Sąd apelacyjny

Sąd apelacyjny to sąd powszechny właściwy przede wszystkim do rozpoznawania środków odwoławczych od orzeczeń sądów okręgowych. Co do zasady jest sądem drugiej instancji w sprawach cywilnych, rodzinnych, gospodarczych, z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych oraz w sprawach karnych. Jego zadaniem jest ponowne zbadanie sprawy w granicach określonych przez apelację i przepisy postępowania.

Postępowanie przed sądem apelacyjnym może prowadzić do utrzymania orzeczenia w mocy, jego zmiany albo uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zakres kontroli zależy między innymi od rodzaju sprawy, treści zaskarżenia i podniesionych zarzutów. W postępowaniu cywilnym obowiązuje zasada, zgodnie z którą sąd odwoławczy nie może co do zasady pogorszyć sytuacji strony, która wniosła apelację, jeżeli druga strona nie zaskarżyła orzeczenia w odpowiednim zakresie.

Sądy apelacyjne wykonują również inne czynności przewidziane w ustawach. Mogą rozpoznawać zażalenia na określone postanowienia, decydować o niektórych przedłużeniach tymczasowego aresztowania, a także prowadzić postępowania o wznowienie postępowania w sprawach należących do ich właściwości. W szczególnych kategoriach spraw sąd apelacyjny może być sądem pierwszej instancji. Przykładem jest szczególna właściwość Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawach dotyczących odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, prowadzonych na podstawie konwencji haskiej.

Sąd apelacyjny orzeka w składzie określonym przez właściwe przepisy. W zależności od rodzaju postępowania może to być jeden sędzia albo skład kilkuosobowy. Jego orzeczenia mogą podlegać dalszej kontroli Sądu Najwyższego, jeżeli ustawa przewiduje odpowiedni środek zaskarżenia, na przykład kasację. Termin sąd apelacyjny oznacza zatem zarówno jednostkę organizacyjną sądownictwa powszechnego, jak i sąd właściwy do rozpoznawania spraw na szczeblu apelacyjnym.