Sprawa sądowa

Sprawa sądowa to indywidualna sprawa rozpoznawana przez sąd w ramach właściwego postępowania, dotycząca określonego żądania, zarzutu, prawa, obowiązku albo sytuacji prawnej. Termin ten ma charakter ogólny i opisuje zarówno sam przedmiot rozpoznania, jak i toczące się w jego ramach postępowanie. Nie jest nazwą jednego, odrębnego trybu postępowania.

Sprawa sądowa może powstać na skutek wniesienia pozwu, wniosku, aktu oskarżenia albo innego pisma wszczynającego postępowanie. Jej uczestnikami są, zależnie od rodzaju sprawy, między innymi strony, oskarżony, pokrzywdzony, uczestnicy postępowania nieprocesowego, prokurator, pełnomocnik lub przedstawiciel ustawowy. Współuczestnicy mogą popierać sprawę samodzielnie, a sąd może zawiadamiać inne podmioty o potrzebie ich udziału.

Najczęściej wyróżnia się:

• sprawy cywilne, obejmujące między innymi spory o zapłatę, wykonanie umowy, ochronę własności, roszczenia odszkodowawcze oraz sprawy rodzinne i spadkowe;
• sprawy karne, w których sąd rozstrzyga o odpowiedzialności za zarzucany czyn i o konsekwencjach przewidzianych w prawie karnym;
• sprawy z zakresu prawa pracy, dotyczące między innymi roszczeń pracownika lub pracodawcy ze stosunku pracy;
• sprawy opiekuńcze i rodzinne, w tym dotyczące kontaktów z dzieckiem albo ustalenia ojcostwa;
• sprawy związane z wykonywaniem orzeczeń, w których sąd kontroluje lub rozstrzyga sposób wykonania określonych obowiązków albo zakazów.

W toku sprawy sądowej ustala się jej stan faktyczny i prawny, przeprowadza dowody oraz wydaje rozstrzygnięcie, na przykład wyrok, postanowienie lub nakaz. Sprawa może być rozpoznawana w jednej albo kilku instancjach, a przepisy określają między innymi właściwość sądu, uprawnienia uczestników, zasady reprezentacji, koszty oraz środki zaskarżenia. Zakończenie sprawy może powodować powstanie wiążących skutków prawnych, w szczególności obowiązku wykonania orzeczenia albo związania rozstrzygnięciem w dalszych postępowaniach.