Postępowanie karne

Postępowanie karne to prawnie uregulowany tok czynności organów państwa i innych uczestników, którego celem jest ustalenie, czy doszło do popełnienia przestępstwa, wykrycie jego sprawcy, pociągnięcie go do odpowiedzialności oraz rozstrzygnięcie o skutkach czynu. W polskim prawie podstawowe zasady tego postępowania określa Kodeks postępowania karnego.

Postępowanie karne obejmuje przede wszystkim:

• postępowanie przygotowawcze, prowadzone w celu zebrania i zabezpieczenia dowodów, ustalenia okoliczności czynu oraz osoby podejrzanej; może zakończyć się między innymi wniesieniem aktu oskarżenia albo umorzeniem sprawy,
• postępowanie sądowe, w którym sąd ocenia zarzuty i dowody, a następnie wydaje rozstrzygnięcie, w szczególności wyrok albo postanowienie,
• postępowania szczególne i następcze, dotyczące między innymi warunkowego umorzenia, wznowienia postępowania, współpracy międzynarodowej lub innych szczególnych trybów przewidzianych w ustawie.

Uczestnikami postępowania mogą być między innymi oskarżyciel publiczny, podejrzany, oskarżony, pokrzywdzony, obrońca, pełnomocnik, świadek i biegły. Podejrzany lub oskarżony korzysta z prawa do obrony i jest uznawany za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem. Organy procesowe powinny działać na podstawie prawa, bezstronnie i z poszanowaniem praw uczestników. W toku postępowania mogą być stosowane środki zabezpieczające jego prawidłowy przebieg, w tym tymczasowe aresztowanie, a także ograniczenia dotyczące ujawniania lub wykorzystywania informacji objętych tajemnicą.

Znaczenie praktyczne postępowania karnego polega na zapewnieniu formalnych ram ścigania czynów zabronionych oraz kontroli decyzji organów prowadzących sprawę. Termin ten występuje także w przepisach Kodeksu karnego, Kodeksu karnego wykonawczego, Kodeksu karnego skarbowego i Kodeksu postępowania cywilnego, gdy regulacje tych ustaw odwołują się do prowadzenia, zawieszenia, zakończenia lub skutków postępowania karnego.