Postanowienie WZ 47/09

POSTANOWIENIE Z DNIA 10 LISTOPADA 2009 R. WZ 47/09 Okoliczność, że wystąpienie przez sąd z pytaniem prawnym do Try- bunału Konstytucyjnego pociąga za sobą długotrwałe oczekiwanie na od- powiedź, sama przez się nie obliguje do zawieszenia postępowania karne- go, albowiem nie zawsze uniemożliwia to prowadzenie tego postępowania (art. 22 § 1 k.p.k.), na przykład w sprawie złożonej pod względem podmio- towym lub przedmiotowym, jeżeli problematyka zawarta w pytaniu dotyczy tylko niektórych oskarżonych lub niektórych czynów. Przewodniczący: sędzia SN W. Błuś. Sędziowie SN: J. B. Rychlicki, A. Tomczyk (sprawozdawca). Sąd Najwyższy w sprawie płka rez. Mariana S. i innych, oskarżonych o popełnienie przestępstwa określonego w art. 296 § 2 i in. k.k., po rozpo- znaniu w Izbie Wojskowej na posiedzeniu, bez udziału stron, w dniu 10 li- stopada 2009 r. zażalenia prokuratora Wojskowej Prokuratury Okręgowej w P. na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 1 paź- dziernika 2009 r., sygn. akt: (...), w przedmiocie zawieszenia postępowania karnego, u c h y l i ł zaskarżone postanowienie i sprawę p r z e k a z a ł Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. celem kontynuowania postępowania. U Z A S A D N I E N I E 2 Zaskarżonym postanowieniem Wojskowy Sąd Okręgowy w P. zawie- sił postępowanie karne w sprawie przeciwko sześciorgu oskarżonym, po- zostającym pod zarzutami dopuszczenia się przestępstw kwalifikowanych w akcie oskarżenia z art. 296 § 2 k.k. (płk rez. Marian S., płk rez. Tomasz R.), z art. 296 § 3 k.k. w zw. z art. 296 § 2 k.k. (płk rez. Marian S.), z art. 231 § 2 k.k. (płk rez. Tomasz R., ppłk rez. Marek L.), z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k. (ppłk rez. Marek L., Zenon F., Elżbieta S.), z art. 296 § 3 k.k. w zw. z art. 296 § 2 k.k. w zw. z art. 21 § 2 k.k. oraz 231 § 2 k.k. w zw. z art. 21 § 2 k.k. (Barbara K.), do czasu uzy- skania z Trybunału Konstytucyjnego odpowiedzi na pytanie prawne. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że wystąpienie przez sąd karny z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego stanowi jedyny przy- padek prejudycjalności, będący przyczyną powstania długotrwałej prze- szkody uniemożliwiającej prowadzenie postępowania karnego w rozumie- niu art. 22 § 1 k.p.k. Przyznając, iż problematyka pytania dotyczy trojga z oskarżonych podniósł, iż cała sprawa powinna być rozpoznana łącznie w ujęciu art. 34 § 2 k.p.k. W zażaleniu wywiedzionym od tego postanowienia, prokurator Woj- skowej Prokuratury Okręgowej w P. sformułował zarzut obrazy przepisu postępowania karnego „... w postaci art. 366 § 1 i 2 k.p.k. poprzez nieza- sadne zaniechanie dążenia do ustalenia stanu faktycznego w zakresie nie- związanym z kwestiami podniesionymi przez Sąd pierwszej instancji w py- taniu prawnym skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego” i wniósł „o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. celem rozpoczęcia procedowania”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Rację ma skarżący, gdy twierdzi w uzasadnieniu zażalenia, że „błęd- ne jest przekonanie sądu pierwszej instancji, że skierowanie w przedmio- 3 towej sprawie zapytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego wyklucza dalsze procedowanie”. Zasadą jest bowiem, że oczekiwanie na rozstrzy- gnięcie innego sądu, trybunału, organu nie jest „inną przyczyną” zawiesze- nia postępowania karnego na podstawie art. 22 § 1 k.p.k. Wprawdzie w doktrynie zgodnie przyjmuje się, że wystąpienie przez sąd z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego pozwala na zawieszenie postę- powania karnego, jeżeli od odpowiedzi na pytanie zależy rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ czas oczekiwania na odpowiedź Trybunału liczy się w miesiącach. W tym duchu też wypowiadał się Sąd Najwyższy w przywoły- wanym przez Sąd pierwszej instancji orzeczeniu. To jednolite zapatrywanie może być uznane za słuszne w sprawach, w których odpowiedź Trybunału Konstytucyjnego wpływałaby na rozstrzy- gnięcie całej sprawy. Jeżeli jednak sprawa, w której doszło do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego jest złożona zarówno pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym, nie da się zasadnie wykazać, że oczekiwanie na prejudykat stanowi długotrwałą przeszkodę uniemożliwiającą prowadzenie postępowania karnego, przynajmniej w sto- sunku do osób i czynów, których problematyka zawarta w pytaniu nie doty- czy. Niewykluczone, że na takim stanowisku stał ustawodawca, uchwala- jąc ustawę z dnia 1 sierpnia 1997 r., o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.), w której pominął przewidziany w poprzednio ob- owiązującej ustawie o Trybunale Konstytucyjnym obowiązek zawieszenia (z dniem wystąpienia z pytaniem) postępowania, w związku z którym wnie- sione zostało pytanie prawne do czasu rozstrzygnięcia sprawy zgodności ujętego w pytaniu aktu ustawodawczego z Konstytucją albo innego aktu normatywnego z Konstytucją lub aktem ustawodawczym (por. art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., Dz. U. z 1991 r. Nr 109, poz. 470 ze zm.). Dodać przy tym należy, że podobnego unormowania nie zawarł w 4 Kodeksie postępowania karnego. Tym samym z katalogu przyczyn zawie- szenia postępowania karnego ubyło wystąpienie z pytaniem prawnym na podstawie art. 3 obowiązującej aktualnie, a powołanej wyżej ustawy o Try- bunale Konstytucyjnym. Wracając na grunt rozpoznawanej sprawy nie można nie zauważyć, że obejmuje ona sześcioro osób oskarżonych o różne przestępstwa zakwa- lifikowane przez prokuratora z różnych przepisów Kodeksu karnego, zaś pytanie prawne dotyczy czynów kwalifikowanych z art. 296 § 2 k.k. i to w aspekcie możliwości oceny szkody przez pryzmat art. 115 § 5 i 6 k.k. Doty- czy więc ono jedynie trojga oskarżonych i nie wszystkich zarzucanych im czynów. Zdaniem Sądu Najwyższego, wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego nie stoi więc na przeszkodzie prowadzeniu po- stępowania w rozpoznawanej sprawie, ponieważ przedmiot procesu wy- znacza nie kwalifikacja prawna zaproponowana przez oskarżyciela, lecz zdarzenie faktyczne, objęte oskarżeniem, zakreślające ramy procesu. Pro- ces karny, nie jest osądem kwalifikacji prawnej czynu, która – co oczywiste – nie wiąże sądu. Nie ma więc żadnych przeszkód, by w toku postępowa- nia zakreślonego ramami aktu oskarżenia podjąć czynności zmierzające do: ustalenia czy zarzucane oskarżonym czyny miały miejsce; jeśli tak, czy były one zabronione przez ustawę obowiązującą w chwili ich popełnienia oraz rozstrzygnięć co do ich kwalifikacji prawnej, winy oskarżonych i ewen- tualnie kary i środków karnych. Proces ten nie musi wcale doprowadzić do konieczności rozstrzygania wątpliwości, jakie stały się udziałem sądu meri- ti. Wszak owe zdarzenia historyczne, stanowiące przedmiot osądu, mogą okazać się prawnie obojętne, tudzież przybrać postać czynu zabronionego stanowiącego przestępstwo, ale kwalifikowane z innego niż proponowany przez prokuratora przepis Kodeksu karnego. 5 W tym kontekście wątpliwości sądu meriti, występującego z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego nie stanowią przeszkody uniemoż- liwiającej prowadzenie postępowania. Wszak, by można było rozważać za- sadność kwalifikacji proponowanej przez prokuratora w akcie oskarżenia należy przede wszystkim ustalić, czy doszło do powstania szkody i w jakiej wysokości. Tego oczekiwanie na prejudykat nie musi i nie może wstrzymy- wać. Podsumowując, Sąd Najwyższy uznał, że w rozpoznawanej sprawie wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego nie sta- nowi długotrwałej przeszkody uniemożliwiającej prowadzenie postępowa- nia i zaskarżone postanowienie uchylił, przekazując sprawę Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. celem kontynuowania postępowania.