Sygn. akt I ACa 998/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 października 2023 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Małgorzata Zwierzyńska
po rozpoznaniu w dniu 12 października 2023 r. w Gdańsku
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa J. C. (2), K. C. i I. C.
przeciwko Stoczni (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku
z dnia 19 grudnia 2022 r. sygn. akt I C 258/19
I.
oddala apelację;
II.
zasądza od pozwanego na rzecz powódki J. C. (2) kwotę 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty;
III.
zasądza od pozwanego na rzecz powoda K. C. kwotę 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty;
IV.
zasądza od pozwanego na rzecz powoda I. C. kwotę 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.
Na oryginale właściwy podpis
Sygn. akt I ACa 998/23
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 19 grudnia 2022 r. orzekł następująco:
1.
zasądził od Stoczni (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w C. na rzecz J. C. (2) kwotę 120.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 września 2019 r. do dnia zapłaty;
2.
oddalił powództwo J. C. (2) w pozostałym zakresie;
3.
zasądził od Stoczni (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w C. na rzecz J. C. (2) kwotę 216,68 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;
4.
koszty sądowe, od których J. C. (2) była zwolniona, przejął na Skarb Państwa;
5.
zasądził od Stoczni (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w C. na rzecz K. C. kwotę 60.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 września 2019 r. do dnia zapłaty;
6.
oddalił powództwo K. C. w pozostałym zakresie;
7.
zasądził od Stoczni (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w C. na rzecz K. C. kwotę 1.348,09 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych oraz kwotę 1.083,40 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;
8.
zasądził od Stoczni (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w C. na rzecz I. C. kwotę 60.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 września 2019 r. do dnia zapłaty;
9.
oddalił powództwo I. C. w pozostałym zakresie;
10.
zasądził od Stoczni (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w C. na rzecz I. C. kwotę 1.083,40 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;
11.
koszty sądowe, od których I. C. był zwolniony, przejął na Skarb Państwa;
12.
nakazał ściągnąć od Stoczni (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w C. na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Gdańsku kwotę 14.681,90 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:
Powódka J. C. (2) była żoną J. C. (1) od 1975 r., zaś powodowie K. C. i I. C. są ich jedynymi dziećmi. Byli oni kochającym się i zgodnym małżeństwem.
K. C. i I. C. po wyprowadzce z domu rodzinnego bardzo często odwiedzali rodziców spędzali z nimi czas. Również ich dzieci bardzo często pozostawały pod opieką J. i J. C. (1). Synowie żyli w bardzo dobrych stosunkach z rodzicami, zawsze mogli liczyć na ich pomoc czy radę, pomagali sobie wzajemnie i wspierali, zawozili rodziców do lekarza, robili im zakupy. Ojciec był dla nich autorytetem, z racji wykonywanego zawodu doradzał synom przy budowie ich własnych domów, pomagał im również własną pracą,
J. C. (1) nigdy nie palił papierosów, nie chorował i nie leczył się przewlekle. Był zatrudniony w Stoczni (...) w C. w okresie od 1 września 1965 r. do 31 lipca 1968 r. na stanowisku ucznia stolarza, a następnie od 1 sierpnia 1968 r. do 30 kwietnia 1977 r. jako monter stolarskiego wyposażenia okrętowego. Pracując w tym czasie przy montażu płyt gipsowo – azbestowych marynit na statkach był on narażony na pyły azbestu. W trakcie jego pracy w Stoczni (...) były przekroczone normatywy higieniczne na pyły azbestu.
W późniejszych latach był on zatrudniony w innych przedsiębiorstwach jako cieśla, jako konserwator i jako stolarz. W okresie 1992 r.- 2011 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług stolarskich, a następnie przeszedł na emeryturę. W żadnym z tych miejsc nie był on narażony na pyły azbestu.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdańsku z dnia 8 sierpnia 1996 r. ogłoszono upadłość Stoczni (...) S.A. w C..
Na podstawie umowy sprzedaży z dnia 8 września 1998 r. Syndyk upadłości Stoczni (...) S.A. w C. sprzedał (...) S.A. w C. przedsiębiorstwo (w rozumieniu art. 113 prawa upadłościowego oraz art. 55
1 kodeksu cywilnego z uwzględnieniem art. 55
2 kodeksu cywilnego) spółki akcyjnej Stocznia (...).
W § 1 ust. 3 umowy wskazano, że w skład przedsiębiorstwa będącego przedmiotem umowy nie wchodziły zobowiązania i obciążenia bez względu na to, czy zaciągnął je upadły czy syndyk, poza następującymi zobowiązaniami, obciążeniami i innymi obowiązkami, na włączenie których w skład przedsiębiorstwa kupujący wyraża zgodę: prawa, zobowiązania, obciążenia i inne obowiązki, jakie przysługują syndykowi albo na nim ciążą w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, bądź na podstawie art. 114 prawa upadłościowego, bądź w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego XII Wydział Gospodarczy-Rejestrowy z dnia 5 listopada 1996 r., zezwalające syndykowi na prowadzenie przedsiębiorstwa upadłego do dnia 31 grudnia 1997 r. (sygn. akt XII U-50/96) i postanowienie Sądu Rejonowego XII Wydział Gospodarczy-Rejestrowy, z dnia 23 czerwca 1997 r., zezwalające syndykowi na prowadzenie działalności gospodarczej do dnia 31 grudnia 1998 r. (sygn. akt XII U-50/96) oraz postanowienie Sądu Rejonowego XII Wydział Gospodarczy-Rejestrowy z dnia 19 maja 1998 r., zezwalające syndykowi na prowadzenie działalności gospodarczej do dnia 30 września 2001 r., i które wynikają z mocy prawa, bądź z umów przez syndyka zawartych albo z umów zawartych przez upadłego, których wykonania syndyk zażądał lub też wiążących syndyka z mocy prawa, z wyłączeniem tych zobowiązań, które:
a.
ujęte zostały na liście wierzytelności zatwierdzonej postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdańsku Wydział XII Gospodarczy - Rejestrowy z dnia 16 lipca 1998 r., stanowiącej Załącznik Nr 19 (za wyjątkiem tych, które na mocy umowy przechodzą na kupującego, tj. określonych w ppkt vii i viii pkt 3.1 ust. 3 § 1 umowy);
b.
są zaciągnięte lub którymi syndyk jest związany w związku ze zbyciem przedsiębiorstwa;
c.
powstały przed dniem wykonania umowy wobec ZUS, PFRON oraz z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste i podatków;
d.
są karami i/lub odsetkami wynikającymi z niewykonania lub nienależytego wykonania przez upadłego jakichkolwiek zobowiązań z tytułu umów zawartych przez upadłego, umów, których wykonania syndyk zażądał lub też wiążących syndyka z mocy prawa;
e.
z tytułu umów, których zawarcie nie było konieczne lub celowe w związku z podjęciem i prowadzeniem przez syndyka działalności gospodarczej.
Dalej wskazano, że prawa, zobowiązania, obciążenia i inne obowiązku przysługujące syndykowi albo na nim ciążące w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, które przechodzą na kupującego, obejmują w szczególności m.in. ciążące na syndyku wobec pracowników lub byłych pracowników Stoczni (...) S.A. lub syndyka zobowiązania z tytułu wypłacanych rent wyrównawczych, jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, wynagrodzeń za czas choroby osób uprawnionych, a wymienionych w załączniku nr 11 do umowy (pkt vii).
(...) S.A. w C. została następnie przekształcona w Stocznię (...) S.A. w C., a następnie przyjęła nazwę Stocznia (...) S.A.
W marcu 2017 r., w związku z utrzymującym się uporczywym kaszlem J. C. (1) został poddany wideotorakoskopii, po badaniach stwierdzono u niego chorobę nowotworową - międzybłoniaka opłucnej.
Rodzina bardzo ciężko przeżyła wiadomość o chorobie J. C. (1), nie było perspektyw na jej wyleczenie. Bezpośrednią opiekę nad chorym sprawowała mieszkająca z nim żona, a synowie przyjeżdżali do ojca codziennie, pomagali w zakupach, organizowali niezbędny sprzęt medyczny.
W dniu 30 października 2017 r. Państwowy Graniczny Inspektor Sanitarny stwierdził chorobę zawodową u J. C. (1) w postaci międzybłoniaka opłucnej, a orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS uznano go za całkowicie niezdolnego do pracy od 1 marca 2017 r. Całkowita niezdolność do pracy pozostawała w związku z ww. chorobą zawodową.
W czasie zachorowania na nowotwór J. C. (1) przebywał już na emeryturze, którą otrzymywał w wysokości 2.200 zł netto. Po stwierdzeniu choroby zawodowej ZUS zwiększył mu świadczenie przyznając dodatkowo rentę i od tamtej pory otrzymywał miesięcznie łącznie kwotę 3.780,35 zł.
Jedyną przyczyną zachorowania przez J. C. (1) na międzybłoniaka opłucnej była ekspozycja na azbest i narażenie na wdychanie włókien azbestu w czasie jego nauki i zatrudnienia w Stoczni (...) w C.. Międzybłoniak opłucnej należy do nowotworów rzadkich, a w obecnym stanie wiedzy medycznej jedynie wdychanie włókien azbestu uznawane jest za czynnik rozwoju międzybłoniaka opłucnej. Już kilkutygodniowe narażenie na wdychanie włókien azbestu może wiązać się z rozwojem nowotworu, ponad 95% przypadków rozwija się po przynajmniej 20-40 letnim okresie latencji. Do szczególnie narażonej za zachorowanie grupy zawodowej należą górnicy wydobywający azbest i robotnicy przemysłu stoczniowego.
Ponieważ dokumentacja z okresu nauki i zatrudnienia J. C. (1) w Stoczni wskazuje na przekroczenie normatywów higienicznych na pyły azbestu, to istnieje związek między narażeniem go na pyły azbestu a zachorowaniem na międzybłoniaka opłucnej. Rokowania w przypadku stwierdzenia międzybłoniaka opłucnej nawet we wczesnym stadium są bardzo złe, gdyż jest to nowotwór trudny w diagnostyce i skąpoobjawowy. Mediana przeżycia wynosi od 6 miesięcy w stadium zaawansowanym do 18-24 miesięcy w stadium wczesnym.
Stopień cierpień J. C. (1) z powodu choroby był znaczny, wdrożone leczenie było prowadzone prawidłowo, jednakże z racji zaawansowania choroby nie było szansy na jego wyzdrowienie.
J. C. (1) zmarł w dniu 18 czerwca 2018 r. Powódka i powodowie po jego śmierci bardzo wspierali się psychicznie i nawzajem sobie pomagali. Powódka bardzo płakała, do ostatniej chwili łudziła się, że J. C. (1) wyjdzie z choroby, nie była przygotowana na jego śmierć zwłaszcza, że małżonkowie krótko wcześniej przeprowadzili się do nowego mieszkania. Powódka cierpi na cykliczne problemy ze snem.
Obecnie funkcjonuje prawidłowo, spotyka się z rodziną i znajomymi, z którymi bardzo często rozmawia o zmarłym mężu. Grób męża odwiedza raz w tygodniu, nie korzystała z pomocy psychiatry ani psychologa.
J. C. (2) od 2009 r. była na emeryturze, która w ostatnim czasie życia jej męża wynosiła 2.600 zł netto. Od maja 2019 r. jej emerytura uległa podwyższeniu i wynosiła 3.600 zł netto. Powódka obecnie utrzymuje się emerytury i wystarcza ona na zaspokojenie jej potrzeb, finansowo nikt jej nie pomaga.
Powódka po mężu razem z powodami odziedziczyła udziały w prawie własności lokalu mieszkalnego położonego w C. przy (...), w którym mieszkała z mężem i mieszka w nim do chwili obecnej. Łącznie powódka jest właścicielką ww. lokalu w 4/6 częściach. Ponadto powodowie odziedziczyli po zmarłym J. C. (1) środki pieniężne w kwocie 20.000 zł, z którcyh powódka korzysta w razie takiej potrzeby, powódka obecnie leczy się u endokrynologa, alergologa i hematologa, na leki wydaje 200 – 600 zł miesięcznie.
Powód K. C. w dacie śmierci ojca miał 36 lat i pozostawał w związku małżeńskim i miał dwoje dzieci. Mimo wyprowadzki od rodziców w 2008 r. nadal był bardzo z nimi związany. Ojciec dawał mu wsparcie, pomagał mu w podjęciu decyzji zawodowych. Cały czas brakuje mu ojca, odwiedza jego grób raz na dwa tygodnie. Powód po śmierci powód ojca nie mógł się skupić przez kilka dni w pracy. nie miał poważnych problemów ze snem ani z łaknieniem, nie musiał przebywać na zwolnieniu lekarskim, ani nie korzystał z pomocy psychiatry lub psychologa, ale od tamtej pory trzy razy trafił na oddział ratunkowy z podejrzeniem zawału z uwagi na nerwobóle.
Powód I. C. w dacie śmierci ojca miał 42 lata, był żonaty . Za życia ojca miał z nim bardzo dobry i częsty kontakt, otrzymał od ojca realną pomoc przy budowie domu.
Po śmierci ojca odczuwał smutek, zdarzały mu się nieprzespane noce, mniej pracował. Odczuwał żal, że jego ojciec nie zobaczy, jak powód prowadzi firmę i jak dorastają wnuki. Nie przyjmował tabletek na uspokojenie, gdyż po śmierci ojca odczuł konieczność opieki nad mamą. Nie korzystał również z pomocy psychologa ani psychiatry. Raz w tygodniu odwiedza grób ojca.
Objawy występujące u powodów po śmierci J. C. (1) były charakterystyczne dla naturalnego przebiegu żałoby fizjologicznej, poczucie krzywdy, żalu i pustki nie zakłóciły w sposób istotny ich codziennego funkcjonowania. Aktualnie stan psychiczny powodów jest wyrównany, powodowie nie doznają ograniczeń w życiu codziennym i funkcjonowaniu. Nie zwiększyły się ich potrzeby ani nie zmniejszyły widoki na przyszłość na skutek śmierci J. C. (1).
Powodowie wezwali pozwanego do zapłaty pismem z dnia 20 sierpnia 2018 r.,
Pozwana podniosła zarzut braku po jego stronie legitymacji biernej, który Sąd Okręgowy uznał za chybiony, gdyż wykładnia językowa zapisów umowy sprzedaży 8 września 1998 r. jednoznacznie wskazuje na to, iż zamiarem stron było odstąpienie od reguły wyrażonej w art. 113 § 2 prawa upadłościowego. W § 1 ust. 3 pkt 3.1 ww. umowy wyraźnie postanowiono, że w skład przedsiębiorstwa będącego przedmiotem umowy nie wchodzą zobowiązania i obciążenia bez względu na to, czy zaciągnął je upadły czy sprzedający – poza wymienionymi zobowiązaniami, obciążeniami i innymi obowiązkami, na włączenie których w skład przedsiębiorstwa kupujący wyraził zgodę. Wśród tychże zobowiązań wymieniono prawa, zobowiązania, obciążenia i inne obowiązki, jakie przysługują syndykowi albo na nim ciążą w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa bądź na podstawie art. 114 prawa upadłościowego, bądź też w oparciu o wymienione orzeczenia sądowe i które wynikają z mocy prawa, bądź z umów przez syndyka zawartych albo z umów zawartych przez upadłego, których wykonania syndyk zażądał lub też wiążących syndyka z mocy prawa, z wyłączeniem tych zobowiązań które zostały następnie wymienione w podpunktach a) do e). Dalej zaś wskazano prawa, zobowiązania, obciążenia i inne obowiązki przysługujące sprzedającemu, które przechodzą na kupującego, wskazując je przykładowo w podpunktach od i) do viii). Zapis powyższy jest w swym brzmieniu oczywisty i nie dopuszcza odmiennej interpretacji od tej, według której kupujący wyraził zgodę na przejście na niego pewnych praw, zobowiązań, obciążeń i innych obowiązków przysługujących w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa.
Wykładnia zapisów umowy prowadzi również do wniosku, iż roszczenia o świadczenia związane ze śmiercią pracownika na skutek czynu niedozwolonego byłego pracodawcy nie zostały wyłączone z zakresu zobowiązań, które przeszły na kupującego. Wprawdzie nie wymieniono ich wyraźnie w treści umowy jako zobowiązań, które przechodzą na nabywcę, jednakże należy podkreślić, że wyliczenie zawarte w umowie jest jedynie wyliczeniem przykładowym. To zaś oznacza, że zakresem tym objęte są również i inne, nie wskazane wyraźnie zobowiązania, byleby były związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.
Brak było podstaw do twierdzenia, że pozwany nie ponosi odpowiedzialności wobec powodów z uwagi na to, że w dacie zawarcia umowy sprzedaży ich roszczenia jeszcze nie istniały, albowiem skutek czynu niedozwolonego, to jest śmierć ojca i męża, nastąpił dopiero w 2017 r.
W ocenie Sądu Okręgowego, z zapisów umowy nie wynika, by z przejścia na nabywcę wyłączono roszczenia, które powstaną w przyszłości na skutek zdarzeń, za które odpowiada upadły, także czynów niedozwolonych. W dacie zawarcia umowy sprzedaży kwestie te regulował art. 526 k.c., jednakże i jego zastosowanie zostało wyłączne z jednej strony przez treść art. 113 § 2 prawa upadłościowego, który wyłączał w stosunku do nabywcy odpowiedzialność osobistą z art. 526 k.c., ale przede wszystkim jednak poprzez odpowiednie sformułowanie zapisów umowy. Z treści przywołanego przepisu wynikało bowiem, że odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa nie mogła być ograniczona ani wyłączona bez zgody wierzyciela – mogła więc być rozszerzona umownie, tak jak w niniejszej sprawie.
Analogiczne kwestie były przy tym już rozstrzygane przez Sąd Okręgowy w Gdańsku w sprawach sygn. I C 44/16 oraz VII P 16/11, w których powodowie pozywali jako następcę prawnego Stoczni (...) także Stocznię (...) S.A. w C. z tytułu odpowiedzialności za chorobę zawodową, wywołaną narażeniem przez pracodawcę na przekraczające dopuszczalne normy stężenia pyłów azbestu i Sąd Okręgowy uznał, iż Stocznia (...) S.A. ponosi odpowiedzialność z tego tytułu. Apelacje pozwanego zostały oddalone wyrokami Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14 sierpnia 2013 r. sygn. III APa 28/13 oraz z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. I ACa 660/18.
Pozwany nie kwestionował natomiast, że śmierć J. C. (1) nastąpiła na skutek choroby zawodowej, wywołanej na skutek niezachowania właściwych warunków pracy i narażenia zmarłego na kontakt z pyłem azbestowym. Powyższe było przy tym rozstrzygane w postępowaniu przed Wojewódzkim Ośrodkiem Medycyny Pracy, w wyniku którego w dniu 30 października 2017 r. Państwowy Graniczny Inspektor Sanitarny w C. wydał decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej u J. C. (1) w postaci międzybłoniaka opłucnej, a etiologię choroby zawodowej zmarłego potwierdziła także dokumentacja medyczna i ubezpieczeniowa.
Przepis art. 435 § 1 k.c. wprowadza tzw. rozszerzoną odpowiedzialność przedsiębiorstw wprowadzanych w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.), opartą na zasadzie ryzyka, jednakże odpowiedzialność ta istnieje pod warunkiem, że szkoda pozostaje w normalnym związku przyczynowym z ruchem przedsiębiorstwa. Okoliczność ta została wykazana w opinii biegłych lekarzy onkologa oraz pulmonologa, z których wynika, że w zasadzie jedyną znaną obecnie przyczyną powstania nowotworu w postaci międzybłoniaka opłucnej jest ekspozycja na azbest lub pył azbestowy, zaś na taką ekspozycję, i to przekraczającą dozwolone normy, zmarły był wystawiony przez kilka podczas zatrudnienia w Stoczni (...).
Przepis art. 446 k.c. kreśla podmiotowy i przedmiotowy zakres naprawienia szkody w sytuacji, gdy wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, w szczególności zaś jego § 4, zgodnie z którym sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
Ponadto, przepisy kodeksu cywilnego przewidują w art. 448 k.c., że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia.
W doktrynie i judykaturze powszechnie przyjmuje się, iż więź emocjonalna łącząca osoby bliskie, członków rodziny, jest dobrem osobistym i podlega ochronie, a w w przypadku osób, których dobro osobiste w postaci więzi rodzinnej naruszone zostało czynem niedozwolonym, który miał miejsce przed wejściem w życie tego przepisu, jedyną podstawą ich roszczeń o zadośćuczynienie jest przepis art. 448 k.c. w zw. z art. 23 i 24. k.c
Sąd Okręgowy uznał za zasadne przyznanie w oparciu o art. 446 § 4 k.c. tytułem zadośćuczynienia za krzywdę w związku ze śmiercią J. C. (1) na rzecz powódki J. C. (2) kwoty 120.000 zł, zaś na rzecz K. C. i I. C. kwot po 60.000 zł. Sąd a quo podkreślił istnienie silnej więź emocjonalnej pomiędzy małżonkami, pozostającymi w długoletnim związku, przywiązanie powódki, zaufanie do męża i poczucie bezpieczeństwa, oraz silny związek powodów z ojcem, podkreślając jednocześnie, że w chwili jego śmieci byli osobami dorosłymi, samodzielnymi, posiadającymi własne rodziny.
Sąd uwzględnił także żądanie powodów w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych, o czym orzekł zgodnie z art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c.
Sąd Okręgowy oddalił żądanie powódki co do renty w kwocie 3.780,35 zł miesięczni, której domagała się na podstawie art. 446 § 2 k.c.,
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c., art. 100 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany zaskarżając go w zakresie uwzględnionego powództwa i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania i zarzucając mu:
1.
naruszenie art. 23
1 k.p. w związku z art. 317 prawa upadłościowego i art. 5 ust, 1 dyrektywy Rady 2001/23/WE poprzez jego niezastosowanie;
2.
naruszenie art. 113 § 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe;
3.
naruszenie art. 55
1 pkt 5 k.c. ;
4.
naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 435 k.c, art. 444 k.c., art. 445 k.c. i art. 446 k.c. ;
5.
naruszenie art. 232 k.p.c.;
6.
naruszenie art. 327
1 k.p.c.
7.
naruszenie art. 446 § 4 k.c.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postepowania.
Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji na koszt pozwanego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja była bezzasadna.
Mając na uwadze, że przeprowadzenie rozprawy nie było konieczne oraz że żadna ze stron o to nie wnosiła, Sąd Apelacyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 374 k.p.c.
Sąd Apelacyjny rozpoznał sprawę w składzie jednego sędziego, z uwagi na przepis art. 367
1 § 1 k.p.c., który obowiązuje od dnia 28 września 2023 r. na mocy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. nowelizującej k.p.c., a w sprawie nie zachodził żaden z wyjątków wymienionych w art. 367
1 § 1 pkt 1 -3 k.p.c. przewidujących skład trzech sędziów. Jednocześnie należało mieć na uwadze art. 32 ust. 1 przywołanej ustawy, zgodnie z którym jeżeli na podstawie przepisów dotychczasowych do rozpoznania sprawy wyznaczono skład trzech sędziów, dalsze jej prowadzenie przejmuje sędzia wyznaczony jako sprawozdawca.
Zarzut naruszenia art. 327
1 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. jest bezzasadny, gdyż z orzecznictwa zapadłego na tle art. 328 § 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 listopada 2019 r. wynika, że zarzut ten mógłby okazać się skuteczny jedynie wówczas, gdyby niedostatki uzasadnienia nie pozwalały w ogóle na dokonanie kontroli instancyjnej orzeczenia
(por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999/4/83, z dnia 26 listopada 1999 r.,III CKN 460/98, OSNC2000/5/100, z dnia 5 września 2012 r., IV CSK 76/12, LEX nr 1229815). Taka sytuacja nie zachodzi natomiast w niniejszej sprawie, w żaden sposób nie świadczą o tym okoliczności przywoływane przez skarżącego, gdyż Sąd a quo wyjaśnił, w czym upatruje legitymacji biernej pozwanego, szeroko omówił okoliczności przemawiające za ustaleniem zadośćuczynienia w wysokości zasądzonej w wyroku i omówił przesłanki odpowiedzialności pozwanego za szkodę wskazując na odpowiedzialność pozwanego na zasadzie ryzyka - art. 435 k.c.
Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i czyni je także podstawą własnego rozstrzygnięcia, co w takim wypadku nie wymaga ich ponownego przytaczania. Za chybiony uznaje zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. , gdyż zgodnie z ustalonym stanowiskiem judykatury, jeżeli z materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby nawet na podstawie tego materiału dawały się wysnuć wnioski odmienne. Nie jest ponadto uzasadnione wywodzenie zarzutu naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów jedynie w oparciu o fakt dokonania przez stronę odmiennej oceny. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu przez Sąd orzekający wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów mogłaby być skutecznie podważona
(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2005 r. sygn. IV CK 387/04, Lex nr 177263 oraz z dnia 27 września 2002 r. sygn. II CKN 817/00, Lex nr 56906).
Zdaniem Sądu Odwoławczego, nie sposób dopatrzeć się w rozumowaniu Sądu a quo naruszenia zasad logiki i doświadczenia życiowego, a ponadto skarżący stawiając zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie konkretyzuje, które konkretnie dowody zostały przez Sąd wadliwie ocenione.
Podobnie za chybiony Sąd uznaje zarzut naruszenia art. 232 k.p.c. gdyż zdanie pierwsze tego przepisu adresowane jest do stron, zatem nie można sądowi zarzucić naruszenia tej normy
(postanowienie SN z dnia 6 marca 2019 r., II UK 51/18, LEX nr 2629890). Jeśli zaś chodzi o art. 232 zd. drugie k.p.c., to przewiduje on dopuszczenie przez sąd dowodu z urzędu, co ma jednak charakter wyjątkowy i pozostawione jest dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej
(por. postanowienia SN z dnia 26 czerwca 2020 r., I UK 383/19, LEX nr 3060735, z dnia 15 czerwca 2020 r. , II CSK 542/19, LEX nr 3157588), a skarżący stawiając ten zarzut nie wskazuje, jaki to dowód i na ją okoliczność powinien był zostać przeprowadzony przez Sąd Okręgowy z urzędu.
Jeśli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 6 k.c. , to do naruszenia tego przepisu dochodzi, gdy sąd orzekający przypisuje obowiązek dowodowy innej stronie, niż tej, która z określonego faktu wywodzi skutki prawne
(wyrok z dnia 30 września 2000 r., IV CsK 671/18, LEX nr 3068832). Postawienie zarzutu naruszenia samego art. 6 k.c., bez wskazania na przepis określający, jakie elementy hipotezy normy prawa materialnego (fakty) mają być wykazane, a limine nie może okazać się skuteczne
(postanowienia z dnia 22 września 2022 r., I CSK 1185/22, LEX nr 348877).
W prawidłowo ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy nie dopuścił się również naruszeń prawa materialnego.
Przede wszystkim Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął legitymację bierną pozwanego dokonując właściwej wykładni umowy sprzedaży z dnia 8 września 1998 r. zachowując kryteria z art. 65 § 2 k.c. i analizując jej poszczególne postanowienia (str. 12 – 13 uzasadnienia wyroku) doszedł do trafnego wniosku, że strony w ramach swobody umów odstąpiły od reguły wyrażonej w art. 113 § 2 prawa upadłościowego, a tym samym nie doszło do naruszenia art. 23
1 k.p.
Sąd a quo rozważył również kwestię odpowiedzialności nabywcy przedsiębiorstwa za ekspektatywę roszczeń przyszłych, związanych z warunkami pracy panującymi w przeszłości w zbywanym przedsiębiorstwie i przesądzając tę kwestię pozytywnie dla powodów wsparł się adekwatnym orzecznictwem Sądu Najwyższego
(por. postanowienie z dnia 22 stycznia 2002 r., V CKN 1178/00, LEX nr 54337) oraz stanowiskiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wyrażonym w sprawach o analogicznym stanie faktycznym jak w sprawie niniejszej
(por. wyroki z dnia 14 sierpnia 2013 r.III APa 28/13 i z dnia 29 listopada 2018 r., I ACa 660/18). Sąd Apelacyjny w pełni popiera argumentację przedstawioną w tych judykatach
, a argumentację skarżącego uznaje za wyłącznie polemiczną.
Chybiony jest również zarzut nieistnienia roszczeń powodów o zadośćuczynienie – wprawdzie przepis art. 446 § 4 k.c. nie obowiązywał jeszcze w dacie zbycia przedsiębiorstwa, to jednak doprecyzowuje on roszczenie wynikające z przepisów o ochronie dóbr osobistych, a najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługiwało zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 w zw. z art. 24 § 1 k.c. także wtedy, gdy śmierć nastąpiła przed dniem 3 sierpnia 2008 r. (por. postanowienie SN z dnia 28 listopada 203/19, LEX nr 3584580)
Nie sposób również zgodzić się z zarzutem zawyżenia wysokości zadośćuczynienia; ocenny charakter kryteriów przydatnych do określenia odpowiedniej sumy pieniężnej co do roszczeń o zadośćuczynienie dochodzonych na podstawie art. 445 § 1 k.c. sprawia, że o zasadności apelacji kwestionującej wysokość przyznanej z tego tytułu sumy pieniężnej można mówić tylko wówczas, gdy w stanie faktycznym danej sprawy, wysokość ta jest rażąco zaniżona, albo zawyżona
(tak Sąd Najwyższy m.in. w wyrokach z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt I CSK 44/21, LEX nr 3149840, z dnia 18 listopada 2004, I CK 219/04, LEX nr 146356, oraz z dnia 15 lutego 2006 r. IV CK 384/05, LEX nr 179739).
W wyroku z dnia 26 listopada 2019 r.
(IV CSK 386/18, LEX nr 2786140) Sąd Najwyższy po raz kolejny przypomniał, że pojęcie "odpowiednia suma pieniężna tytułem zadośćuczynienia" rozumieć należy jako wymóg indywidualizowania sytuacji pokrzywdzonego z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy oraz odniesieniem się do okoliczności obiektywnych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy sprostał temu obowiązkowi - uwzględnił wszystkie okoliczności mające wpływ na rozmiar krzywdy każdego z powodów i wyczerpująco je omówił, podkreślając w odniesieniu do powódki jej wieloletnie zgodne pożycie z mężem, perspektywę spędzenia wspólne szeregu jeszcze lat odnosząc się do dobrego stany zdrowia J. C. (1) i średniej długości życia mężczyzn.
W odniesieniu do synów zmarłego Sąd podkreślił ich bliskie i serdeczne - mimo usamodzielnienia się i założenia własnych rodzin – relacje z ojcem. Sąd Okręgowy uwzględnił wnioski co do stanu psychicznego powodów i przebiegu żałoby zawarte w opiniach biegłych, a na podstawie zeznań świadków i przesłuchania powodów skrupulatnie zrekonstruował życie rodzinne powodów i związki każdego z nich z J. C. (1), dlatego też ustalone kwoty zadośćuczynienia nie noszą żadnych cech dowolności i nie można uznać ich za wygórowane.
Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 385 k.p.c. oddalił apelację, a na mocy art. 98 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 1 [pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych orzekł o kosztach postepowania apelacyjnego obciążając nimi pozwanego jako przegrywającego to postępowanie.
Na oryginale właściwy podpis.