publicznej jest więc funkcjonariuszem publicznym. Decyduje zakres jego ustawowych zadań, uprawnień i odpowiedzialności. W niektórych przepisach szczególnych określone osoby są traktowane jak funkcjonariusze publiczni albo korzystają z ochrony przewidzianej dla tej kategorii, na przykład żołnierze podczas służby lub osoby wykonujące czynności kontrolne.

Status funkcjonariusza publicznego ma praktyczne znaczenie przede wszystkim w prawie karnym. Czynna napaść na taką osobę w związku z wykonywaniem obowiązków może stanowić odrębne przestępstwo, a funkcjonariusz może ponosić odpowiedzialność za nadużycie uprawnień lub poświadczenie nieprawdy. Szczególne regulacje odnoszą się także do dowodów uzyskanych przez funkcjonariusza, czynów popełnionych za granicą oraz ochrony Skarbu Państwa przed skutkami bezprawnego działania przedstawiciela. W przepisach proceduralnych i administracyjnych funkcjonariusz może być upoważniony do działania w imieniu organu, udziału w kontroli lub wykonywania określonych czynności procesowych.