Art. 302. k.k. Zaspokojenie wybranych wierzycieli. Łapownictwo w postępowaniu egzekucyjnym
§ 1. Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, nie mogąc zaspokoić wszystkich wierzycieli, spłaca lub zabezpiecza tylko niektórych, czym działa na szkodę pozostałych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
§ 2. Kto wierzycielowi udziela lub obiecuje udzielić korzyści majątkowej za działanie na szkodę innych wierzycieli w związku z postępowaniem upadłościowym lub zmierzającym do zapobiegnięcia upadłości, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 3. Tej samej karze podlega wierzyciel, który w związku z określonym w § 2 postępowaniem przyjmuje korzyść za działanie na szkodę innych wierzycieli albo takiej korzyści żąda.
Orzecznictwo
Znaleziono ponad 2 000 orzeczeń dotyczących art. 302 k.k.. Poniżej wybrane sprawy dotyczące przepisu, z krótkim omówieniem.
Wyrok V ACa 189/22
- Stan sprawy
- Sprawa cywilna ze skargi pauliańskiej. Wierzyciel dochodził uznania za bezskuteczne dwóch darowizn nieruchomości dokonanych przez dłużniczkę na rzecz córki. Wierzytelność wynikała z prawomocnego orzeczenia zasądzającego należność od spółki jawnej, a następnie z klauzuli wykonalności przeciwko wspólniczce. Ustalono, że dłużniczka wyzbyła się nieruchomości na rzecz osoby bliskiej, a egzekucja przeciwko spółce i wspólniczce była bezskuteczna lub zmierzała do bezskuteczności. Tekst nie dotyczy odpowiedzialności karnej z art. 302 k.k.; pojawia się zagadnienie pokrzywdzenia wierzyciela w prawie cywilnym.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd apelacyjny zmienił wyrok i uznał za bezskuteczną także drugą z darowizn wobec wierzyciela, nakazując pozwanej znosić egzekucję z tej nieruchomości do oznaczonej kwoty wraz z odsetkami. Rozstrzygnięcie pierwszej instancji utrzymane zostało co do wcześniejszego uznania bezskuteczności innej darowizny, a dodatkowo zasądzono koszty procesu i postępowania apelacyjnego.
- Uzasadnienie
- Sąd przyjął, że zostały spełnione przesłanki skargi pauliańskiej: istniała wierzytelność wobec dłużniczki jako wspólniczki, dokonane nieodpłatnie przysporzenie na rzecz osoby bliskiej pogłębiło niewypłacalność, a z uwagi na charakter czynności i relację rodzinną wiedza osoby trzeciej była prawnie relewantna w sposób wynikający z przepisów o ochronie wierzyciela. Materiał źródłowy nie zawiera analizy art. 302 k.k., więc nie da się z niego wywieść tez o zaspokajaniu wybranych wierzycieli ani łapownictwie egzekucyjnym.
Wyrok III AUa 2149/16
- Stan sprawy
- Sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych o przeniesienie na członka zarządu odpowiedzialności za zaległości składkowe spółki. Organ rentowy wskazał wielomilionowe zaległości, wcześniejsze nieskuteczne układy ratalne, postępowanie upadłościowe zakończone umorzeniem z powodu braku środków na koszty oraz brak realnego majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela. Ubezpieczony twierdził, że egzekucja nie była formalnie bezskuteczna i że spółka miała majątek oraz że wniosek upadłościowy został złożony we właściwym czasie. Tekst nie dotyczy przestępstwa z art. 302 k.k.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd apelacyjny oddalił apelację i utrzymał odpowiedzialność członka zarządu za zaległości składkowe spółki, a także zasądził od niego koszty zastępstwa procesowego za drugą instancję.
- Uzasadnienie
- Sąd uznał, że przesłanki odpowiedzialności członka zarządu zostały spełnione, w tym bezskuteczność egzekucji w rozumieniu przepisów właściwych dla należności składkowych oraz brak wykazania przez skarżącego przesłanek egzoneracyjnych. Znaczenie miały skala zadłużenia, obciążenie majątku hipotekami i zastawami, brak realnych perspektyw prowadzenia działalności oraz zbyt późne zgłoszenie wniosku o upadłość. Materiał źródłowy nie pozwala przypisać tej sprawie związku z art. 302 k.k., ponieważ dotyczy ona odpowiedzialności publicznoprawnej, a nie odpowiedzialności karnej za preferowanie wierzycieli.
Wyrok II K 326/12
- Stan sprawy
- Oskarżonym zarzucono m.in., że w okresie po sprzedaży nieruchomości, nie mogąc zaspokoić jednego wierzyciela, spłacali innych wierzycieli, działając na jego szkodę. Ustalono natomiast przede wszystkim, że sprzedali nieruchomości objęte egzekucją lub zagrożone zajęciem, wiedząc o toczącej się egzekucji i o wartości tych składników. Ze środków ze sprzedaży przeznaczyli pieniądze na bieżące utrzymanie i przekazali część rodzinie, a po sprzedaży nadal mieszkali na zbytych nieruchomościach. Nie ustalono w sposób pozwalający na przypisanie czynu z art. 302 § 1 k.k., że doszło do zaspokajania innych wierzycieli przez spłacanie wybranych zobowiązań.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd uznał oskarżonych za winnych czynu z art. 300 § 2 k.k. polegającego na uszczupleniu zaspokojenia wierzyciela przez zbycie nieruchomości i wymierzył im kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania. Jednocześnie uniewinnił ich od zarzutu z art. 302 § 1 k.k.
- Uzasadnienie
- Podstawą skazania było wykazanie, że oskarżeni mieli świadomość egzekucji i sprzedali istotne składniki majątku w celu udaremnienia wykonania orzeczeń. Co do art. 302 § 1 k.k. sąd uniewinnił oskarżonych, ponieważ materiał przytoczony w tekście nie dawał podstaw do przyjęcia, że zaspokajali innych wierzycieli przez spłacanie dowolnych zobowiązań kosztem pokrzywdzonego. Z uzasadnienia wynika raczej, że nie podjęli próby zaspokojenia żadnego z wierzycieli, a środki przeznaczyli na utrzymanie i rodzinę.
Streszczenia mają charakter informacyjny. Przy ocenie sprawy należy zapoznać się z pełną treścią orzeczenia.
Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2025 r. poz. 383.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.