Niewypłacalność

Niewypłacalność to stan, w którym dłużnik nie jest w stanie wykonywać swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W polskim prawie jest to przede wszystkim pojęcie używane w Prawie upadłościowym, ale występuje także w przepisach prawa cywilnego, karnego i handlowego.

Niewypłacalność dłużnika może być oceniana przede wszystkim według dwóch kryteriów:

• dłużnik utracił zdolność do regulowania zobowiązań pieniężnych, przy czym opóźnienie w wykonaniu zobowiązań może stanowić domniemanie takiego stanu,
• w przypadku osób prawnych oraz niektórych jednostek organizacyjnych zobowiązania pieniężne przewyższają wartość majątku, a taki stan utrzymuje się przez określony w ustawie czas.

Niewypłacalność nie jest tym samym co jednorazowe opóźnienie w zapłacie. O jej istnieniu decyduje utrata zdolności płatniczej albo, w określonych przypadkach, przewaga zobowiązań nad majątkiem. Ocena może uwzględniać zarówno rzeczywistą sytuację finansową, jak i trwałość problemów z regulowaniem długów.

Ustalenie niewypłacalności ma znaczenie dla postępowania upadłościowego, ponieważ jest podstawową przesłanką ogłoszenia upadłości wobec dłużnika, którego dotyczą przepisy Prawa upadłościowego. W praktyce wpływa także na ocenę obowiązków osób zarządzających majątkiem dłużnika oraz odpowiedzialności za działania podejmowane po powstaniu problemów finansowych.

W Kodeksie karnym niewypłacalność pojawia się w kontekście działań zmierzających do pokrzywdzenia wierzycieli, takich jak ukrywanie, zbywanie lub obciążanie majątku, a także doprowadzanie do niewypłacalności albo upadłości. Karalne może być również lekkomyślne powodowanie niewypłacalności oraz bezprawne uprzywilejowanie jednego wierzyciela kosztem pozostałych.

W Kodeksie cywilnym niewypłacalność dłużnika może mieć znaczenie przy żądaniu uznania jego czynności za bezskuteczną wobec wierzyciela, jeżeli czynność doprowadziła do jego pokrzywdzenia. W prawie spółek stan ten może uzasadniać odmowę wykonania polecenia wydanego w grupie spółek, jeżeli jego realizacja groziłaby niewypłacalnością spółki zależnej. Może również wpływać na ocenę odpowiedzialności spółki dominującej lub osób działających w imieniu dłużnika.