Posiadacz samoistny

Posiadacz samoistny to osoba, która faktycznie włada rzeczą tak, jak czyniłby to właściciel, mimo że nie musi być jej właścicielem. O samoistnym charakterze posiadania decyduje sposób wykonywania władztwa nad rzeczą oraz zamiar traktowania jej jak własnej, a nie formalny tytuł prawny. Posiadaczem może być osoba fizyczna, osoba prawna albo inny podmiot mający zdolność do wykonywania praw.

Posiadanie samoistne może dotyczyć zarówno nieruchomości, jak i rzeczy ruchomych. Odróżnia się je od posiadania zależnego, w którym osoba włada rzeczą w zakresie odpowiadającym innemu prawu, na przykład najemca korzysta z lokalu na podstawie umowy, uznając cudze prawo własności. Posiadacz samoistny może natomiast wykonywać faktyczne czynności właścicielskie, takie jak korzystanie z rzeczy, pobieranie pożytków, ogrodzenie gruntu lub podejmowanie decyzji dotyczących jego zagospodarowania.

Posiadanie może być wykonywane w dobrej albo złej wierze. Dobra wiara oznacza usprawiedliwione przekonanie, że posiadaczowi przysługuje prawo do rzeczy, natomiast zła wiara występuje wtedy, gdy wie on o braku takiego prawa albo powinien był o tym wiedzieć. Rozróżnienie to wpływa między innymi na możliwość nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie. Przy posiadaniu samoistnym w dobrej wierze zasiedzenie następuje po upływie 20 lat, a w złej wierze po upływie 30 lat.

Status posiadacza samoistnego ma znaczenie także przed uzyskaniem własności. Posiadanie korzysta z ochrony prawnej i może wpływać na rozliczenia dotyczące pożytków, nakładów lub połączenia rzeczy. W przepisach szczególnych posiadacz samoistny może być traktowany podobnie jak właściciel, między innymi jako uczestnik postępowań dotyczących nieruchomości, podmiot obowiązany do ponoszenia określonych opłat lub osoba odpowiadająca za obowiązki związane z korzystaniem z rzeczy. Nie oznacza to jednak automatycznego nabycia własności ani zrównania wszystkich uprawnień posiadacza z uprawnieniami właściciela.