Ściganie przestępstw

Ściganie przestępstw oznacza działania organów państwa zmierzające do wykrycia czynu zabronionego, ustalenia jego sprawcy, zebrania i zabezpieczenia dowodów oraz doprowadzenia do rozstrzygnięcia sprawy karnej. Termin odnosi się przede wszystkim do postępowania karnego, ale jego zakres i skutki wynikają z przepisów prawa karnego materialnego oraz procesowego.

Ściganie jest realizowane w interesie publicznym, ponieważ przestępstwo narusza porządek prawny i może zagrażać innym osobom. W praktyce czynności w tym zakresie wykonują przede wszystkim Policja i prokurator, a w określonych sytuacjach także inne uprawnione organy. Obejmują one między innymi przyjmowanie zawiadomień, prowadzenie czynności sprawdzających i postępowania przygotowawczego, przesłuchiwanie osób, gromadzenie dowodów oraz podejmowanie decyzji o przedstawieniu zarzutów i wniesieniu aktu oskarżenia. Wykorzystanie niektórych dowodów, w tym uzyskanych w toku kontroli operacyjnej, podlega szczególnym regułom proceduralnym.

Najważniejsze rodzaje ścigania to:

• ściganie z urzędu, gdy właściwy organ podejmuje i prowadzi postępowanie po uzyskaniu informacji o podejrzeniu przestępstwa, niezależnie od woli pokrzywdzonego;
• ściganie na wniosek pokrzywdzonego, gdy rozpoczęcie postępowania wymaga złożenia wniosku przez osobę uprawnioną, a po jego złożeniu postępowanie toczy się z urzędu;
• ściganie z oskarżenia prywatnego, gdy pokrzywdzony sam wnosi i popiera oskarżenie przed sądem, w sprawach wskazanych w przepisach.

Sposób ścigania zależy od rodzaju przestępstwa i może wpływać na możliwość wszczęcia postępowania, jego dalszy tok oraz znaczenie oświadczeń pokrzywdzonego. Nie należy utożsamiać ścigania z samym ukaraniem sprawcy. Ściganie prowadzi do rozpoznania sprawy, natomiast o odpowiedzialności karnej i karze rozstrzyga sąd. Pojęcie to może również występować w przepisach opisujących sytuacje, w których ujawnienie przestępstwa, zaprzestanie działalności lub podjęcie działań zapobiegawczych wpływa na odpowiedzialność osoby sprawcy.