Art. 191. k.k. Zmuszanie do określonego zachowania. Utrudnianie korzystania z lokalu mieszkalnego
§ 1. Kto, stosując przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną, zmusza ją lub inną osobę do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 1a. Tej samej karze podlega, kto w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia stosuje przemoc innego rodzaju uporczywie lub w sposób istotnie utrudniający innej osobie korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego.
§ 2. Jeżeli sprawca działa w sposób określony w § 1 w celu wymuszenia zwrotu wierzytelności, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 1a następuje na wniosek pokrzywdzonego.
Orzecznictwo
Znaleziono ponad 2 000 orzeczeń dotyczących art. 191 k.k.. Poniżej wybrane sprawy dotyczące przepisu, z krótkim omówieniem.
Uzasadnienie VII K 66/25
- Stan sprawy
- Oskarżeni, działając wspólnie i w porozumieniu, zamknęli drzwi wejściowe do domu i nie udostępnili klucza osobom faktycznie zajmującym część budynku, przez co odcięli im dostęp do zajmowanych pomieszczeń i istotnie utrudnili korzystanie z lokalu. Ustalono, że działali w celu zmuszenia pokrzywdzonych do opuszczenia lokalu. Z materiału wynika też, że pokrzywdzeni faktycznie tam mieszkali mimo utraty tytułu prawnego. Nie udowodniono, aby po późniejszej dacie oskarżeni nadal utrudniali dostęp przez niewydanie klucza.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd uznał, że zachowanie wyczerpało znamiona czynu z art. 191 § 1a k.k., ale warunkowo umorzył postępowanie wobec obojga oskarżonych na okres próby jednego roku.
- Uzasadnienie
- Sąd oparł się głównie na zgodnych zeznaniach pokrzywdzonych i interweniujących funkcjonariuszy, które potwierdzały zamknięcie drzwi i odmowę wpuszczenia. Nie dał wiary wyjaśnieniom, że przyczyną było agresywne zachowanie pokrzywdzonej albo że pokrzywdzeni mieli realnie swobodny dostęp do domu. Przyjął, że ochrona z art. 191 § 1a k.k. dotyczy faktycznie zajmowanego lokalu, niezależnie od tytułu prawnego, a jednorazowe zachowanie może stanowić istotne utrudnienie. Warunkowe umorzenie uzasadniono niekaralnością oskarżonych, przywróceniem dostępu po interwencji oraz okolicznościami konfliktu mieszkaniowego wpływającymi na ocenę społecznej szkodliwości.
Uzasadnienie IV Ka 172/25
- Stan sprawy
- Sprawa dotyczyła wymiany zamków i braku udostępnienia kluczy byłemu małżonkowi oraz sprzedaży nieruchomości, w której przechowywał rzeczy i bywał okazjonalnie. Ustalono jednak, że pokrzywdzony po wyprowadzce miał centrum życiowe w innej miejscowości, do spornej posesji przyjeżdżał sporadycznie, głównie w związku z córką i swoimi rzeczami, a pomieszczenia nie służyły już zaspokajaniu jego potrzeb mieszkaniowych. Miał też możliwość wejścia za pośrednictwem nowych właścicieli.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd odwoławczy uznał apelację prokuratora za bezzasadną i utrzymał w mocy wyrok uniewinniający.
- Uzasadnienie
- Sąd wskazał, że art. 191 § 1a k.k. chroni korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego, czyli miejsca faktycznie służącego zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. Samo przechowywanie rzeczy i okazjonalne wizyty nie wystarczają do uznania, że pokrzywdzony zajmował lokal mieszkalny w rozumieniu tego przepisu. W konsekwencji, mimo wymiany zamków, brak było jednego z podstawowych znamion czynu. Sąd podkreślił też, że podstawą uniewinnienia powinno być stwierdzenie braku znamion czynu zabronionego, a nie reguła rozstrzygania wątpliwości.
Uzasadnienie IV Ka 734/24
- Stan sprawy
- Właścicielka lokalu, pozostając w sporze z najemcami co do sposobu korzystania z nieruchomości, doprowadziła do wstrzymania dostaw energii elektrycznej, zakręcała dopływ gazu, a po czasowym opuszczeniu lokalu przez pokrzywdzonych wymieniła zamki w furtce i drzwiach wejściowych. Sąd odwoławczy uznał, że działania te nie wynikały z realnej troski o bezpieczeństwo instalacji, lecz zmierzały do zmuszenia najemców do szybkiego opuszczenia lokalu.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd odwoławczy utrzymał ocenę, że oskarżona dopuściła się czynu z art. 191 § 1a k.k., ale uznał za niezasadne warunkowe umorzenie postępowania. Zmienił rozstrzygnięcie przez orzeczenie kary grzywny oraz podwyższenie nawiązek na rzecz pokrzywdzonych.
- Uzasadnienie
- Sąd wskazał, że odcięcie podstawowych mediów i wymiana zamków stanowią klasyczne przykłady przemocy pośredniej wobec rzeczy, która istotnie i uporczywie utrudnia korzystanie z lokalu mieszkalnego. O zamiarze zmuszenia pokrzywdzonych do wyprowadzki świadczyła korespondencja i działania podejmowane po odmowie dobrowolnego opuszczenia lokalu. Nie potwierdzono, aby instalacje stwarzały takie zagrożenie, które usprawiedliwiałoby zachowanie oskarżonej. Sąd podkreślił, że właściciel nie może samowolnie wymuszać opuszczenia lokalu zamiast dochodzić roszczeń na drodze cywilnej. Zaostrzenie reakcji karnej uzasadniono wielością działań, ich długotrwałością, dotkliwymi skutkami dla pokrzywdzonych oraz znacznym stopniem winy i społecznej szkodliwości.
Streszczenia mają charakter informacyjny. Przy ocenie sprawy należy zapoznać się z pełną treścią orzeczenia.
Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2025 r. poz. 383.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.