Art. 167. kpk Inicjatywa dowodowa

Dowody przeprowadza się na wniosek stron albo z urzędu.

Komentarz do Art. 167. kpk

Art. 167 Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.) stanowi, że dowody przeprowadza się na wniosek stron albo z urzędu. Przepis ten odgrywa kluczową rolę w polskim procesie karnym, regulując sposób, w jaki dowody mogą być wprowadzane do postępowania sądowego. Poniżej przedstawiam szczegółowy komentarz do tego artykułu.

Dowody na wniosek stron:
- Strony postępowania karnego, czyli oskarżyciel (prokurator, oskarżyciel posiłkowy) oraz obrońca (adwokat, radca prawny) i oskarżony, mają prawo składać wnioski dowodowe. Wnioski te mogą dotyczyć przeprowadzenia konkretnych dowodów, takich jak przesłuchanie świadków, biegłych, oględziny miejsca zdarzenia, czy też przedstawienie dokumentów.
- Wnioski dowodowe mogą być składane na różnych etapach postępowania, zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i sądowym. Ważne jest, aby były one składane w sposób formalny, zgodnie z przepisami proceduralnymi, co zapewnia ich skuteczność.
- Sąd ma obowiązek rozpatrzyć każdy wniosek dowodowy, jednak nie jest zobowiązany do jego uwzględnienia. Sąd może oddalić wniosek, jeśli uzna, że dowód jest nieistotny dla sprawy, nieprzydatny, powtarzalny lub zmierza jedynie do przedłużenia postępowania.
Dowody z urzędu:
- Sąd ma również prawo przeprowadzać dowody z urzędu, czyli z własnej inicjatywy, niezależnie od wniosków stron. Jest to wyraz zasady prawdy materialnej, która nakazuje sądowi dążenie do ustalenia prawdy obiektywnej i wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy.
- Przeprowadzanie dowodów z urzędu jest szczególnie istotne w sytuacjach, gdy strony nie są w stanie lub nie chcą przedstawić dowodów, które mogą mieć kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd, działając z urzędu, może zatem uzupełniać materiał dowodowy, aby zapewnić rzetelność postępowania.
- Należy jednak pamiętać, że sąd nie może działać w sposób arbitralny i musi zachować bezstronność. Przeprowadzanie dowodów z urzędu nie może prowadzić do naruszenia zasady kontradyktoryjności, która gwarantuje stronom równe prawa w procesie.
Zasada kontradyktoryjności a zasada prawdy materialnej:
- Art. 167 k.p.k. odzwierciedla równowagę między zasadą kontradyktoryjności (strony mają prawo do aktywnego udziału w postępowaniu i przedstawiania dowodów) a zasadą prawdy materialnej (sąd dąży do ustalenia prawdy obiektywnej).
- W praktyce oznacza to, że choć strony mają prawo i obowiązek aktywnie uczestniczyć w postępowaniu dowodowym, sąd ma również obowiązek czuwać nad tym, aby wszystkie istotne okoliczności zostały wyjaśnione, nawet jeśli wymaga to przeprowadzenia dowodów z urzędu.
Praktyczne znaczenie:
- W praktyce sądowej art. 167 k.p.k. jest często stosowany w celu zapewnienia, że postępowanie dowodowe jest kompletne i rzetelne. Sąd, korzystając z uprawnienia do przeprowadzania dowodów z urzędu, może np. zlecić dodatkowe ekspertyzy, przesłuchać świadków, którzy nie zostali zgłoszeni przez strony, czy też zażądać dokumentów, które mogą mieć znaczenie dla sprawy.
- Strony postępowania powinny być świadome swoich praw i obowiązków związanych z przeprowadzaniem dowodów. Składanie wniosków dowodowych w sposób przemyślany i zgodny z przepisami proceduralnymi może znacząco wpłynąć na wynik postępowania.

Podsumowując, art. 167 k.p.k. jest fundamentalnym przepisem, który reguluje sposób przeprowadzania dowodów w postępowaniu karnym. Zapewnia on równowagę między aktywnym udziałem stron a obowiązkiem sądu do dążenia do ustalenia prawdy materialnej, co jest kluczowe dla rzetelności i sprawiedliwości procesu karnego.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2026 r. poz. 490.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

przeprowadzenie dowoduwniosek stronypostępowanie sądowe

procedura dowodowa

Art. 166. kpk Art. 168. kpk