Wolność

Wolność w polskim prawie oznacza chronioną prawnie możliwość samodzielnego podejmowania decyzji, działania lub powstrzymywania się od działania, bez bezprawnej ingerencji organów państwa albo innych osób. Jest jednocześnie wartością prawną, dobrem osobistym człowieka oraz podstawą korzystania z wielu praw i swobód.

Termin ten ma kilka znaczeń. Wolność osobista dotyczy między innymi nietykalności i swobody człowieka, a jej pozbawienie może nastąpić tylko w przypadkach i na zasadach określonych w przepisach. Wolność działania oznacza możliwość kształtowania własnego postępowania, zawierania umów, korzystania z dóbr osobistych i podejmowania aktywności w życiu prywatnym oraz społecznym. W zależności od dziedziny prawa mówi się także o wolności udziału w postępowaniu, wolności obrony, wolności gospodarczej lub innych szczegółowych swobodach.

Wolność nie ma charakteru absolutnego. Może być ograniczana na podstawie prawa, w szczególności w celu ochrony bezpieczeństwa, porządku publicznego, zdrowia, praw innych osób albo prawidłowego przebiegu postępowania. Ograniczenie powinno dotyczyć konkretnej sytuacji i pozostawać w granicach wyznaczonych przez przepisy. Bezprawne naruszenie wolności może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej, karnej lub innego rodzaju ochrony prawnej.

W prawie cywilnym wolność jest zaliczana do dóbr osobistych podlegających ochronie. W prawie karnym występuje zarówno jako dobro chronione przed bezprawnym pozbawieniem lub ograniczeniem, jak i element nazw kar, takich jak kara ograniczenia wolności oraz kara pozbawienia wolności. Przepisy karne i wykonawcze określają również zasady wykonywania tych kar, ich odroczenia, przerwy oraz skutki uchylania się od obowiązków.

W postępowaniu karnym wolność wiąże się między innymi z prawem do obrony, udziałem oskarżonego w czynnościach procesowych oraz stosowaniem środków ingerujących w jego swobodę, w tym tymczasowego aresztowania. W przepisach dotyczących spółek, podatków i obrony Ojczyzny termin pojawia się przede wszystkim przy określaniu sankcji za niewykonanie obowiązków, gdzie ograniczenie lub pozbawienie wolności może być konsekwencją popełnienia określonego czynu.