Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 17 października 2022 r., sygn. V ACa 503/22

Sygn. akt V ACa 503/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 października 2022 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku V Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Leszek Jantowski

Protokolant: stażysta Adrian Jastak

po rozpoznaniu w dniu 10 października 2022 r. w Gdańsku

na rozprawie

sprawy z powództwa K. K. i M. K.

przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku

z dnia 28 marca 2022 r., sygn. akt XV C 1398/20

1.oddala apelację;

2.zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 8.100 zł (osiem tysięcy sto złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Leszek Jantowski

Na oryginale właściwy podpis.

Sygn. akt V ACa 503/22

UZASADNIENIE

Powodowie K. K. i M. K. wnieśli o:

1.zasądzenie od pozwanego na ich rzecz solidarnie kwoty 211.021,70 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

ewentualnie, w przypadku uznania, że umowa kredytu nie jest nieważna, wnieśli o:

2.zasądzenie od pozwanej na ich rzecz solidarnie kwoty 76.037,15 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, tytułem zwrotu nadpłaconych w okresie od grudnia 2008 roku do sierpnia 2020 roku rat kapitałowo – odsetkowych z umowy kredytu nr (...) zawartej w dniu 22 października 2008 roku.

W uzasadnieniu swojego żądania powodowie podali, że w dniu 22 października 2008 roku zawarli z pozwanym umowę kredytu nr (...), w której zastosowano tzw. mechanizm denominacji, czyli postawienia świadczeń umownych w relacji do waluty obcej i przeliczenia ich kursami kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego. Jako klauzulę denominacyjne powodowie wskazali § 2 ust. 1 CSU, § 4 ust. 2 COU, § 22 ust. 2 COU, § 32 ust. 1 COU i § 36 ust. 1 COU, a nadto podkreślili, że również postanowienia zawarte w § 1 ust. 1 punkt 14 COU, §10 ust. 2 COU, § 14 ust. 4 COU, § 16 ust. 1 COU i § 39 COU odwołują się do Tabeli kursowych pozwanego. Jednocześnie powodowie wyjaśnili, że - ich zdaniem - przedmiotowa umowa jest umową o kredyt złotówkowy, albowiem udostępniona im kwota kapitału została wyrażona w PLN, raty były spłacane również w złotych polskich, a nadto celem zaciągnięcia przez nich kredytu było sfinansowanie nabycia lokalu mieszkalnego za kwotę wyrażoną w walucie polskiej.

W odpowiedzi na pozew pozwany (...) Bank (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa.

Na rozprawie w dniu 10 marca 2022 roku (

płyta CD - koperta k. 322 – nagranie rozprawy) Sąd pouczył stronę powodową o skutkach stwierdzenia nieważności umowy kredytu zawartej pomiędzy nią a stroną pozwaną w ten sposób, że poinformował, iż podstawowym skutkiem stwierdzenia nieważności umowy jest obowiązek stron do zwrotu tego co sobie wzajemnie świadczyły, a zatem po stronie powodowej powstanie obowiązek zwrotu kapitału kredytu otrzymanych od Banku. Dodatkowo Sąd pouczył, iż w takiej sytuacji istnieje możliwość wystąpienia przez Bank z innymi roszczeniami przeciwko stronie powodowej – przykładowo z roszczeniem o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału kredytu – wówczas powodowie znajdować się będą po stronie pozwanych i prowadzenie takiego postępowania będzie generowało koszty procesu, przy czym aktualnie jest to przyszłe i niepewne roszczenie, tj. istnieje jedynie ryzyko wystąpienia z takim pozwem przez Bank, a powyższe pouczenie nie przesądza o zasadności takiego powództwa. Jednocześnie Sąd zapytał powodów czy zapoznali się z pismem pozwanego z dnia 28 stycznia 2022 roku, w którym przedstawiono ewentualne roszczenia Banku w stosunku do powodów w przypadku stwierdzenia przez Sąd nieważności umowy i czy została im wytłumaczona treść tego pisma.

Powodowie oświadczyli, że po dokonanym przez Sąd pouczeniu są świadomi konieczności zwrotu świadczeń otrzymanych od Banku i ryzyka wystąpienia przez Bank z powództwem o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, a nadto zostali zaznajomieni z treścią pisma pozwanego z dnia 28 stycznia 2022 roku, podtrzymują dotychczasowe żądanie stwierdzenia nieważności umowy oraz nie są zainteresowani zawarciem ugody z Bankiem.

Wyrokiem z dnia 28 marca 2022 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku:

1.zasądził od pozwanego (...) Banku (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów K. K. i M. K. solidarnie kwotę 211.021,60 zł (dwieście jedenaście tysięcy dwadzieścia jeden złoty sześćdziesiąt groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 16 września 2020 roku do dnia zapłaty;

2.oddalił powództwo w pozostałym zakresie;

3.zasądził od pozwanego (...) Banku (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów K. K. i M. K. solidarnie kwotę 11.817 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych), tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 10.817 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie następujących ustaleń i rozważań:

Decyzją nr (...) z dnia 7 kwietnia 2008 roku, obowiązującą od dnia 21 kwietnia 2008 roku, pozwany (...) S.A. wprowadził procedurę produktową „Kredyt mieszkaniowy (...). Zgodnie z w/w procedurą, stanowiącą załącznik do decyzji, należało dokonać następujących czynności:

1.przedstawianie oferty,

2.przyjęcie dokumentów,

3.analiza dokumentów i ocena zabezpieczeń,

4.podjęcie decyzji kredytowej,

5.zawarcie umowy kredytu albo aneksu,

6.wypłata kredytu albo transzy,

7.administrowanie i monitorowanie produktu.

Przy prezentowaniu oferty pracownik pozwanego powinien:

1)zapoznać się z potrzebami i możliwościami klienta – okresem kredytowania, sposobem i formułą spłaty, a także wysokością potrzebnej kwoty kredytu,

2)zaprezentować najpierw ofertę kredytu udzielonego w walucie polskiej, a jeśli klient ją odrzuci to ofertę kredytów udzielanych w walucie wymienialnej

3)przy przedstawianiu oferty kredytów w walucie wymienialnej należało poinformować klienta o występującym ryzyku walutowym oraz ryzyku stopy procentowej, a także, że w rozliczeniach między klientami a Bankiem w obrocie dewizowym stosuje się ustalone przez Bank kursy walut obcych w złotych (kursy walut zamieszczane są w Tabeli kursów (...) SA), w przypadku wypłaty kredytu w walucie polskiej kredyt jest wypłacany po kursie kupna dla dewiz, w przypadku spłaty kredytu w walucie polskiej kredyt jest spłacany po kursie sprzedaży dla dewiz, a w przypadku wzrostu kursów walut podwyższeniu ulega rata spłaty i kwota zadłużenia, wyrażone w walucie polskiej;

4)w przypadku zainteresowania klienta ofertą kredytu – przedstawienie spersonalizowanych parametrów w oparciu o aplikację Negocjator, przy uwzględnieniu podwyższonej marży kredytu do czasu dostarczenia dokumentu potwierdzającego wpis hipoteki;

5)sporządzenie wstępnej zdolności kredytowej;

6)sporządzenie wstępnej symulacji spłaty kredytu;

7)ustalenie formy zabezpieczeń kredytu;

8)poinformowanie o niezbędnych dokumentach oraz wydanie formularza wniosku i innych niezbędnych formularzy.

Następnie decyzją nr (...) z dnia 4 sierpnia 2008 roku, obowiązującą od dnia 14 sierpnia 2008 roku, pozwany zmienił decyzję nr (...) z dnia 7 kwietnia 2008 roku w ten sposób, że załączył do niej nowe formularze umowy.

Powodowie K. K. i M. K. są małżeństwem, w małżeństwie panuje ustrój wspólności majątkowej.

W 2008 roku powodom urodziło się drugie dziecko i w związku z tym zamierzali nabyć lokal mieszkalny oraz poszukiwali środków na sfinansowanie zakupu nieruchomości.

Zbywca lokalu mieszkalnego, którego nabyciem powodowie byli zainteresowani, polecił im (...) S.A. Powodowie udali się także do doradcy finansowego, który również zarekomendował ofertę kredytu u pozwanego. Powodowie nie poszukiwali ofert w innych instytucjach bankowych.

Podczas spotkania w Banku pracownik pozwanego poinformował powodów, że najkorzystniejszą ofertą jest kredyt denominowany do waluty CHF. Przy prezentowaniu oferty kredytu przeliczanego według waluty CHF nie przedstawiono powodom symulacji zmiany rat kredytu ani historii wahań kursu waluty CHF. Powodowie samodzielnie nie analizowali zmian kursu waluty CHF w przeszłości, konsultowali się jedynie ze znajomymi, którzy również zdecydowali się na zawarcie umowy kredytu denominowanego/indeksowanego do CHF. Podczas spotkania nie wyjaśniono powodom, w jaki sposób kurs waluty CHF jest ustalany przez Bank – był on ustalany na poziomie centrali Banku, a nawet pracownicy pozwanego nie mieli szczegółowej wiedzy na temat tworzenia Tabeli kursów. Przedstawiciel Banku poinformował powodów, że frank szwajcarski jest walutą stabilną i zapewniał o tym, że kredyt denominowany do CHF jest najkorzystniejszym, a jednocześnie bezpiecznym produktem bankowym.

W dniu 10 października 2008 roku powodowie K. K. i M. K. złożyli do pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. wniosek o udzielenie kredytu mieszkaniowego (...) w kwocie 250.000 zł, przeznaczonego na nabycie nieruchomości - lokalu mieszkalnego położonego w G. przy ul. (...), której cena zakupu wynosi 325.000 zł, a powodowie wniosą środki własne na jej nabycie w kwocie 75.000 zł.

Jednocześnie jako walutę kredytu powodowie wskazali CHF i podali, że kwota kredytu w walucie wymienialnej ma wynieść 112.127,74 CHF po przeliczeniu według kursu kupna z dnia przyjęcia wniosku (2,2296).

W załączniku do w/w wniosku powódka K. K. wskazała, że jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku kierownika sklepu, a powód M. K., iż jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony jako żołnierz zawodowy. Powodowie uzyskiwali wynagrodzenie w walucie PLN.

Do wniosku powodowie załączyli oświadczenia, że:

1. nie skorzystali z przedstawionej im w pierwszej kolejności przez (...) S.A. oferty w walucie polskiej i dokonali wyboru oferty w walucie wymienialnej, mając pełną świadomość ryzyka związanego z kredytami/pożyczkami zaciąganymi w walucie wymienialnej, polegającego na tym, iż:

a)w przypadku wzrostu kursów walut podwyższeniu ulega zarówno rata spłaty, jak i kwota zadłużenia, wyrażone w walucie polskiej,

b)w przypadku wypłaty kredytu w walucie polskiej kredyt jest wypłacany po kursie kupna dla dewiz,

c)w przypadku spłaty kredytu w walucie polskiej kredyt jest spłacany, po kursie sprzedaży dla dewiz,

d)zostali poinformowani o ryzyku zmiany stóp procentowych polegającym na tym, iż w przypadku wzrostu stawki referencyjnej podwyższeniu ulega oprocentowanie kredytu, które spowoduje wzrost raty spłaty,

2.poniosą ryzyko zmiany kursów walutowych oraz zmiany stóp procentowych,

3.zostali poinformowani, iż w przypadku kredytu/pożyczki udzielanej w walucie wymienialnej w rozliczeniach między klientami a (...) SA w obrocie dewizowym stosuje się ustalone przez (...) S.A. kursy walut obcych w złotych (kursy walut zamieszczane są w Tabeli kursów (...) SA).

Po wydaniu pozytywnej decyzji kredytowej powodom została przedstawiona standardowa, przygotowana przez Bank umowa kredytu. Projekt umowy kredytu został sporządzony na wzorcu umowy wprowadzonym decyzją nr (...) z dnia 4 sierpnia 2008 roku, przy uwzględnieniu parametrów zawartych we wniosku kredytowym. Powodowie nie negocjowali postanowień zawartych w przedłożonej im umowie ani nie zadawali pytań przedstawicielowi pozwanego co do jej treści. To była pierwsza umowa kredytu powodów.

W dniu 22 października 2008 roku powodowie K. K. i M. K. zawarli z (...) S.A. z siedzibą w W. umowę kredytu mieszkaniowego (...) nr (...). Zgodnie z § 2 ust. 1-3 Części Szczególnej Umowy (dalej jako CSU) kwota udzielonego kredytu wynosiła 108.539,65 CHF i miała być przeznaczona na zakup lokalu mieszkalnego położonego w G. przy ul. (...), dla której to nieruchomości prowadzona jest przez Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ księga wieczysta o nr (...).

W myśl § 2 ust. 4 i § 7 CSU kredytu został udzielony na okres 360 miesięcy od dnia zawarcia umowy, a jego spłata miała nastąpić do dnia 20 października 2038 roku, w annuitetowych ratach kapitałowo-odsetkowych płatnych do 20-go dnia każdego miesiąca poprzez pobieranie ich z rachunku bankowego o nr (...).

Zgodnie z § 2 ust. 8, 10 i 11 CSU oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym na dzień sporządzenia umowy wynosiło 6,3125%, rzeczywista roczna stopa oprocentowania (RRSO) wynosiła 6,3900%, a roczna stopa procentowa dla zadłużenia przeterminowanego na dzień sporządzenia umowy – 30 %.

Stosownie do § 3 CSU szacunkowy całkowity koszt kredytu w dniu sporządzenia umowy wynosił 283.263,69 zł, w tym: prowizja za udzielenie kredytu– 0,00 CHF oraz szacunkowa wysokość odsetek w kwocie 111.149,18 CHF.

Zgodnie z § 4 ust. 1 CSU zabezpieczeniem spłaty kredytu była hipoteka zwykła w wysokości 108.539,65 CHF i hipoteka kaucyjna do wysokości 32.561,90 CHF na nieruchomości będącej własnością powodów – M. K. i K. K., położonej w G. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ w Gdańsku prowadzi księgę wieczystą o numerze (...).

Stosownie do § § 4 ust. 2 COU zabezpieczeniem spłaty kredytu był również przelew wierzytelności pieniężnej z umowy ubezpieczenia nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia hipotecznego od ognia i innych zdarzeń losowych, potwierdzony przez ubezpieczyciela, przy czym suma ubezpieczenia nie mogła być niższa niż wartość aktualnego zadłużenia z tytułu kredytu udzielonego przez (...) S.A.

W myśl § 6 CSU wypłata kredytu miała nastąpić w transzach, przelewem na rachunek zbywcy nieruchomości/prawa, w terminie 12 miesięcy, po wykonaniu zobowiązań przez powodów w postaci: złożenia i opłacenia wniosku o wpis hipoteki, przelewu wierzytelności pieniężnej z umowy ubezpieczenia nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia hipotecznego, przedłożenia umowy sprzedaży kredytowanej nieruchomości, złożenia weksla własnego in blanco z klauzulą bez protestu wraz z deklaracja wekslową, złożenia oświadczenia o poddaniu się egzekucji, złożenia dyspozycji wypłaty kredytu. Natomiast wypłata kolejnych transz kredytu nastąpi po złożeniu dyspozycji.

Jednocześnie w § 10 ust. 1 punkt 1) oraz w ust. 2 CSU powodowie oświadczyli, że:

- wzór umowy wraz ze wzorem załączników został im dostarczony przed zawarciem umowy i zapoznali się z ich treścią

- zostali poinformowani, że ponoszą ryzyko zmiany kursów waluty, polegające na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu, wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty kredytu

- ponoszą ryzyko związane ze stopą procentową polegające na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej.

Stosownie do treści § 10 ust. 4 CSU powodowie w całym okresie kredytowania mogli dokonać pierwszej zmiany waluty kredytu bez prowizji bankowej.

Natomiast w myśl § 10 ust. 5 CSU załącznikami do umowy był:

- wyciąg z Taryfy prowizji i opłat bankowych w (...) SA

- wykaz przepisów dotyczących kosztów postępowania sądowego i egzekucyjnego

- oświadczenie o poddaniu się egzekucji

- deklaracja wekslowa.

Stosownie do § 1 ust. 1 punkt 14) (...) (dalej jako COU) Tabela kursów oznacza Tabele kursów (...) SA obowiązującą w chwili dokonywania przez (...) SA określonych w umowie przeliczeń kursowych, dostępną w (...) SA oraz na stronie internetowej (...) SA.

Zgodnie z § 4 ust. 1 COU kredyt miał być wypłacany:

1) w walucie wymienialnej – na finansowanie zobowiązań kredytobiorcy poza granicami RP oraz w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego

2)w walucie polskiej – na finansowanie zobowiązań w RP.

W myśl § 4 ust. 2 COU w przypadku wypłaty kredytu albo transzy w walucie polskiej, stosuje się kurs kupna dla dewiz obowiązujący w (...) S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego według aktualnej tabeli kursów.

Natomiast stosownie do § 4 ust. 3 COU w przypadku wypłaty kredytu albo transzy w walucie wymienialnej innej niż waluta kredytu, stosuje się kurs kupna/sprzedaży dla dewiz obowiązujące w (...) S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego, wedle aktualnej tabeli kursów.

Zgodnie z § 10 ust. 2 COU w celu obliczenia stopy procentowej, opłata przygotowawcza oraz koszty – wyrażone w walucie polskiej – miały zostać przeliczone na równowartość w walucie kredytu, przy zastosowaniu, obowiązującego w chwili rejestracji umowy w systemie informatycznym (...) SA kursu sprzedaży dla dewiz, zgodnie z Tabelą kursów.

W myśl § 14 ust. 4 COU szacunkowy całkowity koszt kredytu z § 3 ust. 1 CSU został wyliczony zgodnie z ustawą o kredycie konsumenckim, a do obliczenia szacunkowego całkowitego kosztu kredytu przy przeliczeniu kwot wyrażonych w walucie kredytu na równowartość kwot wyrażonych w walucie polskiej - (...) SA zastosował kurs sprzedaży dla dewiz, zgodnie z aktualną Tabelą kursów, obowiązujący w chwili rejestracji umowy w systemie informatycznym (...) SA.

Zgodnie z § 16 ust. 1 COU prowizja od udzielonego kredytu, płatna w dniu zawarcia umowy, miała być przeliczona na walutę polską przy zastosowaniu wynikającego z aktualnej Tabeli kursów kursu sprzedaży dla:

1)dewiz — w przypadku wpłaty w formie przelewu środków,

2)pieniędzy — w przypadku wpłaty w formie gotówkowej.

Stosownie do treści § 22 ust. 2 COU w przypadku dokonywania spłat zadłużenia kredytobiorcy z:

1)rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego – środki z rachunku będą pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w (...) S.A. w dniu, o którym mowa w §7 ust. 5 CSU (20-go dnia każdego miesiąca) według aktualnej Tabeli kursów

2)rachunku walutowego – środki z rachunku będą pobierane:

a)w walucie kredytu, w wysokości stanowiącej kwotę kredytu lub ratę spłaty kredytu

b)w walucie innej niż waluta kredytu, w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursu kupna/sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w (...) S.A. w dniu, o którym mowa w §7 ust. 5 CSU (20-go dnia każdego miesiąca) według aktualnej Tabeli kursów

3)z rachunku technicznego – środki z rachunku będą pobierane w walucie kredytu w wysokości stanowiącej kwotę kredytu lub raty. Wpłaty dokonywane na rachunek techniczny w walucie innej niż waluta kredytu, miały być przeliczane na walutę kredytu przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży dla walut, obowiązujących w (...) S.A. według aktualnej Tabeli kursów

Zgodnie z § 32 ust. 1 COU niespłacenie przez kredytobiorcę części albo całości raty spłaty kredytu w terminie, określonym w umowie, spowoduje, że należność z tytułu zaległej spłaty staje się zadłużeniem przeterminowanym i może zostać przez (...) SA przeliczona na walutę polską, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w (...) SA w dniu, o którym mowa w § 7 ust. 5 CSU, według aktualnej Tabeli kursów.

W myśl § 36 ust. 1 COU jeżeli spłata zadłużenia przeterminowanego i odsetek nastąpi w walucie innej niż waluta polska:

1)w formie bezgotówkowej - kwota wpłaty zostaje przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej -- według kursu kupna dla dewiz, obowiązującego w (...) SA w dniu wpływu środków na rachunek z którego następuje spłata rat kredytu, zgodnie z aktualną Tabela kursów,

2)w formie gotówkowej - kwota wpłaty zostaje przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej — według kursu kupna dla pieniędzy, obowiązującego w (...) SA w dniu wpływu środków na rachunek z którego następuje spłata rat kredytu, zgodnie z aktualną Tabelą kursów.

W dniu 30 października 2008 roku powodowie złożyli dyspozycję wypłaty środków z kredytu nr (...) w kwocie 108.539,65 CHF, jednak nie więcej niż równowartość kwoty 242.000 zł, która miała zostać wpłacona na rachunek zbywcy nieruchomości.

W dniu 30 października 2008 roku pozwany przekazał na wskazany przez powodów rachunek bankowy kwotę 252.246,15 zł, stanowiącą równowartość kwoty 108.539,65 CHF po przeliczeniu według kursu 2,3240, oraz pobrał opłatę w wysokości 148,67 zł za ocenę wniosku kredytowego.

Kredyt był spłacany przez powodów w złotych polskich. Wpłaty powodów w złotych polskich były przeliczane przez Bank według kursu sprzedaży waluty CHF ustalonego przez Bank w Tabeli kursów kupna/sprzedaży.

W okresie od dnia 22 grudnia 2008 roku do dnia 20 sierpnia 2020 roku powodowie dokonali wpłat z tytułu spłaty rat kapitałowo-odsetkowych wynikających z umowy kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) w łącznej kwocie 211.021,60 zł, w tym: spłata kapitału w kwocie 127.184,70 zł, spłata odsetek umownych w kwocie 83.836,87 zł i spłata odsetek karnych w kwocie 0,03 zł.

Pismem z dnia 23 czerwca 2020 roku powodowie wezwali pozwanego do zapłaty na ich rzecz kwoty 204.409,42 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, tytułem zwrotu świadczenia nienależnego w postaci rat zapłaconych przez nich w walucie obcej w okresie grudzień 2008 — maj 2020 oraz zgodnego uznania umowy kredytu o nr (...), zawartej w dniu 22 października 2008 roku, za nieważną i wzajemnego rozliczenia świadczeń płaconych nienależnie na podstawie nieważnej umowy. Powodowie wskazali, że powyższe opierają na zawarciu w w/w umowie niedozwolonych postanowień umownych

W piśmie z dnia 23 lipca 2020 roku, w odpowiedzi na w/w pismo powodów, które wpłynęło do niego w dniu 26 czerwca 2020 roku, pozwany wskazał, że umowa kredytu mieszkaniowego nr (...) z dnia 22 października 2008 roku jest realizowana w sposób prawidłowo i tym samym Bank nie widzi podstaw do uwzględnienia roszczeń powodów.

Ustalając stan faktyczny Sąd pierwszej instancji oparł się na przedłożonych do akt sprawy dokumentach prywatnych, których autentyczność i prawdziwość nie była kwestionowana przez strony. Sąd pominął przedłożone przez stronę powodową wyliczenia – tj. dokument w postaci tabelarycznego wyliczenia naliczonych przez Bank i zapłaconych przez powodów rat kredytu oraz wyliczenia rat kredytu należnych bez klauzul denominacyjnych (k. 49-51). W ocenie Sądu przedmiotowe wyliczenia stanowiły jedynie rozwinięcie i poparcie stanowiska strony powodowej co do wysokość zgłoszonego żądania głównego o zapłatę (zwrotu sumy wpłaconych rat) i żądania ewentualnego o zapłatę (zwrotu nadpłaty uiszczonych rat po ustaleniu bezskuteczności klauzuli denominacyjnej).

Ponadto przy dokonywaniu ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy pominął przedłożone przez stronę pozwaną dokumenty w postaci: pisma okólnego nr (...) z dnia 6 lutego 2006 roku wraz z załącznikami (k. 116-119), pisma okólnego nr (...) z dnia 19 czerwca 2006 roku (k. 120-124) oraz decyzji nr (...) z dnia 27 listopada 2007 roku wraz z załącznikami (k. 125-134), albowiem przedstawiały one nieobowiązującą - w dacie składania przez powodów wniosku o kredyt - procedurę dotyczącą udzielania kredytu mieszkaniowego (...) W dacie prezentowania powodom oferty w pozwanym Banku obowiązywała procedura wprowadzona decyzją nr (...) z dnia 7 kwietnia 2008 roku, następnie zmienioną decyzja nr (...) z dnia 4 sierpnia 2008 roku.

Podobnie Sąd pominął przedłożone przez stronę pozwaną dokumenty w postaci informacji o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej dla kredytobiorców hipotecznych (k. 135-138) oraz informacji o ryzyku kursowym i ryzyku stopy procentowej (k. 139-140). Nie zostało bowiem w jakikolwiek sposób wykazane, aby powodowie mieli styczność z w/w dokumentami przy zawieraniu przedmiotowej umowy, a sama okoliczność ich istnienia czy też nawet powszechnej dostępności nie czyni ich istotnym dla oceny przedmiotowego roszczenia.

Sąd Okręgowy pominął także potwierdzenia transakcji wymiany walut (149 v-151), zanonimizowaną umowę kredytu mieszkaniowego(...)(k. 141-147) oraz wzorzec umowy ramowej stosowany przez Bank (k. 148-149).

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 10 marca 2022 roku (k. 321) Sąd Okręgowy pominął zawnioskowany przez obie strony dowód z opinii biegłego. Sąd uznał bowiem, że przeprowadzenie w/w dowodu, zarówno na okoliczności przywołane przez stronę powodową, jak i przez pozwanego, było nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym zmierzałoby jedynie do przedłużenia postępowania w niniejszej sprawie.

Sąd Okręgowy poczynił także ustalenia na podstawie zeznań świadków A. B. i K. S. (1) – byłych pracowników pozwanego Banku, przeprowadzonym w trybie art. 271

1 k.p.c., uznając, że wypowiedzi przywołanych osób były rzeczowe, logiczne i szczegółowe. Podkreślił jednak, że zeznania te miały jedynie charakter pomocniczy przy rekonstrukcji ustaleń faktycznych wobec tego, iż świadkowie nie mieli wiedzy odnośnie procesu zawierania, jak i samych zapisów umowy łączącej strony ani nie pamiętali w ogóle powodów bądź, jak to ma miejsce w przypadku A. B. - nawet nie miał on bezpośredniej styczności z klientami Banku przy procedowaniu umowy i był wówczas Naczelnikiem Wydziału (...).

Ponadto Sąd oparł się również na zeznaniach powodów M. K. i K. K., uznając je za wiarygodne.

Przechodząc do rozważań Sąd Okręgowy wyjaśnił, że z punktu widzenia polskiego systemu prawnego można wyróżnić trzy rodzaje kredytów, w których występuje waluta obca: indeksowany, denominowany i walutowy. Sąd ocenił, że pozwany Bank udzielił stronie powodowej kredytu denominowanego w walucie CHF, o czym świadczy treść § 2 ust. 1 CSU, zgodnie z którym „

kwota udzielonego kredytu to 108.539,65 CHF”.

Dalej Sąd pierwszej instancji odwołał się do treści art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku prawo bankowe, w brzmieniu aktualnym na moment zawarcia umowy (Dz.U.2002.72.665 t.j.) i podkreślił, że wraz z wejściem w życie – tj. z dniem 26 sierpnia 2011 roku - tzw. „ustawy antyspreadowej” z dnia 29 lipca 2011 roku o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 165, poz. 984), do przywołanego wyżej przepisu art. 69 dodano ust. 2 pkt 4a i ust. 3 wprowadzając regulację dotyczącą kredytu denominowanego i indeksowanego do waluty obcej. Zwrócił uwagę, że jakkolwiek powyższa nowelizacja przesądziła dopuszczalność tego rodzaju umów na gruncie prawa polskiego, to również przed 26 sierpnia 2011 roku powszechnie aprobowane w orzecznictwie było stanowisko o możliwości ich zawierania w oparciu o zasadę swobody umów (art. 353

1 k.c.).

Odnosząc się do zapisów zawartych w przedmiotowej umowie Sąd Okręgowy zważył, że spełniają one wymienione powyżej przesłanki umowy kredytu bankowego wobec czego nie sposób stwierdzić, aby zawarta pomiędzy stronami umowa kredytu była sprzeczna z przepisem art. 69 prawa bankowego. Nie można także uznać – zdaniem Sądu pierwszej instancji, aby umowa łącząca strony byłą sprzeczna z istotą (naturą) zobowiązania – tj. art. 353

1 k.c. Sąd Okręgowy nie podzielił także twierdzenia strony powodowej odnośnie do sprzeczności przedmiotowej umowy z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.).

W ocenie Sądu pierwszej instancji za trafne należało natomiast uznać zarzuty dotyczące abuzywności kwestionowanych postanowień umownych. Za niedozwolone postanowienia umowne Sąd uznał klauzule zawarte w § 4 ust. 2 COU w zw. z § 4 ust. 1 COU, § 16 ust. 1 COU, § 22 ust. 2 COU, § 32 ust. 1 COU i § 36 ust. 1 COU umowy kredytu mieszkaniowego (...)nr (...) z dnia 22 października 2008 roku.

Sąd Okręgowy odwołał się do treści art. 385

1k.c. i art. 385

2 k.c. i wyjaśnił, że dla uznania klauzuli umownej za niedozwoloną konieczne jest łączne spełnienie trzech przesłanek pozytywnych, a mianowicie: 1) zawarcie ich w umowie z konsumentami; 2) ukształtowanie nimi praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami; 3) rażące naruszenie interesów konsumenta z uwagi na istnienie takich klauzul. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest natomiast w przypadku spełnienia jednej z 2 przesłanek negatywnych, tj. gdy: 1) postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem; 2) gdy postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny.

Sąd Okręgowy podkreślił, że strona powodowa niewątpliwie ma status konsumenta w rozumieniu art. 22

1 k.c.

Oceniając pozostałe przesłanki zawarte w art. 385

1§ 1 k.c. Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że treść postanowień zawartych w § 4 ust. 2 COU w zw. z § 4 ust. 1 COU, § 16 ust. 1 COU, § 22 ust. 2 COU, § 32 ust. 1 COU i § 36 ust. 1 COU nie była w sposób indywidualny negocjowana ze stroną powodową. Odwołując się do orzecznictwa wyjaśnił, że postanowieniem indywidualnie uzgodnionym w myśl przepisu art. 385

1 § 1 k.c. nie jest postanowienie, którego treść konsument mógł negocjować, lecz takie postanowienie, które rzeczywiście powstało na skutek indywidualnego uzgodnienia. Nawet zrozumienie przez konsumenta treści postanowienia i zgoda na wprowadzenie go do umowy nie przesądza, że zostało ono indywidualnie uzgodnione, jeśli jego treść nie została sformułowana w toku negocjacji z konsumentem. Zdaniem Sądu pierwszej instancji za nienegocjowane indywidualnie uznać należy warunki umowy, które zostały sporządzone wcześniej, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Treść przedmiotowej umowy została sporządzona w oparciu o wzór, funkcjonujący w pozwanym banku i znajdujący zastosowanie w szeregu umów tego samego rodzaju. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że część jej postanowień opierała się na wniosku kredytowym złożonym przez stronę powodową. Sam mechanizm denominacji, w tym sposób i warunki wypłaty kredytu, jak i jego spłaty nie został uzgodniony indywidualnie z powodami. Sama okoliczność, że strona powodowa podjęła decyzję o jej zawarciu nie jest wystarczające dla uznania, że postanowienia umowy były negocjowane indywidualnie, skoro stanowiły one wzorzec umowy i były określone przez Bank.

Sąd Okręgowy uznał także, że zapisy § 4 ust. 2 COU w zw. z § 4 ust. 1 COU, § 16 ust. 1 COU, § 22 ust. 2 COU, § 32 ust. 1 COU i § 36 ust. 1 COU, zawierające klauzulę denominacyjną, określają główne świadczenia stron. Sąd pierwszej instancji odwołał się w tym zakresie do stanowiska Trybunału Sprawiedliwości UE. Podkreślił, że klauzule przeliczeniowe zawarte w wymienionych wyżej zapisach umowy i regulaminu wpływały bezpośrednio na zakres świadczeń stron – oddania przez Bank do dyspozycji strony powodowej środków pieniężnych i przeliczania wysokości uiszczanych przez pozwanego rat kredytu, a jednocześnie były elementem identyfikującym umowę kredytu jako denominowanego i w związku z tym należy je uznać za określające główny składnik umowy kredytowej.

Dalej Sąd pierwszej instancji rozważał, czy przedmiotowe postanowienia zostały skonstruowane w sposób niejednoznaczny. W ocenie Sądu znajdujące się w przywołanych wyżej klauzulach zapisy nie spełniały wymogu transparentności i klarowności, albowiem nie został skonstruowane w sposób pozwalający stronie powodowej na oszacowanie kwoty, którą będzie musiała świadczyć. Zaznaczył przy tym, że powyższa ocena zapisów dokonywana jest na dzień zawarcia umowy kredytu przez strony. W ocenie Sądu pierwszej instancji postanowienia zawarte w klauzuli przeliczeniowej odwołują się do nieweryfikowalnej w dacie zawarcia umowy, arbitralnie przez jedną ze stron umowy (Bank) ustalanej Tabeli Kursów, bez precyzyjnego określenia w przedmiotowej umowie mechanizmu jej ustalania. Wobec tego nie sposób uznać aby wymóg ich wyrażenia w sposób zrozumiały dla konsumenta został spełniony.

Oceniając spełnienie przesłanek sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumenta Sąd Okręgowy wskazał, że podziela stanowisko, zgodnie z którym postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Natomiast w celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć głównie pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym mających charakter dyspozytywny. Ponadto postanowienie umowne rażąco narusza interesy konsumenta, gdy przewiduje nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem.

Sąd Okręgowy uznał, że mechanizm ustalania przez pozwanego kursów kupna/sprzedaży zawartych w Tabeli Kursów, do której odwoływały się zakwestionowane postanowienia umowne, pozostawiał pozwanemu swobodę w ustalaniu tego kursu dla potrzeb przeliczenia zarówno kwoty kredytu jak i rat kapitałowo-odsetkowych z waluty obcej na walutę polską. Zawarta pomiędzy stronami umowa nie zawierały bowiem kryteriów ustalania Tabeli Kursowej Banku ani zawartych w niej kursów kupna/sprzedaży waluty CHF, a zatem mechanizm ten był nieznany dla strony powodowej jako kredytobiorców w dniu zawarcia przez nich umowy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji Bank mógł w zasadzie dowolnie określić kurs kupna/sprzedaży waluty CHF zawarty w Tabeli Kursowej, a następnie przy jego wykorzystaniu jednostronnie określić w złotych zarówno kwotę kredytu wypłaconą konsumentowi, jak również kwotę raty kapitałowo-odsetkowej wyrażonej w PLN. Bez znaczenia w ocenie Sądu Okręgowego pozostaje okoliczność czy ustalając tabelę kursów Bank posługiwał się wewnętrznymi procedurami i jaki był ich kształt, ponieważ nie stanowiąc elementu stosunku prawnego łączącego strony, również te zasady były zależne od woli Banku i mogły w każdym momencie ulec zmianie. Wobec powyższego Sąd uznał, że takie ukształtowanie klauzuli denominacyjnej zawartej w § 4 ust. 2 COU w zw. z § 4 ust. 1 COU, § 16 ust. 1 COU, § 22 ust. 2 COU, § 32 ust. 1 COU i § 36 ust. 1 COU było sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszało interesy strony powodowej jako konsumenta.

Reasumując, Sąd pierwszej instancji uznał, że wyżej wskazane klauzule stanowią niedozwolone postanowienia umowne w myśl art. 385

1 k.c.

Sąd Okręgowy podkreślił, że konsekwencją stwierdzenia niedozwolonych klauzul umownych jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385

1 § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie.

Sąd Okręgowy odwołał się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 roku w sprawie C-260/18 oraz stanowiska TSUE zaprezentowanego w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 roku (C -19/20) a także stanowiska wyrażonego orzecznictwie Sądu Najwyższego i doszedł do wniosku, że przedmiotowa umowa kredytowa pozbawiona mechanizmu denominacji jest umową, która nie może skutecznie funkcjonować w obrocie. Zdaniem Sądu zawarte w umowie kredytu klauzule denominacyjne określają główne świadczenie stron i to zarówno kredytodawcy – Banku, jak i kredytobiorcy – strony powodowej. W oparciu o nie wyliczana została bowiem wysokość środków pieniężnych w PLN oddana przez Bank do dyspozycji strony powodowej, jak i wysokości poszczególnych rat uiszczanych przez stronę powodową w walucie PLN. Wobec tego Sąd pierwszej instancji uznał, że utrzymanie obowiązywania umowy w pozostałym zakresie tj. stwierdzenie bezskuteczności

ex tunc jedynie niedozwolonych klauzul umownych i przyjęcie, iż kredyt jest udzielony w CHF bez mechanizmu denominacji, kłóciłoby się z rzeczywistym zamiarem stron. Sąd podkreślił również, że tak daleko idąca ingerencja w treść umowy, poprzez wyeliminowanie z niej postanowień odnoszących się do głównych świadczeń stron, prowadziłaby do powstania umowy o odmiennej istocie i charakterze. W konsekwencji Sąd stwierdził, że usunięcie z przedmiotowej umowy klauzuli przeliczeniowej czyni niemożliwym jej dalsze wykonywania, a zatem prowadzi do upadku całej umowy, a nie tylko poszczególnych jej postanowień i tym samym stwierdzenia jej nieważności.

Odwołując się do orzecznictwa TSUE Sąd Okręgowy uznał również, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do zastąpienia niedozwolonych postanowień umowy innymi postanowieniami mogącymi wynikać z przepisów o charakterze dyspozytywnym. W dniu zawarcia przedmiotowej umowy nie obowiązywały bowiem w polskim systemie prawnym przepisy, który umożliwiałby wypełnienie luki powstałej w wyniku stwierdzenia bezskuteczności postanowień odnoszących się do kursów waluty. Sąd zwrócił uwagę, że art. 358 § 2 k.c. wszedł w życie z dniem 24 stycznia 2009 roku. Równocześnie zdaniem Sądu pierwszej instancji wykluczyć należy możliwość ustalenia odpowiedniego kursu w oparciu o ogólne przepisy odnoszące się do zasad konstruowania treści i skutków czynności prawnych (np. art. 56 k.c.) czy też wykonania zobowiązania (art. 354 k.c.), skoro opierając się na nich trzeba by odwołać się do ustalonych zwyczajów i ogólnych reguł, aby jednoznacznie określić prawa i obowiązki stron przedmiotowej umowy kredytu. Sąd Okręgowy podkreślił, że jednoznacznie została odrzucona przez TSUE możliwość dokonywania przez sądy krajowe zmiany treści nieuczciwych warunków w oparciu o badanie jaki był zgodny zamiar i cel stron umowy, gdyż taka praktyka prowadziłaby do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes przedsiębiorców.

Sąd zwrócił także uwagę, że na zastąpienie luki przepisem dyspozytywnym konieczna jest zgoda konsumenta a strona powodowa zgody takiej nie wyraziła , konsekwentnie podtrzymując zarzut nieważności całej umowy.

Reasumując, Sąd uznał, że wobec braku możliwości trwania umowy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, umowa nie może wiązać stron w pozostałym zakresie i wobec tego jest nieważna w całości.

Jako podstawę prawną roszczenia o zapłatę Sąd Okręgowy wskazał art. 405 k.c. oraz art. 410 k.c. , podkreślając, że konsekwencją nieważności umowy wzajemnej jest z mocy art. 497 k.c. wymóg odpowiedniego zastosowania art. 496 k.c., co oznacza, że strony nieważnej umowy zobowiązane są do zwrotu świadczeń wzajemnych (art. 496 k.c. w zw. z art. 494 k.c.).

Sąd odwołał się do teorii dwóch kondykcji i uznał, że stronie powodowej przysługiwało niezależne, odrębne roszczenie o zwrot wszystkich wpłaty uiszczonych przez nią bez podstawy prawnej na rzecz pozwanego Banku.

Sąd Okręgowy nie podzielił także podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia roszczenia.

Wyjaśnił, że z przedłożonego przez stronę powodową zaświadczenia wystawionego przez pozwanego (k. 40-43), wyciągów z rachunku kredytowego (k. 44-47), a także zestawienia spłaty rat złożonego przez pozwanego (k. 152-156) wynika, że w okresie od dnia 22 grudnia 2008 roku do dnia 20 sierpnia 2020 roku powodowie dokonali wpłat z tytułu spłaty rat kapitałowo-odsetkowych wynikających z umowy kredytu mieszkaniowego(...) nr (...) w łącznej kwocie 211.021,60 zł, na którą złożyła się: spłata kapitału w kwocie 127.184,70 zł, spłata odsetek umownych w kwocie 83.836,87 zł i spłata odsetek karnych w kwocie 0,03 zł. W rezultacie Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie powodów o zwrot świadczeń nienależnych zasługiwało na uwzględnienie co do kwoty 211.021,60 zł, a w pozostałym zakresie – tj. co do kwoty 0,10 zł – nie zostało wykazane.

O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd Okręgowy na podstawie art. 481 § 1 k.c. w zw. art. 455 k.c.

Mając na uwadze powyżej przedstawione rozważania, Sąd Okręgowy w punkcie I. sentencji wyroku, na podstawie art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c., zasądził od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwotę 211.021,60 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 września 2020 roku do dnia zapłaty; a w pozostałym zakresie, tj. co do kwoty 0,10 zł, oddalił powództwo jako bezzasadne – o czym orzekł jak w punkcie II. sentencji wyroku.

O kosztach Sąd orzekł w punkcie III. sentencji wyroku, na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.

Apelację od powyższe wyroku wniosła strona pozwana, zaskarżając go w części, to jest co do punktu I. i III.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1.Błędy w ustaleniach faktycznych, poprzez:

a)ustalenie, że umowy nie można było negocjować i że powodowie nie mieli wpływu na treść umowy, przy jednoczesnym ustaleniu, iż powodowie nie podjęli prób negocjacji treści zawieranej umowy i nie zadawali pytań przedstawicielowi pozwanego co do jej treści, a co za tym idąc nie interesowała ich treść umowy;

b)ustalenie, że powodom nie został wyjaśniony sposób ustalania kursów kupna/sprzedaży w Tabeli kursów stosowanej przez pozwanego, przy jednoczesnym ustaleniu, że powodowie nie prosili o jej wyjaśnienie pracownika banku, a zatem nie była to informacja dla nich istotna;

c)ustalenie, że przedstawiciel banku poinformował powodów, że frank szwajcarski jest walutą stabilną i zapewniał o tym, że kredyt denominowany do CHF jest najkorzystniejszym, a jednocześnie bezpiecznym produktem bankowym, podczas gdy świadkowie nie potwierdzili tych okoliczności;

d)zaniechanie ustalenia, że wypłata kredytu w złotówkach była determinowana wskazanym przez powodów numerem rachunku zbywcy nieruchomości, prowadzonym w złotówkach;

e)zaniechanie ustalenia, iż spłata kredytu od początku związania umową mogła być dokonywana we frankach szwajcarskich w drodze wyboru kredytobiorcy, co wynika z brzmienia § 22 ust.2 COU, który jednoznacznie wskazuje, iż kredytobiorcy mogli dokonać wyboru rachunku do spłaty spośród trzech opcji - rachunku oszczędnościowo rozliczeniowego w PLN, rachunku walutowego lub rachunku technicznego prowadzonego w walucie kredytu, a decydując się na spłatę za pośrednictwem rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego powodowie zdecydowali się na spłatę kredytu w złotówkach, postanowienie dotyczące spłaty zostało więc indywidualnie uzgodnione.

2.Naruszenie przepisów postępowania:

a) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 231 k.p.c. w zw. z art. 253 k.p.c. poprzez danie wiary zeznaniom powodów w części dotyczącej braku możliwości negocjowania postanowień umowy, braku wyjaśnienia powodom sposobu ustalania kursów kupna/sprzedaży w Tabeli kursów stosowanej przez pozwanego i zapewnień pracownika banku o stabilności waluty CHF oraz bezpiecznego charakteru oferowanego im produktu bankowego, w sytuacji gdy wbrew założeniom Sądu udzielone przez powodów informacje w tym zakresie nie są potwierdzone innymi dowodami a wręcz są sprzeczne z zeznaniami świadków, którzy tych okoliczności nie potwierdzili, innymi zeznaniami powodów, z których wynika, że nie zadawali pytań dotyczących umowy, a więc także w zakresie ustalania kursów w Tabelach kursowych, czy chociażby brzmieniem § 22 ust. 2 COU, z którego jednoznacznie wynika, że istniała możliwość wyboru spłaty bezpośrednio w walucie, ale powodowie z własnej woli i wygody nie zdecydowali się z niej skorzystać i od początku byli zainteresowani spłatą kredytu wyłącznie w złotówkach;

b)art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235(2) § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. poprzez bezzasadne pominięcie wniosku pozwanego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego do spraw bankowości na okoliczności wskazane w odpowiedzi na pozew, pomimo, że jego przeprowadzenie miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, przede wszystkim w zakresie oceny spornych postanowień Umowy kredytu pod względem potencjalnej i faktycznej możliwości dowolnego, oderwanego od realiów i zwyczajów rynkowych kształtowania kursu waluty podawanego przez Bank w Tabeli kursów, a w rezultacie dowolnego i naruszającego interes powodów przeliczania świadczeń spełnianych w wykonaniu spornej Umowy kredytu, co też w konsekwencji doprowadziło do unieważnienia umowy, czyli zastosowania nieadekwatnej sankcji w stosunku do jedynie teoretycznych lub hipotetycznych naruszeń interesów konsumenta: działanie takie wypacza ideę słusznego wymierzania sprawiedliwości.

3. Naruszenie przepisów prawa materialnego:

a. art. 385 (1) § 1 i 2 k.c. w zw. z art.58 § 1 i 2 k.c., art. 354 § 1 k.c. oraz art. 69 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe poprzez zidentyfikowanie w umowie postanowień niedozwolonych, a następnie stwierdzenie, iż po wyeliminowaniu z umowy postanowień odsyłających do tabel kursowych banku umowa nie może wiązać stron w pozostałym zakresie i przez to unieważnienie (przesłankowo) przedmiotowej umowy tylko na tej podstawie w sytuacji, w której umowa nawet po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych zawiera wszelkie

essentialia negotii umowy kredytu czyniąc ją zdatną do wykonania, zgodnie z jej treścią w walucie CHF:

b. art. 65 k.c. w zw. z art. 385 (1) § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 prawa bankowego poprzez uznanie, że mechanizm przeliczeń walutowych stanowi główne świadczenia stron, który ma rzekomo decydować o wielkości kredytu i rat, a samo przeliczenie stanowi moment udostępnienia kredytu, w sytuacji kiedy od początku obowiązywania umowy walutą kredytu i kwotą oddaną do dyspozycji powodów był frank szwajcarski, a umowa przewidywała spłatę kredytu bezpośrednio w jego walucie, zatem nie istniały żadne pozaumowne i niejednoznacznie czynniki wpływające na wielkość kredytu i wysokość jego spłat;

c. art. 385 (1) § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. prawa bankowego poprzez przyjęcie, że umowa zawiera klauzule przeliczeniowe, które wprost odnoszą się do

essentialia negotii umowy kredytu i kształtują świadczenia stron - determinują kwotę kredytu lub wysokość rat, w sytuacji, gdy umowne świadczenia stron ustalone są jednoznacznie w walucie CHF, tak kwota kredytu, jak i poszczególne raty jego spłaty;

d. art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 385 (1) § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 3 k.c. polegające na błędnej wykładni oświadczeń woli stron Umowy kredytu z naruszeniem ustawowych kryteriów przewidzianych dla oceny zgodnego zamiaru stron umowy, w szczególności pominięciu tekstu umowy kredytu i językowych norm znaczeniowych, związku pomiędzy jej postanowieniami, okoliczności zawarcia Umowy kredytu, a także złożonych wraz z zawarciem tej umowy i po tej chwili oświadczeniami, skutkujące pominięciem, że skoro walutą kredytu był CHF, a umowa dawała jednoznaczne uprawnienie do spłaty w tej walucie od samego początku jej obowiązywania (§ 22 COU potwierdzającego, że to indywidualny wybór kredytobiorcy determinował sposób uiszczania raty), to nawet wyeliminowanie Tabel kursowych Banku pozwala na prawidłowe jej wykonywanie zgodnie z jej treścią;

e.art. 385(1) § 1 k.c. w zw. z art. 385(2) k.c. poprzez jego błędną wykładnię i ocenę przesłanek abuzywności w sposób abstrakcyjny i hipotetyczny, bez odniesienia się do konkretnej sytuacji powodów, zwłaszcza w zakresie przesłanki rażącego naruszenia interesów konsumenta, która musi być realna i zindywidualizowana, należy wykazać w jaki sposób pozwany rzeczywiście naruszył rażąco interesy tego konsumenta, w odróżnieniu od przesłanki naruszenia dobrych obyczajów, która winna być oceniana z perspektywy treści art. 385(2) k.c., a który nie odnosi się do momentu i okoliczności badania przesłanki rażącego naruszenia interesów konsumenta;

f.art. 385(1) § 1 k.c. oraz art. 385(2) k.c. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przy ocenie abuzywności nie można wziąć pod uwagę sposobu wykonywania umowy i faktu ustalania kursu przez Bank na poziomie rynkowym, podczas gdy pominięcie tego elementu prowadzi do nakładania daleko idących sankcji na podstawie całkowicie hipotetycznych naruszeń praw konsumenta, co narusza również zasadę proporcjonalności sankcji, przy jednoczesnym ustaleniu, iż:

- na wysokość kursów walut podawanych w tabelach ma wpływ szereg czynników, głównie o charakterze rynkowym, z których podstawowym jest poziom kursów walut na rynku międzybankowym, gdyż w tym segmencie wyznaczane są trendy dla poszczególnych par walut,

- zgodnie ze stosowaną procedurą kursy w tabeli są ustalane na podstawie notowań z walutowego rynku międzybankowego,

- w istocie powodowie nie kwestionowali zapisów umowy do momentu, w którym kurs CHF w stosunku do złotego drastycznie wzrósł,

- przyczynę istotnej zmiany wysokości rat nie jest abuzywność postanowień umownych lecz wzrost kursu waluty CHF w stosunku do złotego,

- Bank nie miał i nie będzie miał żadnego wpływu na to, jak kształtował się i będzie kurs waluty obcej,

- znaczący wzrost kursu waluty był wydarzeniem, którego nie przewidywali ani powodowie ani pozwany,

- podmioty działające na rynku bankowym nie mogły przewidzieć takiego rozwoju sytuacji a tym samym nie można było od nich wymagać, aby uprzedzały kredytobiorców o takiej możliwości - a więc

de facto brak jest pokrzywdzenia powodów w tej materii;

g. art. 65 § 1 k.c., art. 358 § 1 i 2 k.c., art. L p.w.k.c. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że luka w umowie powstała na skutek usunięcia z niej klauzul przeliczeniowych nie może być wypełniona poprzez odwołanie się do uzupełniającej wykładni oświadczeń woli lub treści art. 358 k.c.,

h. art. 385(1) § 1 k.c. w zw. z art. 385(2) k.c. w zw. z art. 1 ust. 2 Dyrektywy 93/13 stosowanym w zw. z art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego oraz w związku z art. 4 ust. 1 Dyrektywy 93 i ust. 2 lit.c) załącznika do Dyrektywy 93/13 i przyjęcie, że postanowienia dotyczące kursów kupna i kursów sprzedaży z tabeli kursowej Banku są niedozwolonymi postanowieniami umownymi, mimo że Dyrektywa 93/13 przewiduje, iż kurs waluty może być przez dostawcę (tu Bank) ustalony w momencie dostawy (wypłaty lub spłaty kredytu) (ust. 2 lit c załącznika Dyrektywy 93/13) a art.111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego daje Bankowi podstawę do ustalania kursów w tabeli banków (co oznacza, że publikowanie kursów w tabelach kursowych banku - na mocy art. 1 ust 2 Dyrektywy - powinno być wyłączone spod oceny z perspektywy abuzywności); - Dyrektywa 93/13 nakazuje przy ocenie abuzywności uwzględniać „rodzaj towarów lub usług” oraz wszelkie towarzyszące (art. 4 ust. 1), co oznacza, że Sąd przy ocenie abuzywności powinien wziąć pod uwagę, że postanowienia odnoszące się do indeksów rynkowych (takich jak np. kurs waluty) w umowach zawartych na kilkadziesiąt lat, nie mogą być opisane w formule algorytmu matematycznego.

Ponadto skarżący zgłosił zarzut zatrzymania przewidziany w art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. i w przypadku braku uwzględnienia apelacji wniósł o zmianę wyroku pierwszej instancji poprzez wskazanie, że jego wykonanie w zakresie punktu II jest uzależnione od zaofiarowania przez powodów zwrotu otrzymanego świadczenia na rzecz pozwanego w kwocie 252.246,15 zł.

Jednocześnie, na podstawie art. 380 k.p.c. pozwany zaskarżył postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 10 marca 2022 r. o pominięciu dowodu z opinii biegłego sądowego, wnosząc o zmianę tego postanowienia oraz dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd II instancji tego dowodu na okoliczności wskazane w odpowiedzi na pozew.

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył co następuje:

Apelacja nie była uzasadniona.

Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i przyjmuje je za własne, podobnie podziela dokonaną przez Sąd ocenę dowodów, oraz ocenę prawną poczynionych w sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie braku podstaw prawnych do dalszego utrzymywania w obrocie prawnym przedmiotowej umowy, jakkolwiek z nieco innym uzasadnieniem, aniżeli wskazał Sąd pierwszej instancji.

Podkreślenia bowiem wymaga, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny i judykatury, w aktualnie obowiązującym modelu postępowania apelacyjnego sąd drugiej instancji, wskutek zaskarżenia apelacją wyroku sądu pierwszej instancji, rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, dokonując przy tym własnych ustaleń faktycznych i własnej oceny prawnej tychże ustaleń, kontrolując prawidłowość postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Przechodząc do poszczególnych zarzutów apelacji, w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego i powiązanych z nimi zarzutów błędnych ustaleń faktycznych, gdyż od tego zależało, czy prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego.

Skarżący upatrywał naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 231 k.p.c. w zw. z art. 253 k.p.c. w uznaniu za wiarygodne zeznań powodów w części dotyczącej braku możliwości negocjowania postanowień umowy, braku wyjaśnienia powodom sposobu ustalania kursów kupna/sprzedaży w Tabeli kursów stosowanej przez pozwanego i zapewnień pracownika banku o stabilności waluty CHF oraz bezpiecznego charakteru oferowanego im produktu bankowego.

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny i judykatury przewidziane w art. 233 § 1 k.p.c. kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów mogą być wprawdzie przedmiotem kontroli odwoławczej, jednak powołanie się na naruszenie cytowanego przepisu nie może polegać jedynie na przedstawieniu odmiennego stanu faktycznego ustalonego na podstawie własnej oceny dowodów. Skarżący może tylko wykazywać, że sąd pierwszej instancji rażąco naruszył ustanowione w powołanym przepisie zasady oceny wiarygodności i mocy dowodów, a w konsekwencji naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie zebranego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Jedynie w przypadku, gdy brak jest logiki w powiązaniu wnioskowania z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo - wbrew zasadom doświadczenia życiowego - nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2000 r. III CKN 842/98, LEX nr 51357, także wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00, LEX nr 56906, z dnia 27 września 2002 r. IV CKN 1316/00, LEX nr 80273).

Takiej wadliwości w ocenie zeznań powodów w ocenie Sądu Apelacyjnego nie można dostrzec. Wbrew zrzutom skarżącego okoliczność, że „świadkowie nie potwierdzili zeznań powodów” nie oznacza, iż w powyższym zakresie zeznania powodów nie były wiarygodne. Podobnie podnoszona przez skarżącego okoliczność, że powodowie „nie zadawali pytań dotyczących umowy” nie świadczy o braku podstaw do przyznania im waloru wiarygodności. Z kolei powoływany przez skarżącego § 22 ust. 2 (...) wbrew zarzutom skarżącego - nie wskazuje bynajmniej jednoznacznie, iż od samego początku istniała możliwość wyboru spłaty kredytu bezpośrednio w walucie CHF – co z kolei miałoby świadczyć o tym, że wybór spłaty w złotych polskich był negocjowany między stronami.

Podnoszone przez skarżącego zarzuty dotyczące wadliwego ustalenia, że umowy nie można było negocjować, że powodom nie został wyjaśniony sposób ustalania kursów kupna/sprzedaży w Tabeli kursów stosowanej przez pozwanego, że przedstawiciel banku poinformował powodów, iż frank szwajcarski jest walutą stabilną i zapewniał o tym, że kredyt denominowany do CHF jest najkorzystniejszym, a jednocześnie bezpiecznym produktem, że wypłata kredytu w złotówkach była determinowana wskazanym przez powodów numerem rachunku zbywcy nieruchomości, prowadzonym w złotówkach oraz, iż spłata kredytu od początku związania umową mogła być dokonywana we frankach szwajcarskich w drodze wyboru kredytobiorcy, co wynika z brzmienia § 22 ust.2 COU - w istocie w ocenie Sądu Apelacyjnego inny być oceniane na płaszczyźnie materialnoprawnej, w szczególności w kontekście oceny zarzutów dotyczących uznania klauzul odnoszących się do mechanizmu indeksacyjnego za abuzywne (art. 385

1 k.c.).

Za chybiony należało także uznać zarzut naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235

2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. mający polegać na bezzasadnym pominięciu wniosku pozwanego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego do spraw bankowości, w szczególności w celu oceny spornych postanowień Umowy kredytu pod względem potencjalnej i faktycznej możliwości dowolnego, oderwanego od realiów i zwyczajów rynkowych kształtowania kursu waluty podawanego przez Bank w Tabeli kursów, a w rezultacie dowolnego i naruszającego interes powodów przeliczania świadczeń spełnianych w wykonaniu spornej Umowy kredytu. Okoliczność bowiem, w jaki sposób Bank kształtował kursy walut w Tabeli Kursów była prawnie obojętna dla ustalenia okoliczności istotnych w sprawie, gdyż sposób wykonywania umowy nie ma prawnego znaczenia dla oceny abuzywności klauzul umownych. Jak słusznie bowiem zauważył Sąd pierwszej instancji, abuzywność klauzul umownych jest oceniana na dzień zawarcia umowy (art.385

2 k.c., zob. także uchwała SN 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2), zaś niedozwolony charakter postanowień umownych przejawia się w tym, że przedsiębiorca ma możliwość skorzystania z tych klauzul, a nie to, czy i w jaki sposób z nich korzysta. Innymi słowy, postanowienie umowne ma niedozwolony charakter nie dlatego, że jest w niewłaściwy sposób wykorzystywane przez przedsiębiorcę, ale dlatego, że daje możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta.

W rezultacie nie był trafny podniesiony na podstawie art. 380 k.p.c. zarzut dotyczący zaskarżenia postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 10 marca 2022 r. o pominięciu wniosku pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego (k.321).

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego, za utrwalony w judykaturze należy uznać pogląd, że naruszenie przepisów prawa materialnego może wystąpić w dwojaki sposób: poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Pierwsza postać naruszenia polegać może na mylnym zrozumieniu treści zastosowanego przepisu lub też na ustaleniu treści ogólnych pojęć prawnych. Druga forma dotyczy kwestii prawidłowego odniesienia normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego, a więc skonfrontowania okoliczności stanu faktycznego z hipotezą konkretnej normy prawnej i poddanie tego stanu ocenie prawnej na podstawie treści tej normy.

Podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa materialnego należało w ocenie Sądu Apelacyjnego rozpatrzyć w dwóch grupach:

- pierwsza obejmowała zarzuty odnoszące się do uznania postanowień umownych regulujących mechanizm indeksacyjny za abuzywne (niedozwolone)

- druga obejmowała skutki uznania tych postanowień umownych za abuzywne dla dalszego bytu prawnego umowy i możliwości ewentualnego zastąpienia luk normami wynikającymi z przepisów dyspozytywnych.

Do pierwszej grupy należało zaliczyć zarzuty naruszenia:

- art. 65 k.c. w zw. z art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 prawa bankowego poprzez uznanie, że mechanizm przeliczeń walutowych stanowi główne świadczenia stron, a samo przeliczenie stanowi moment udostępnienia kredytu, w sytuacji kiedy od początku obowiązywania umowy walutą kredytu i kwotą oddaną do dyspozycji powodów był frank szwajcarski, a umowa przewidywała spłatę kredytu bezpośrednio w jego walucie (pkt 3 b. zarzutów apelacji);

- art. 385 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. prawa bankowego poprzez przyjęcie, że umowa zawiera klauzule przeliczeniowe, które wprost odnoszą się do

essentialia negotii umowy kredytu i kształtują świadczenia stron - determinują kwotę kredytu lub wysokość rat, w sytuacji, gdy umowne świadczenia stron ustalone są jednoznacznie w walucie CHF, tak kwota kredytu, jak i poszczególne raty jego spłaty (punkt 3 c zarzutów apelacji);

- art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 385

2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i ocenę przesłanek abuzywności w sposób abstrakcyjny i hipotetyczny, bez odniesienia się do konkretnej sytuacji powodów, zwłaszcza w zakresie przesłanki rażącego naruszenia interesów konsumenta (pkt 3. e zarzutów apelacji);

- art. 385

1 § 1 k.c. oraz art. 385

2 k.c. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przy ocenie abuzywności nie można wziąć pod uwagę sposobu wykonywania umowy i faktu ustalania kursu przez Bank na poziomie rynkowym (pkt 3 f zarzutów apelacji);

- art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 385

2 k.c. w zw. z art. 1 ust. 2 Dyrektywy 93/13 stosowanym w zw. z art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego oraz w związku z art. 4 ust. 1 Dyrektywy 93 i ust. 2 lit.c) załącznika do Dyrektywy 93/13 i przyjęcie, że postanowienia dotyczące kursów kupna i kursów sprzedaży z tabeli kursowej Banku są niedozwolonymi postanowieniami umownymi, mimo że Dyrektywa 93/13 przewiduje, iż kurs waluty może być przez dostawcę (tu Bank) ustalony w momencie dostawy (wypłaty lub spłaty kredytu) (ust. 2 lit c załącznika Dyrektywy 93/13) a art.111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego daje Bankowi podstawę do ustalania kursów w tabeli banków, co oznacza, że publikowanie kursów w tabelach kursowych banku - na mocy art. 1 ust 2 Dyrektywy - powinno być wyłączone spod oceny z perspektywy abuzywności;

Do drugiej grupy należało zaliczyć zarzuty naruszenia:

- art. 385

1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art.58 § 1 i 2 k.c., art. 354 § 1 k.c. oraz art. 69 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe poprzez zidentyfikowanie w umowie postanowień niedozwolonych, a następnie stwierdzenie, iż po wyeliminowaniu z umowy postanowień odsyłających do tabel kursowych banku umowa nie może wiązać stron w pozostałym zakresie i przez to unieważnienie (przesłankowo) przedmiotowej umowy (pkt 3 a. zarzutów apelacji);

- art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 385

1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 3 k.c. polegające na błędnej wykładni oświadczeń woli stron Umowy kredytu z naruszeniem ustawowych kryteriów przewidzianych dla oceny zgodnego zamiaru stron umowy, w szczególności pominięciu tekstu umowy kredytu i językowych norm znaczeniowych, związku pomiędzy jej postanowieniami, okoliczności zawarcia Umowy kredytu, a także złożonych wraz z zawarciem tej umowy i po tej chwili oświadczeniami, skutkujące pominięciem, że skoro walutą kredytu był CHF, a umowa dawała jednoznaczne uprawnienie do spłaty w tej walucie od samego początku jej obowiązywania (§ 22 COU), to nawet wyeliminowanie Tabel kursowych Banku pozwala na prawidłowe jej wykonywanie zgodnie z jej treścią (punkt 3 d. zarzutów apelacji);

- art. 65 § 1 k.c., art. 358 § 1 i 2 k.c., art. L p.w.k.c. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że luka w umowie powstała na skutek usunięcia z niej klauzul przeliczeniowych nie może być wypełniona poprzez odwołanie się do uzupełniającej wykładni oświadczeń woli lub treści art. 358 k.c. (punkt 3 g. zarzutów apelacji);

Przechodząc do oceny zarzutów z grupy pierwszej w ocenie Sądu Apelacyjnego na wstępie należy wyjaśnić, że w doktrynie i orzecznictwie posługuje się pojęciem „kredytu walutowego”, „kredytu denominowanego” oraz „kredytu indeksowanego”. W kredycie walutowym

sensu stricte wysokość udzielonego kredytu jest wyrażona w walucie obcej i wypłacana jest także w walucie obcej a zatem w tym przypadku w walucie CHF (franku szwajcarskim). Z kolei kredyt „denominowany” oznacza kredyt wyrażony w walucie obcej (CHF) ale wypłacony (uruchomiony) w PLN. W tym drugim przypadku kredytobiorca dokonuje spłaty rat kapitałowo-odsetkowych również w walucie polskiej, po przeliczeniu według kursu wymiany walut na dany dzień (najczęściej na dzień spłaty). Kredytobiorca zwraca bankowi sumę nominalną udzielonego kredytu (kapitał) stanowiącą określoną równowartość waluty obcej, w zależności od bieżącego kursu wymiany walut, wraz z odsetkami oraz ewentualnie innymi opłatami.

Z kolei kredyt indeksowany kursem waluty obcej to kredyt wyrażony w walucie polskiej (PLN), przy czym na dzień uruchomienia kredytu kwota kapitału kredytu (lub jej część – transza) przeliczana jest na walutę obcą (według bieżącego kursu wymiany waluty), która to kwota stanowi następnie podstawę ustalania wysokości rat kapitałowo-odsetkowych. Wysokość kolejnych rat kapitałowo – odsetkowych określana jest zatem w walucie obcej, ale ich spłata dokonywana jest w walucie polskiej, po przeliczeniu według kursu wymiany walut na dany dzień (najczęściej na dzień spłaty). Kredyt „denominowany” wyrażony w walucie obcej (CHF) ale wypłacony (uruchomiony) w PLN jest funkcjonalnie tożsamy z kredytem indeksowanym w wyżej wskazanym rozumieniu (zob. więcej, A. Grebieniow, K. Osajda,

Kredyty walutowe. Węzłowe zagadnienia. Studia i Analizy Sądu Najwyższego. Materiały Naukowe, Tom VII, Warszawa 2019, s.14-16 i tam powołane orzecznictwo, zob. także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2019 r. IV CSK 13/19, LEX nr 2741776 oraz wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18, LEX nr 3126114).

W tym kontekście sam mechanizm indeksacji nie musi stanowić instrumentu kształtującego obowiązki kredytobiorcy sprzecznie z dobrymi obyczajami ani też nie naruszającego w sposób rażący interesów kredytobiorców, przy założeniu jednak, że zasady tego mechanizmu są precyzyjnie i jasno określone w oparciu o jednoznacznie i obiektywne kryteria (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344).

Podstawowe znaczenie miała zatem ocena, czy przedmiotowy kredyt miał charakter kredytu walutowego

sensu stricte (udzielonego i wypłaconego w walucie CHF), czy też denominowanego (udzielonego w CHF ale wypłaconego w PLN). W dalszej kolejności należało rozstrzygnąć, czy poszczególne postanowienia umowy

in casu konstrukcyjnie odpowiadały mechanizmowi indeksacji polegającemu na przeliczeniu kwoty wypłaconego kredytu z waluty CHF na PLN oraz rat kredytu z PLN na CHF i czy postanowienia kreujące ten mechanizm indeksacji mają charakter abuzywny (niedozwolony) a jeżeli tak, jaki skutek wywiera uznanie tych postanowień za niedozwolone dla dalszego bytu prawnego umowy, to jest czy pozostałe postanowienia umowy (po stwierdzeniu bezskuteczności postanowień niedozwolonych) pozwalają na realizację celu umowy, czy też – w braku świadomej i następczej zgody konsumenta na zastosowanie niedozwolonych klauzul lub na ich zastąpienie normami wynikającymi z przepisów dyspozytywnych - występuje definitywna, trwała bezskuteczność (nieważność) całej umowy ze skutkiem

ex tunc (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2022/9/56). Tej ostatniej kwestii dotyczyła w szczególności druga grupa zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego.

Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy, nie sposób podzielić argumentacji skarżącego odnośnie do uznania przedmiotowego kredytu jako kredytu walutowego w wyżej wskazanym rozumieniu.

Wprawdzie w § 2 ust.1 Części Szczególnej Umowy (CSU) (k.26) wskazano, iż „kwota udzielonego kredytu wynosi 108.539,65 CHF”, jednak z poczynionych ustaleń nie wynika, aby kwota oddana do dyspozycji powodów była wyrażona w walucie frank szwajcarski. Z dyspozycji wypłaty (k.115) wynika bowiem, że wprawdzie jej pierwotny przedmiot obejmował kwotę 108.539, 65 CHF, jednak w istocie na rachunek zbywcy nieruchomości przekazano kwotę 252.246,15 PLN, po przeliczeniu kwoty CHF na walutę PLN według kursu 2,3240 (vide: zaświadczenie pozwanego z dnia 17 grudnia 2020 r., k.157).

Co istotne jednak - a co skarżący pomija - z § 4 ust.1 pkt 2 COU (k.49) jednoznacznie wynika, że „na finansowanie zobowiązań w Rzeczypospolitej Polskiej kredyt był wypłacany w walucie polskiej”. W rezultacie należało uznać, że przedmiotowy kredyt należało zakwalifikować jako kredyt „denominowany”, to znaczy wyrażony w walucie obcej (CHF) ale wypłacony (uruchomiony) w PLN, funkcjonalnie tożsamy z kredytem indeksowanym w wyżej wskazanym rozumieniu.

Przechodząc do oceny abuzywności postanowień umownych przypomnieć należy, że na gruncie niniejszej sprawy zakwestionowane przez stronę powodową klauzule tworzące mechanizm indeksacji, zawarte były w:

a) § 2 ust.1 Części Szczególnej Umowy (CSU) „Kwota udzielonego kredytu 108.539,65 CHF”;

b) § 4 ust.2 Części Ogólnej Umowy (COU), zgodnie z którym „w przypadku wypłaty kredytu albo transzy w walucie polskiej, stosuje się kurs kupna dla dewiz obowiązujący w (...) SA w dni realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej Tabeli kursów” (k.29 ),

przy czym przez Tabelę kursów rozumie się Tabele kursów (...) S.A. obowiązującą w chwili dokonywania przez (...) S.A. określonych w umowie przeliczeń kursowych, dostępną w (...) SA oraz na stronie internetowej (...) S.A (§ 1 pkt 14 COU, 29);

c) § 22 ust. 2 Części Ogólnej Umowy (COU) „W przypadku dokonywania spłat zadłużenia Kredytobiorców z:

1) ROR środki z rachunku będą pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w (...) S.A. w dniu, o którym mowa w § 7 ust 5 CSU, według aktualnej Tabeli kursów”;

2) rachunku walutowego – środki z rachunku będą pobierane:

a) w walucie kredytu, w wysokości stanowiącej kwotę kredytu lub ratę spłaty,

b) w walucie innej niż waluta kredytu, w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursów kupna sprzedaży dla dewiz, obowiązujących w (...) S.A. w dniu, o którym mowa w § 7 ust. 5 CSU, według aktualnej tabeli kursów;

3) rachunku technicznego – środki z rachunku będą pobierane w walucie kredytu w wysokości stanowiącej kwotę kredytu lub raty. Wpłaty dokonywane na rachunek techniczny w walucie innej niż waluta kredytu będą przeliczane na walutę kredytu przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży dla walut obowiązujących w (...) S.A. według aktualnej Tabeli kursów;

W ocenie Sądu Apelacyjnego należy wyodrębnić dwojakiego rodzaju klauzule tworzące łącznie mechanizm indeksacyjny:

a)klauzulę ryzyka walutowego (walutowa, rozumiana jako ryzyko deprecjacji waluty PLN w stosunku do kursu waluty CHF w trakcie obowiązywania umowy)

b)klauzulę kursową (spreadowa, rozumiana jako wynikające z umowy uprawnienie do ustalania kursu przeliczeniowego waluty z odwołaniem się do tabel kursowych banku)

(zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r. II CSKP 464/22)

Obie te klauzule stanowią elementy składające się na całościowy mechanizm indeksacyjny (w orzecznictwie nazywany także jako „klauzula indeksacyjna”, „klauzula waloryzacyjna”). W rezultacie w ocenie Sądu Apelacyjnego ze względu na ich ścisłe powiązanie nie jest dopuszczalne uznanie, że brak abuzywności jednej z tych klauzul skutkuje brakiem abuzywności całego mechanizmu indeksacyjnego; innymi słowy, wystarczy, że jedna tych klauzul jest uznana za abuzywną, aby cały mechanizm indeksacji został uznany za niedozwoloną klauzulę umowną.

Potrzeba kompleksowej oceny mechanizmu indeksacji wyrażona została w judykaturze (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344), w której odrzucono odróżnienie części kursowej i części przeliczeniowej klauzuli indeksacyjnej i podkreślono, że bez unormowania kursu miarodajnego dla poszczególnych przeliczeń, przeliczenia te nie mogą być dokonane, a postanowienia przeliczeniowe nie mogą wywrzeć skutku. Podobnie w wyroku Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2019 r. (III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115) wyjaśniono, że eliminacja klauzuli waloryzacyjnej obejmuje wszystkie postanowienia umowy, które się na nią składają, albowiem mogą one funkcjonować tylko łącznie (zob. także Łukasz Węgrzynowski

Niektóre

aspekty wadliwości umowy kredytu frankowego w ocenie Trybunału Sprawiedliwości UE. Glosa do wyroku TS z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, LEX 2021, także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r. II CSKP 464/22).

Oceniając, czy przedmiotowe klauzule są abuzywne, na wstępie należało odwołać się do treści art. 385

1 § 1 - 4 k.c. stanowiącego implementację dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz. UE 1993 L 95, s. 29, ze zm., zwanej dalej w skrócie „dyrektywą Rady93/13/EWG”).

Jak słusznie zauważył Sąd Okręgowy wykładnia językowa i funkcjonalna tego przepisu prowadzi do wniosku, że przesłankami uznania postanowień umownych za niedozwolone (abuzywne) są:

a) umowa została zawarta z konsumentem,

b) kwestionowane postanowienia umowne nie zostały z nim uzgodnione indywidualnie,

c) nie dotyczą one postanowień określających główne świadczenia stron, pod warunkiem jednak, że zostały sformułowane w sposób jednoznaczny,

d) kwestionowane postanowienia umowy kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Co do pierwszej z wyżej wymienionych przesłanek, to znaczy „zawarcie umowy z konsumentem”, to nie budziła ona w niniejszej sprawie sporu.

Skarżący kwestionował ustalenie Sądu pierwszej instancji o braku indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy, argumentując przede wszystkim, że kredytobiorcy wybrali sposób spłaty kredytu w złotych polskich, podczas gdy mieli możliwość wyboru spłaty kredytu bezpośrednio w walucie CHF, co wynika z § 22 ust. 2 COU.

Rachunek, z którego miały być pobierane raty kredytu (rachunek oszczędnościowo – rozliczeniowy) wskazany został w § 7 ust. 4 umowy (k.27).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie sposób uznać, że wybór przez powodów formy spłaty kredytu z rachunku oszczędnościowo – kredytowego (§ 7 ust. 4 CSU) - podczas gdy w § 22 ust.2 COU przewidziano możliwość wyboru spłaty kredytu z rachunku walutowego lub rachunku technicznego - był elementem indywidualnie uzgodnionym pomiędzy stronami.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w sytuacji, gdy bank daje hipotetyczną możliwość spłaty rat kredytu denominowanego na trzy sposoby: z rachunku oszczędnościowo – kredytowego, z rachunku walutowego oraz rachunku technicznego, w każdym z tych przypadków postanowienia umowne nie mogą cechować się abuzywnością w rozumieniu art.385

(

1) k.c. oraz art. 3-5 Dyrektywy 93/13. Skoro w § 7 ust. 4 CSU (k.116v) wskazano jako rachunek, z którego będą pobierane środki na spłatę kredytu rachunek oszczędnościowo – kredytowy (ROR) powodów, to

in concreto należało ocenić, czy abuzywnością jest dotknięta to postanowienie umowne w powiązaniu z § 22 ust.1 i 2 pkt 1 COU. Tymczasem nie było sporu co do tego, że w sytuacji spłaty kredytu w walucie polskiej z rachunku oszczędnościowo – kredytowego nie było możliwości negocjacji kursu; spłata ta następowała w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość raty kredytu, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, według aktualnej Tabeli kursów (§ 22 ust.2 pkt 1 COU). Sąd Apelacyjny podziela wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że „uznaniu odpowiedniej klauzuli za abuzywną nie sprzeciwia się to, iż konsument ostatecznie wybrał ten sposób spłaty, choć mógł wybrać także bezpośrednią spłatę w walucie obcej. Znaczenie w kontekście ceny abuzywności miałoby jedynie, gdyby konsument wybierał spłatę w złotych po kursie sprzedaży banku, gdy taki kurs był już konsumentowi znany” a tak

in casu nie było. Poza tym hipotetyczna możliwość spłaty kredytu w walucie CHF nie rozwiązuje problemu abuzywności sposobu ustalania kursu przy wypłacie kredytu co samo w sobie powinno być wystarczające dla uznania abuzywności całego mechanizmu indeksacji (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22).

Ze spójnych i wzajemnie uzupełniających się zeznań powodów (k.318- k.321, 00:20:52 – 00:24:35, 00:53:48 – 00:55:02) wynikało przy tym, że „mieliśmy wpływ na jedną rzecz w umowie i to była możliwość wyboru daty, kiedy chcemy kredyt spłacać reszta byłą według wzorca”. Wbrew przy tym zarzutom skarżącego, ani zeznania świadka A. B. (k.219-223, k.226-230), ani też zeznania świadka K. S. (2) (k.280-281) nie przeczą okolicznościom przedstawionym przez powodów. Świadek A. B. przyznał (k.219), że „jako Naczelnik Wydziału nie miał bezpośredniego kontaktu z klientami”, „podpisywałem umowę kredytową jako pełnomocnik Banku. Nie pamiętam okoliczności podpisywania przedmiotowej umowy”. W istocie zatem świadek zeznawał - co trafnie zauważył Sąd Okręgowy – na okoliczności dotyczące modelowej procedury, jaka winna być stosowana w związku z produktem (...) a nie na okoliczności, w jaki sposób procedura ta

in concreto w odniesieniu do powodów została zastosowana. Z zeznań świadka K. S. (2) wprost przy tym wynika, że „na pewno wzorzec był obowiązujący i na nim przygotowywano umowę dla konkretnego przypadku, wzorce przygotowywano na poziomie centrali banku” Podkreślenia także wymaga – na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy -, że o indywidulanym uzgodnieniu treści umowy można mówić wówczas, gdy strony wprowadzają do umowy nowe, nieprzewidziane wcześniej przez przedsiębiorcę rozwiązania a nie stan „braku negocjacji” co do treści umowy opracowanej przez przedsiębiorcę. Sąd Apelacyjny podziela zapatrywanie wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2019 r., I CSK 462/18 (LEX nr 2629877), zgodnie z którym „w celu ustalenia czy konkretne postanowienie umowne należy kwalifikować jako „nieuzgodnione (uzgodnione) indywidualnie” należy zbadać, czy konsument miał na treść danego postanowienia „rzeczywisty wpływ” (art. 385

1 § 3 k.c.), co zwykle nie będzie miało miejsca w przypadku postanowień umowy przyjętych z wzorca zaproponowanemu konsumentowi przez przedsiębiorcę. Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że konsument dowiedział się o treści klauzuli w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje. Konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia klauzuli, w wyniku rzetelnych negocjacji w ramach, których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez konsumenta i włączone do umowy na jego żądanie”.

Mając powyższe na uwadze nie sposób przyjąć, aby przedmiotowe postanowienia umowne były indywidualnie uzgadniane pomiędzy stronami, skoro w istocie zawarcie umowy nastąpiło na podstawie wzorca przedstawionego przez pozwany Bank, kurs przeliczenia waluty CHF na PLN w momencie wypłaty kredytu był w istocie jednostronnie narzucony przez pozwany Bank a wysokość kursu przeliczeniowego w momencie spłaty raty kredytu była ustalana przez odesłanie do tabeli kursowej Banku.

W konsekwencji nie zachodziła w niniejszej sprawie przesłanka negatywna wyłączająca badanie abuzywności klauzul umownych w sytuacji, gdy były one indywidualnie negocjowane z konsumentem.

Ocena kolejnych przesłanek zależała od rozstrzygnięcia, czy przedmiotowe postanowienia umowne tworzące mechanizm indeksacyjny określały główne świadczenia stron.

Z utrwalonego już orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego wynika, iż za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (zob. np. pkt.43 – 45 wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K.D. i J.D. przeciwko Raiffeisen Bank International AG, prowadzącemu działalność w Polsce w formie oddziału pod nazwą Raiffeisen Bank International AG Oddział w Polsce, LEX nr 2723333, także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344 i tam powołane orzecznictwo, w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, LEX nr 2642144 i z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299). Za takie uznawane są m.in. postanowienia, które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344 i tam powołane orzecznictwo, w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, LEX nr 2642144 i z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299 oraz wyrok TSUE z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, pkt 44). Klauzula indeksacyjna odnosi się do zwrotu sumy zaciągniętego zobowiązania i określając wysokość poszczególnych rat, wpływa na wysokość świadczenia kredytobiorców. O wielkości kredytu i rat w przedmiotowej umowie decydowało w istocie przeliczenie w pierwszej kolejności z waluty CHF na PLN (moment udostępnienia kredytu), a następnie przeliczanie rat kredytu określonych w CHF na PLN (moment spłaty każdej raty).

Zgodzić należało się z Sądem pierwszej instancji, że uznanie, iż zastrzeżone w przedmiotowej umowie klauzule kształtujące mechanizm indeksacji (§ 4 ust.2 w zw. z §1 pkt 14 COU i § 22 ust. 2 pkt 1 COU w zw. z § 2 ust.1 CSU i § 7 ust. 4 CSU) określają główne świadczenie kredytobiorców nie oznaczało, że nie podlegały one badaniu w kontekście ich abuzywności, przy uwzględnieniu przesłanek z art. 385

(

1) § 1 k.c.

Zgodnie z art. 4 ust.2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG „ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług”, o ile jednak „warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem“ (art.5 Dyrektywy Rady 93/13/EWG)

. Podobnie wykładnia językowa i funkcjonalna art.385

1 § 1 k.c. zd.2 nie budzi wątpliwości, że wprawdzie postanowienia określające główne świadczenia stron wyłączone są co do zasady spod kontroli abuzywności, o ile jednak zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny.

Należy przy tym pamiętać, że relewantnym dla oceny tego, czy dane postanowienie umowy jest niedozwolone (art. 385

(

1) § 1 k.c.) jest stan z chwili zawarcia umowy (art.385

(

2) k.c., zob. także uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2), żadne zatem późniejsze zdarzenia nie mogą mieć wpływu na tę ocenę. Nieistotne jest więc, w jaki sposób bank ustalał kursy CHF względem PLN oraz czy stosowane przez bank kursy kupna i sprzedaży były

de facto kursami rynkowymi (por. także pkt.52-58 wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. v. Banca Românească, ZOTSiS 2017, nr 9, poz. I-703).

Sąd Apelacyjny podziela wyrażone w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym wymóg przejrzystości warunków umowy przewidujących, że waluta obca jest walutą rozliczeniową i walutą spłaty, oraz powodujących skutek w postaci ponoszenia ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, jest spełniony tylko o tyle, o ile przedsiębiorca dostarczył konsumentowi wystarczających i dokładnych informacji pozwalających na to, aby konsument był w stanie zrozumieć konkretne działanie przedmiotowego mechanizmu finansowego i oszacować w ten sposób, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, konsekwencje ekonomiczne - potencjalnie istotne - takich warunków dla swoich zobowiązań finansowych w całym okresie obowiązywania tej umowy (zob. wyrok TSUE z dnia 20 września 2017 r., C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. v. Banca Românească, ZOTSiS 2017, nr 9, poz. I-703, wyrok TSUE z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, VB i in. przeciwko BNP PARIBAS Personal Finance SA, LEX nr 3183143).

W orzecznictwie TSUE wyjaśniono również, iż „w przypadku kredytów denominowanych w walucie obcej istotne są wszelkie informacje dostarczone przez przedsiębiorcę, które mają na celu udzielenie wyjaśnień konsumentowi co do funkcjonowania mechanizmu wymiany i związanego z nim ryzyka. Szczególne znaczenie przedstawiają wyjaśnienia dotyczące ryzyka dla kredytobiorcy związanego z silną deprecjacją środka płatniczego państwa członkowskiego, w którym kredytobiorca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę, oraz wzrost zagranicznej stopy procentowej. Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego w zaleceniu CERS/2011/1 z dnia 21 września 2011 r. dotyczącym kredytów w walutach obcych (Dz.U. 2011, C 342, s. 1) przypomniała, że instytucje finansowe muszą zapewniać kredytobiorcom informacje wystarczające do podejmowania przez kredytobiorców świadomych i rozważnych decyzji oraz powinny wyjaśniać co najmniej, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłyby silna deprecjacja środka płatniczego państwa członkowskiego, w którym kredytobiorca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę, i wzrost zagranicznej stopy procentowej (Zalecenie A - Świadomość ryzyka wśród kredytobiorców, pkt 1). Kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, iż podpisując umowę kredytu denominowaną w obcej walucie, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w wypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Ponadto przedsiębiorca musi przedstawić możliwe zmiany kursów wymiany walut i ryzyko związane z zawarciem takiej umowy. Wynika stąd, że dla spełnienia wymogu przejrzystości informacje przekazane przez przedsiębiorcę powinny umożliwić przeciętnemu konsumentowi, właściwie poinformowanemu, dostatecznie uważnemu i racjonalnemu nie tylko zrozumienie, że w zależności od zmian kursu wymiany zmiana parytetu pomiędzy walutą rozliczeniową a walutą spłaty może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, lecz również zrozumieć, w ramach zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej, rzeczywiste ryzyko, na które narażony jest on w trakcie całego okresu obowiązywania umowy w razie znacznej deprecjacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie, względem waluty rozliczeniowej. Symulacje liczbowe mogą stanowić użyteczną informację, jeżeli są oparte na wystarczających i prawidłowych danych oraz jeśli zawierają obiektywne oceny, które są przekazywane konsumentowi w sposób jasny i zrozumiały. Tylko w tych okolicznościach takie symulacje mogą pozwolić przedsiębiorcy zwrócić uwagę tego konsumenta na ryzyko potencjalnie istotnych negatywnych konsekwencji ekonomicznych rozpatrywanych warunków umownych. Symulacje liczbowe powinny przyczyniać się do zrozumienia przez konsumenta rzeczywistego znaczenia długoterminowego ryzyka związanego z możliwymi wahaniami kursów wymiany walut, a tym samym ryzyka związanego z zawarciem umowy kredytu denominowanego w walucie obcej” (zob. wyrok TSUE z dnia 10 czerwca 2021 r., C - 776/19 do C-782/19 VB i in. przeciwko BNP PARIBAS Personal Finance SA, punkty 68 - 73 LEX nr 3183143). Innymi słowy, „w ramach umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, narażającej konsumenta na ryzyko kursowe, nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie temu konsumentowi informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że równość między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie stabilna przez cały okres obowiązywania tej umowy. Jest tak w szczególności wówczas, gdy konsument nie został powiadomiony przez przedsiębiorcę o kontekście gospodarczym mogącym wpłynąć na zmiany kursów wymiany walut, tak że konsument nie miał możliwości konkretnego zrozumienia potencjalnie poważnych konsekwencji dla jego sytuacji finansowej, które mogą wyniknąć z zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej” (zob. wyrok TSUE z dnia 10 czerwca 2021 r., C - 776/19 do C-782/19 VB i in. przeciwko BNP PARIBAS Personal Finance SA, punkt 74, LEX nr 3183143).

Ta linia orzecznicza TSUE znajduje również potwierdzenie w wyroku z 18 listopada 2021 r., C – 212/20 (LEX nr 3256973), w którym wyjaśniono, że „art. 5 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę” (pkt 1 sentencji oraz pkt 55). W wyroku tym wskazano również, w kontekście zasad wykładni z art.65 k.c., że art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron (pkt 79 oraz pkt 2 sentencji).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie sposób uznać, aby informacje przekazane przez bank o ryzyku kursowym (w rozumieniu ryzyka walutowego, to znaczy ryzyka deprecjacji waluty PLN w stosunku do waluty CHF na przestrzeni okresu obowiązywania umowy) spełniały wymóg przejrzystości, jeżeli opierały się na założeniu, że kursy walut pozostaną stabilne, czy też względnie stabilne, a tak było w niniejszej sprawie.

Z zeznań powódki (k. 318 – 320, 00:18:32 – 00:20:52) wynika, że „Powiedziano nam, że kredyt frankowy to najlepszy kredyt, jaki ten bank oferuje; mówiono, że jest to najstabilniejszy kredyt, nie mówiono nic o ryzykach”, „mówiono, że frank szwajcarski jest najstabilniejszą walutą i to gwarant tej stabilności umowy”, „nie pamiętam, aby mówiono o ryzyku w związku z tym, że w umowie jest CHF” (k.319, 00:24:35 – 00:27: 37). Potwierdził to w swoich zeznaniach powód (k.320, 00:51:53- 00:53;35).

Nie zmieniała oceny dotyczącej braku zadośćuczynienia obowiązkowi informacyjnemu w zakresie ryzyka walutowego okoliczność, że powodowie złożyli w § 10 ust. 2 Części Szczególnej Umowy (k.28) oświadczenie, iż „zostali poinformowani, że ponoszą ryzyko:

1)zmiany kursów waluty, polegające na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu wyrażonych w walucie polskiej przy wzroście kursów waluty kredytu,

2) stopy procentowej polegającej na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej.

Z poczynionych ustaleń nie wynika jednak, aby powodom zostało szczegółowo wyjaśnione, na czym polega w szczególności ryzyko walutowe oraz jego potencjalny wpływ na wysokość zobowiązania. W ocenie Sądu Apelacyjnego przedmiotowe oświadczenie jest ogólnikowe i nie tłumaczy precyzyjnie, jaka była treść tych pouczeń. Oświadczenie to nie tworzy domniemania, że powód mógł w sposób racjonalny i rozsądny ocenić skutki ekonomiczne wynikające z zawartej umowy. Podpisanie takiego oświadczenia stanowiło jedynie formalne, teoretyczne wypełnienie obowiązku informacyjnego, nie mającego przełożenia na rzetelne poinformowanie powoda o realnym ryzyku, jakie niesie ze sobą zaciągnięcie kredytu denominowanego w CHF. Wypełnienie obowiązku informacyjnego wymagało pełnej informacji w istocie o nieograniczonym charakterze ryzyka walutowego, zarówno w odniesieniu do salda zadłużenia i wysokości rat.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, dla zadośćuczynienia wynikającego z art. 4 ust.2 dyrektywy 93/13 obowiązku informacyjnego konieczne było uprzedzenie przez Bank – będącym profesjonalistą - że dotychczasowa stabilność waluty nie jest dana na zawsze i zmiana kursów walut może być znaczna, z odchyleniem nawet powyżej 50%, co będzie miało wpływ nie tylko na wysokość raty, ale także saldo kredytu. W tym kontekście takich wymagań nie spełniało ani wskazane wyżej oświadczenie zawarte w § 10 ust. 2 CSU, ani też informacje zawarte w dokumencie „Informacja o ryzyku kursowym i ryzyku stopy procentowej” (k.135 - 140), sporządzone według zaleceń Rekomendacji S Komisji Nadzoru Bankowego.

W tym kontekście należy zwrócić uwagę na wyrażony w orzecznictwie pogląd, który Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie podziela, że z punktu widzenia wynikających z Dyrektywy 93/13 wymagań dotyczących wypełnienia obowiązku informacyjnego odnośnie do ryzyka walutowego – rozumianego jako ryzyko deprecjacji waluty PLN w stosunku do waluty CHF – „trudno uznać za wystarczające dane, których podanie zalecono w rekomendacji S Komisji Nadzoru Bankowego dotyczącej dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie wydanej w 2006 r. na podstawie art. 137 ust.1 Prawa bankowego (dalej „rekomendacja S”) (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22).

W rekomendacji zalecono m.in. „aby bank przedstawiając klientowi ofertę kredytu, pożyczki lub innego produktu, w walucie obcej lub indeksowanego do waluty obcej informował klienta o kosztach obsługi ekspozycji kredytowej w wypadku niekorzystnej dla klienta zmiany kursu walutowego. Przekazywane informacje powinny między innymi zawierać: koszty obsługi ekspozycji kredytowej, przy założeniu, że stopa procentowa dla waluty ekspozycji kredytowej jest równa stopie procentowej dla złotego a kapitał ekspozycji kredytowej jest większy o 20%; koszty obsługi ekspozycji kredytowej przy deprecjacji kursu złotego do waluty ekspozycji kredytowej w skali odpowiadającej różnicy między maksymalnym i minimalnym kursem złotego do waluty ekspozycji kredytowej w ciągu ostatnich 12 miesięcy”.

Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Najwyższego, że nie sposób uznać przekazanie takich danych za wystarczające. Po pierwsze należy mieć na względzie okres, na który były zawierane umowy kredytu hipotecznego (

in casu 30 lat), w stosunku do którego objęty symulacją okres 12 miesięcy jest niewątpliwie za krótki. Po drugie, brak w rekomendacji S zastrzeżenia o konieczności uświadomienia, że ryzyko walutowe może być znacznie wyższe, a wysokość zadłużenia w przeliczeniu na złote polskie wzrosnąć znacznie bardziej niż o 20%, czy nawet 30%, jak jedynie w skrajnym przypadku przewidywała rekomendacja S. Jak zwrócono uwagę w orzecznictwie, „nie można wykluczyć, że tak ukształtowane informacje (jak w rekomendacji S) w rzeczywistości mogły wręcz uśpić czujność klientów co do zagrożeń związanych z ryzykiem walutowym” (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). Tak też należy zdaniem Sądu Apelacyjnego odczytywać zawartą w „Informacji o ryzyku kursowym i ryzyku stopy procentowej” (k.140) informację, że „biorąc pod uwagę znaczące wahania kursów walutowych obserwowanych w ostatnich latach kształtowanie się wysokości rat w przypadku kredytów walutowych obarczone jest niepewnością”. Zestawione to zostało bowiem z poprzednią informacją, że biorąc pod uwagę długi okres (styczeń 2000 r. – lipiec 2007 r.) „można dobrze zaobserwować wysoki stopień zmienności kursów – zarówno w odniesieniu do CHF, jaki EURO. Do połowy 2004 – kiedy to mieliśmy do czynienia z osłabianiem złotego – raty kredytów walutowych rosły. Trzeba jednak zauważyć, ze decydujący wpływ na ten wynik miała sytuacja z 2003 r., kiedy to złoty bardzo silnie osłabił się względem większości walut zagranicznych. Z kolei ostatnie 3 lata to okres umacniania się polskiej waluty. Z tego względu raty kredytów złotowych są wyższe niż raty kredytów walutowych”.

W ocenie Sądu Apelacyjnego przeciętny konsument zetknięty z taką informacją przede wszystkim zwróciłby uwagę na to, że waluta polska w „ostatnich latach się umacniała” a „raty kredytów złotowych są wyższe niż kredytów walutowych”. O korzyściach z zaciągnięcia kredytu powiązanego z walutą CHF mogły przekonywać także klienta zawarte w informacji symulacje modelowe obrazujące wpływ zmian oprocentowania kredytu i kursu waluty, w której kredyt został udzielony na wysokość miesięcznych rat kapitałowo – odsetkowych (k.140v), z których konsument jednoznacznie odczytywał, że raty kredytu powiązanego z waluta CHF są niższe od kredytu złotowego, przy czym symulacja była sporządzona przy założeniu kursu 1 CHF = 2,5 PLN; nie przedstawiono natomiast symulacji przy założeniu kursu wyższego o 50% i więcej, a więc np. 1 CHF => 4,00 PLN.

Co do drugiego dokumentu: „Informacja o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej dla kredytobiorców hipotecznych” – według zaleceń Rekomendacji S Komisji Nadzoru Bankowego (k.135 – 138) to analiza tego dokumentu prowadzi do wniosku, iż sporządzony został on po zawarciu przedmiotowej umowy (22 października 2008 r.) o czym świadczy fakt, iż zawierał on dane za okres do listopada 2008 r. (k.135v). Niezależnie od tego, słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, iż strona pozwana nie wykazała, aby zarówno pierwszy a tym bardziej drugi wyżej opisany dokument został przekazany stronie powodowej, czy też aby informacje w nich zawarte zostały przedstawione powodom.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, gdyby pozwany przedstawił powodom symulację wysokości rat i salda kredytu przy założeniu wzrostu kursu CHF o przynajmniej 50% procent i więcej, przy jednoczesnej wyraźnej informacji, że taka możliwość również istnieje, trudno uznać, aby rozsądnie oceniający sytuację konsument wyraził zgodę na zaciągnięcie takiego zobowiązania. Sąd Apelacyjny podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że gdyby rzeczywiście zostało należycie wyjaśnione znaczenie zmiany kursu waluty i ponoszonego ryzyka, to racjonalny kredytobiorca nie decydowałby się na kredyt powiązany z kursem waluty obcej w sposób wadliwy w perspektywie jego spłacania przez kilkadziesiąt lat, chyba żeby z okoliczności sprawy wyraźnie wynikało co innego – a takich okoliczności w niniejszej sprawie nie wykazano. Sąd Apelacyjny podziela także wyrażone w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym, gdyby kredytujący bank zamierzał wystarczająco poinformować kredytobiorcę, będącego osobą fizyczną, konsumentem, o niebezpieczeństwach wynikających z kredytu powiązanego z kursem waluty obcej, to nie proponowałby w ogóle zawierania takich umów kredytowych, zdając sobie sprawę - jako profesjonalista - że umowa taka może zostać łatwo oceniona jako nieuczciwa (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020/7-8/64, także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, LEX nr 2744159 oraz uzasadnienie wyroków Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2022 r., II CSKP 975/22, LEX nr 3303543 i II CSKP 415/22, LEX nr 3303545 i tam powołane orzecznictwo, także uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2022 r., I CSK 2722/22).

Niezależnie od tego, w ocenie Sądu Apelacyjnego – w kontekście oceny jednoznaczności i transparentności zapisów umowy - analizowane postanowienia nie określały precyzyjnie rzeczywistej wysokości udzielonego kredytu po przeliczeniu z waluty obcej na PLN a ponadto w momencie podpisania umowy przeciętny, rozsądny konsument nie był w stanie stwierdzić, jak zostanie wyznaczony kurs CHF będący podstawą przeliczenia kwoty pobranej z rachunku oszczędnościowo – kredytowego na poczet spłaty raty kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w walucie polskiej przeliczenie miało bowiem następować na podstawie kursu kupna dla dewiz obowiązującego w (...) S.A w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej Tabeli kursów (§ 4 ust.2 COU), w odniesieniu do spłaty kredytu - środki z rachunku miały być pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz obowiązującego w (...) SA w dniu, o którym mowa w §7 ust. 5 CSU, według aktualnej tabeli kursów (§ 22 ust. 2 pkt 1 COU, k.32). Definicja Tabeli kursów (§ 1 pkt 14 COU) byłą ogólnikowa i nie wyjaśniała, w jaki sposób będzie wyznaczany kurs przeliczeniowy, zarówno w chwili postawienia kredytu do dyspozycji, jak i jego spłaty.

W wyroku TSUE z 18 listopada 2021 r. w sprawie C – 212/20 (LEX nr 3256973) wyjaśniono przy tym, że „art. 5 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę” (por. pkt 55 oraz pkt 1 sentencji).

Reasumując, w ocenie Sądu Apelacyjnego, z powołanych wyżej postanowień umownych w momencie podpisania umowy przeciętny, rozsądny konsument nie był w stanie stwierdzić, jak zostanie wyznaczony kurs CHF będący podstawą przeliczenia wypłaconej kwoty oraz dokonanych wpłat na poczet poszczególnych rat kredytu. Nie wskazano bowiem precyzyjnie, na podstawie jakich kryteriów bank ustala kurs wymiany waluty obcej zarówno w momencie uruchomienia kredytu, jak i spłaty poszczególnych rat. (zob. wyrok TSUE z 18 listopada 2021 r., C – 212/20 pkt 1 sentencji oraz pkt 55 , LEX nr 3256973).

W rezultacie, w ocenie Sądu Apelacyjnego przedmiotowa umowa w tym zakresie nie była jednoznacznie określona w rozumieniu art. 385

(

1) § 1 k.c., pozostając w sprzeczności z wymogiem prostoty i jasności zapisów umownych, które winny spełniać kryteria umożliwiające kredytobiorcy zrozumienie w pełni zapisów umowy i oszacować konsekwencje finansowe zawartej umowy (zob. wyrok TSUE z 30 kwietnia 2014, C-26/13, Árpád Kásler, ZOTSiS 2014, nr 4, poz. I-282, wyrok TSUE z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, VB i in. przeciwko BNP PARIBAS Personal Finance SA, LEX nr 3183143). Odnosi się to zarówno do wyżej wskazanych w § 4 ust.2 w zw. z §1 pkt 14 COU i § 22 ust. 2 pkt 1 COU w zw. z § 2 ust.1 CSU i § 7 ust. 4 CSU klauzul przeliczeniowych związanych z klauzulą ryzyka kursowego (rozumianej jako klauzula umożliwiająca przeliczenie wypłaconej kwoty kredytu i spłacanych rat przy uwzględnieniu kursów kupna i sprzedaży z odesłaniem do tabel kursowych banku), jak i zawartej w §10 ust.2 CSU klauzuli ryzyka walutowego rozumianej jako ryzyko deprecjacji waluty PLN względem waluty CHF (zob. także uzasadnienie wyroku SN z 13 maja 2022 r. w sprawie II CSKP 464/22).

Uznanie przedmiotowych klauzul umownych tworzących łącznie mechanizm indeksacyjny za niejednoznaczne, nietransparentne otwiera możliwość ich oceny z punktu widzenia abuzywności. Dla uznania postanowień umownych za niedozwolone (abuzywne) niezbędne jest bowiem także to, aby kształtowały one prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

W judykaturze ukształtowało się jednolite stanowisko, że postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami (art.385

1 § 1 k.c.), jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Natomiast w celu ustalenia, czy klauzula znacząco narusza interesy konsumenta należy wziąć pod uwagę, czy pogarsza ona położenie prawne konsumenta w stosunku do tego, które - w braku umownej regulacji - wynikałoby z przepisów prawa, w tym dyspozytywnych (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020/7-8/64, także uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22 i tam powołane orzecznictwo oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r. II CSKP 464/22 i tam powołane orzecznictwo).

W istocie, w ocenie Sądu Apelacyjnego kwestia tego, czy postanowienia umowne naruszają dobre obyczaje oraz w sposób rażący naruszają interesy konsumenta wiąże się ściśle z oceną przejrzystości i transparentności klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie. Brak transparentności, w szczególności w zakresie klauzuli ryzyka walutowego należy bowiem oceniać także przez pryzmat tego, czy na skutek braku wypełnienia obowiązku informacyjnego odnośnie do ryzyka walutowego nie zostały w sposób rażący naruszone interesy konsumenta oraz dobre obyczaje. W orzecznictwie TSUE i Sądu Najwyższego zwrócono bowiem uwagę, że „wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, iż warunki umowy kredytu przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową a euro ( co należy także odnieść do waluty CHF) jest walutą spłaty, i powodujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, iż ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidulanych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków (wyrok TSUE z 10 czerwca 2021 r., C – 776/19 – C – 782/10 BNP Paribas Personal Finance, pkt 103, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r. II CSKP 464/22 i tam powołane orzecznictwo).

W rezultacie w ocenie Sądu Apelacyjnego kwestionowane przez powodów postanowienia umowy należało uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami. Pozwany bank nie mógłby bowiem racjonalnie spodziewać się, iż kredytobiorca zgodziłby się na powyższe postanowienia w drodze negocjacji indywidualnych, gdyby w sposób zrozumiały, prostym językiem przedstawiono mu wyżej wymienione konsekwencje i ryzyka dotyczące w istocie braku przewidywalności poziomu waluty indeksowanej w dłuższej perspektywie czasowej, a podkreślenia wymaga, że umowa została zawarta na okres 360 miesięcy. Nie można bowiem – co wykazała rzeczywistość – założyć względnej stabilności waluty z jedynie niewielkimi odchyleniami kursu, z uwagi na zbyt duża ilość zmiennych mogących wpłynąć w przyszłości na kurs waluty (np. stan gospodarki światowej polityka rządu kraju, do której waluty kredyty indeksowano, epidemie, wojny lub inne zagrożenia), w której przecież kredytobiorca nie uzyskiwał dochodu.

Postanowienia odwołujące się do kursów walut zawartych w „Tabeli kursów” również w sposób rażący naruszają interes konsumenta, w tym przede wszystkim jego interes ekonomiczny związany z wysokością poszczególnych rat kredytu.

Za utrwalone w judykaturze należy uznać stanowisko, że „odwołanie do kursów walut zawartych w „Tabeli kursów” obowiązującej w Banku oznacza naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Swoista nierówność informacyjna stron, a w szczególności sytuacja, w której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku jest nie do zaakceptowania w świetle art. 385

1 k.c.” (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, LEX nr 2744159 i tam powołane orzecznictwo, także uzasadnienie wyroków Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2022 r., II CSKP 975/22, LEX nr 3303543 oraz II CSKP 415/22, LEX nr 3303545 i tam powołane orzecznictwo, także uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2022 r., I CSK 2722/22).

Reasumując, w ocenie Sądu Apelacyjnego należało uznać, że przyznanie sobie przez bank prawa do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu indeksowanego kursem CHF jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumenta (art.385

1 § 1 k.c.) (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22 i tam powołane orzecznictwo, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2022 r., I CSK 2722/22 i tam powołane orzecznictwo).

W tym miejscu w ocenie Sądu Apelacyjnego należało odnieść się do zastosowania do przedmiotowej umowy art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (tzw. ustawy antyspreadowej, Dz.U. nr 165 poz.984).

Zgodnie z powołanym przepisem (art. 4 ustawy „antyspreadowej”) „w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 75b ustawy, o której mowa w art. 1, w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone - do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki”.

Przypomnieć należy, że wedle art.69 ust.2 pkt 4 a pr. bank. umowa kredytu może obejmować umowę o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska; umowa taka winna zawierać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu.

Z kolei art.69 ust.3 stanowi: „w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku”.

Wszystkie powyższe przepisy wprowadzono do obrotu prawnego na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. nr 165 poz.984), zmieniającej ustawę z dniem 26 sierpnia 2011 r. Trafnie jednak zwrócił uwagę Sąd Okręgowy, że nowelizacja ta nie spowodowała konwalidacji przedmiotowych niedozwolonych postanowień umownych, ani nie zrealizowała odstraszającego, prewencyjnego celu dyrektywy 93/13 .

Sąd Apelacyjny podziela wyrażone w judykaturze stanowisko (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344 i tam powołane orzecznictwo, także uzasadnienie wyroków Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22, LEX nr 3303544, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22 i tam powołane orzecznictwo), że samo wejście w życie przedmiotowej nowelizacji (nazywanej w języku prawniczym „ustawą antyspreadową”) w żaden sposób nie mogło wpłynąć na ocenę abuzywności przedmiotowych postanowień umowy i ocenę konsekwencji tej abuzywności dla bytu umowy.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego powołane wcześniej przepisy nie stwarzają jednoznacznych podstaw do przyjęcia, że przedmiotem ich regulacji były klauzule abuzywne oraz umowy z ich powodu nieważne, a celem - sanowanie tych umów, gdyż nie wspominają o tych wadliwościach ani nie regulują związanych z nimi rozliczeń (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344

, por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, LEX nr 2642144). Uzasadnione jest zatem twierdzenie, że wolą ustawodawcy było doprecyzowanie na przyszłość reguł ustalania kursu wymiany walut oraz nieodpłatne umożliwienie dokonywania spłat kredytu bezpośrednio w walucie obcej, oraz że miał on na względzie umowy ważne oraz klauzule dozwolone, choć podlegające doprecyzowaniu. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko, że nawet jeżeli intencją nowelizacji było konwalidowanie

in gremio wszystkich umów kredytowych indeksowanych do waluty obcej lub denominowanych, to skutek taki nie mógł zostać w ten sposób osiągnięty. Przedmiotowa ustawa nie zawierała bowiem regulacji mogących zastąpić ewentualne klauzule abuzywne, a jedynie nakładała na banki ciężar dokonania ogólnie określonych, wymagających skonkretyzowania

in casu zmian umowy. Zgodzić należy się ze stanowiskiem, że nie wystarcza to do przyjęcia domniemania, iż owe konkretne rozwiązania są wynikiem należytego wyważenia ogółu praw i obowiązków stron przez ustawodawcę (por. pkt 13 dyrektywy 93/13, także uzasadnienie w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344 i tam powołane orzecznictwo). Samo zaś umożliwienie spłaty bezpośrednio w walucie obcej jest uzasadnione tylko w przypadku mechanizmu indeksacji skonstruowanego prawidłowo; nie jest przy tym – co istotne w niniejszej sprawie - rozwiązany problem dotyczący określenia kursu, po którym przeliczona została kwota kredytu oddana do dyspozycji kredytobiorcy.

Dalej należało ocenić, jakie skutki wywiera uznanie, że klauzule tworzące mechanizm indeksacyjny określające świadczenie główne przedmiotowej umowy stanowią niedozwolone postanowienia umowne, w szczególności, czy mogą luki powstałe na skutek uznania tych klauzul za bezskuteczne i wyeliminowania z nich umowy mogą zostać uzupełnione, a jeżeli tak, to w jaki sposób.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do argumentacji o dopuszczalności zastąpienia postanowienia abuzywnego wynikającą z art.358 § 2 k.c. normą, zgodnie z którą „wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe lub czynność prawna zastrzega inaczej”.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego zarzuty dotyczące uzupełnienia treści umowy kursem średnim CHF Narodowego Banku Polskiego nawiązują do poglądów w judykaturze wyrażonych przed wyrokiem TSUE z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18

. W judykaturze tej rzeczywiście dopuszczono możliwość wypełnienia luki powstałej w umowie w wyniku zastrzeżenia postanowienia niedozwolonego między innymi przez określenie wysokości zobowiązania na podstawie średniego kursu waluty ustalanego przez Narodowy Bank Polski, przez analogię do treści art.41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (t. jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 160 z późn. zm) (tak np. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, OSNC 2018/7-8/79

).

Już jednak w wyżej cytowanym orzeczeniu zwrócono uwagę, iż przy wypełnieniu luki przez zastosowanie

per analogiam przepisów ustawy (art. 56 k.c.), należy kierować się regułą interpretacji

in dubio contra proferentem, co już z tego względu sprzeciwiałoby się określeniu wysokości zobowiązania powodów przy uwzględnieniu średniego kursu NBP. Stanowiłoby to bowiem w istocie niczym nieuzasadnione uprzywilejowanie pozwanego banku, który inkorporując do umowy niedozwolone postanowienia mógłby realnie liczyć, że w przypadku ich wyeliminowania mogłyby one zostać zastąpione innymi postanowieniami, także dla niego korzystnymi.

Z kolei powoływany przez skarżącego art 111 ust. 1 pkt 4 prawa bankowego przewiduje jedynie ogólny obowiązek informacyjny banków. Przepis ten w istocie nie stanowi żadnej przeszkody do badania przez Sąd abuzywności postanowień zawartej umowy (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2021 r., I CSK 4407/22 i tam powołane orzecznictwo).

W powoływanym już wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 wyjaśniono, iż co prawda sąd krajowy ma możliwość zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie, o ile jednak strony danej umowy wyrażą na to zgodę, przy czym możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, tak że ten ostatni zostałby tym ukarany (pkt 48 i 58 sentencji wyroku w sprawie C – 268/18, podobnie TSUE w wyroku z dnia 8 września 2022 r. w sprawach C - 80-82/21, pkt 67).

TSUE akcentuje zatem wolę konsumenta co do zastąpienia niedozwolonego postanowienia umownego inną normą a bezsprzecznie powodowie

in concreto takiej woli nie wyrazili. Nie sposób także uznać, aby zastosowanie normy z art. 358 § 2 k.c. przywracało równowagę kontraktową stron (punkt 60 wyroku w sprawie C – 268/18), gdyż w istocie zastąpienie niedozwolonego postanowienia umownego zawierającego odesłanie do tabel kursowych Banku średnim kursem NBP, nie zrealizowałyby odstraszającego skutku Dyrektywy 93/13 (art. 7 Dyrektywy 93/13) i nie konwalidowałoby podstawowej dysfunkcji przedmiotowej umowy, którą w ocenie Sądu Apelacyjnego jest przerzucenie w całości ryzyka walutowego rozumianego jako ryzyko zmiany kursu walut na kredytobiorcę, bez realnego zadośćuczynienia w tym zakresie obowiązkowi informacyjnemu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie można zasadnie stwierdzić, aby powyższe stanowisko dotyczące zastosowania tzw. klauzuli redukcji utrzymującej skuteczność umowy zdezaktualizowało się na skutek wyroku TSUE z dnia 29 kwietnia 2021 r. w sprawie C-19/20 przeciwko Bankowi BPH S.A. W wyroku tym podtrzymano bowiem stanowisko, że „w przypadku stwierdzenia przez sąd krajowy nieważności nieuczciwego warunku zawartego w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w taki sposób, że niezgodny z tym przepisem jest przepis prawa krajowego dający sądowi krajowemu możliwość uzupełnienia tej umowy poprzez zmianę treści owego warunku (pkt 67 i tam powołany wyrok z dnia 26 marca 2019 r., Abanca Corporación Bancaria i Bankia, C‑70/17 i C‑179/17, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo). Gdyby bowiem sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, to takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie to przyczyniłoby się bowiem do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców przez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały być one unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców” (pkt 68 i tam powołany wyrok z dnia 26 marca 2019 r., Abanca Corporación Bancaria i Bankia, C‑70/17 i C‑179/17, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo, także uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22 i tam powołane orzecznictwo oraz uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2022 r., I CSK 2722/22 i tam powołane orzecznictwo). TSUE w wyroku z dnia 8 września 2022 r. w połączonych sprawach C – 80-82/21 uściślił, że w sytuacji, gdy konsumenci zostali poinformowani o konsekwencjach związanych z unieważnieniem umowy o kredyt i zaakceptowali je, biorąc pod uwagę determinujący charakter woli konsumentów, „nie wydaje się, aby spełniona została przesłanka, zgodnie z którą unieważnienie całej umowy naraziłoby zainteresowanych konsumentów na szczególnie szkodliwe konsekwencje, wymagane do tego, aby sąd krajowy był uprawniony do zastąpienia nieuczciwego warunku, którego nieważność stwierdzono przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym”. TSUE w wyroku z dnia 8 września 2022 r. jednoznacznie przy tym wykluczył możliwość zastąpienia nieważnego warunku umownego wykładnią sądową, co ma znaczenie w kontekście podniesionego zarzutu naruszenia art. 65 k.c.

Dalej należało ocenić, jakie skutki wywiera uznanie, że klauzule indeksacyjne określające świadczenie główne przedmiotowej umowy stanowią niedozwolone postanowienia umowne a luki spowodowane wyeliminowaniem tych postanowień nie mogą być uzupełnione, w szczególności, czy

in concreto mogą one wywołać obiektywny skutek w postaci stwierdzenia trwałej bezskuteczności (nieważności) całej umowy.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że „sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej są postanowienia, w których kredytodawca jest upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości rat kredytu, jeżeli z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu. Postanowienia takie, jeśli spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 385

1 k.c.” (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, LEX nr 3337513). Innymi słowy, stwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych oznacza, że są od początku, z mocy samego prawa dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy chyba, że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną

(ex tunc, zob. uzasadnienie uchwały 7 sędziów SN – zasada prawna z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz.56).

W niniejszej sprawie powodowie na rozprawie w dniu 10 marca 2022 r. (k.317- 321, 01:02:22 – 01:04:09) zostali pouczeni o skutkach stwierdzenia nieważności umowy kredytu, o obowiązku zwrotu wzajemnych świadczeń przez strony i o możliwości skierowania przez bank przeciwko kredytobiorcom roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Powodowie konsekwentnie nie wyrażali zgody na zastosowanie niedozwolonych klauzul umownych ani na zastąpienie powstałych luk regulacjami wynikającymi z przepisów dyspozytywnych, oświadczyli, że są świadomi skutków stwierdzenia nieważności umowy oraz jednoznacznie oświadczyli, że domagają się uznania kwestionowanej umowy za nieważną.

W wyroku TSUE z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 wyrażono stanowisko, że „jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego go prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych warunków nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 zasadniczo nie stoi na przeszkodzie jej unieważnieniu. Jest tak zwłaszcza w sytuacji, gdyby unieważnienie klauzul zakwestionowanych przez kredytobiorców doprowadziło nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu co powoduje, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy” (pkt. 43-45 wyroku).

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie zmienił tego zapatrywania wyrok TSUE z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20. Wprawdzie – podobnie jak w wyroku w sprawie C-260/18 – wyjaśniono w nim, że „unieważnienie umowy nie może stanowić sankcji przewidzianej w dyrektywie 93/13” (pkt.86) i dana umowa może zostać utrzymana w mocy, jednak pod warunkiem że zgodnie z przepisami prawa krajowego takie utrzymanie w mocy umowy bez nieuczciwych postanowień jest prawnie możliwe (pkt.83); jednocześnie jednak zastrzeżono, że „art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie unieważnieniu umowy” (pkt.85, z odwołaniem do sprawy C-260/18).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego stanowisko co do możliwości stwierdzenia nieważności umowy – po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych - znajduje także potwierdzenie w treści wyżej powołanej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56), gdzie wyjaśniono, że „w sytuacji, gdy konsument odmawia potwierdzenia klauzuli abuzywnej, bez której to klauzuli umowa kredytu nie może wiązać - umowa staje się definitywnie, trwale bezskuteczna (nieważna)”.

Innymi słowy, w przypadku wystąpienia klauzul abuzywnych nie wiążą one konsumenta

ab initio i

ex tunc i mogą skutkować definitywną, trwałą bezskutecznością (nieważnością) całej umowy, jeżeli konsument nie wyrazi następczej i świadomej zgody na dalsze trwanie umowy z uwzględnieniem postanowień abuzywnych lub ich pominięciem bądź nie wyrazi zgody na uzupełnienie luk powstałych na skutek stwierdzenia bezskuteczności postanowień abuzywnych (nie nastąpi konwalidacja umowy) a ponadto (dodatkowo) w braku takiej zgody - jeżeli Sąd oceni, że zachodzą obiektywne, w świetle przepisów prawa krajowego podstawy dla stwierdzenia nieważności całej umowy (zob. pkt 3 i 90 wyroku TSUE z 29 kwietnia 2021 r. w sprawie C 19-20), o ile stwierdzenie takiej nieważności nie będzie szczególnie niekorzystne dla konsumenta - czemu jednak konsument może wiążąco zaprzeczyć, sprzeciwiając się utrzymaniu umowy (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. , III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56). Jak już to wcześniej wskazano TSUE w wyroku z dnia 8 września 2022 r. w połączonych sprawach C – 80-82/21 sprecyzował, że w sytuacji, gdy konsumenci zostali poinformowani o konsekwencjach związanych z całkowitym unieważnieniem umowy o kredyt i zaakceptowali je, biorąc pod uwagę determinujący charakter woli konsumentów, „nie wydaje się, aby spełniona została przesłanka, zgodnie z którą unieważnienie całej umowy naraziłoby zainteresowanych konsumentów na szczególnie szkodliwe konsekwencje”.

Rozważając skutki, jakie wywiera wyeliminowanie z umowy mechanizmu indeksacji w tym klauzuli ryzyka walutowego (rozumianego jako ryzyko deprecjacji waluty PLN w stosunku do waluty CHF) w kontekście możliwości dalszego funkcjonowania przedmiotowej umowy w obrocie prawnym wyjaśnienia wymaga, że pojęcie natury (właściwości) stosunku prawnego (art. 353

1 k.c.) obejmuje również naturę określonych typów stosunków prawnych, a więc wiąże się z koniecznością przestrzegania, uwzględniania pewnych cech stosunku obligacyjnego, które stanowią o istocie tego stosunku prawnego i pozwalają go odróżnić od innych typów stosunków prawnych. W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej oraz kredytów denominowanych taką swoistą cechą tego stosunku prawnego będzie wskazany powyżej mechanizm indeksacji oraz oprocentowanie według stawki LIBOR.

Stawka LIBOR (ang.

London Interbank Offered Rate

), wyznaczała wysokość oprocentowania depozytów i kredytów na rynku międzybankowym w Londynie. Do stawki LIBOR odwoływał się § 6 w zw. z § 7 COU (k.30). W ocenie Sądu Apelacyjnego pominięcie mechanizmu indeksacji powoduje, że istota tego stosunku prawnego (kredytu denominowanego) zostałaby zagubiona. Uznanie bowiem oprocentowania kredytu według stawki LIBOR za nierozłączną część (składnik) klauzuli indeksacyjnej i wyeliminowanie całości tej klauzuli z umowy - przy założeniu, że w pozostałym zakresie umowa byłaby skuteczna i możliwa do wykonania - skutkowałoby koniecznością przyjęcia, iż kredyt jest nieoprocentowany. Utrzymanie w mocy umowy zakładającej, że pozwany bank udzielił kredytu nieoprocentowanego nie jest natomiast możliwe. Tego rodzaju umowa byłaby bowiem sprzeczna z naturą umowy kredytu (art. 353

(

1) k.c. w zw. art. 69 ust. 1 pr.bank., zob. uzasadnienie wyroków Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344, z dnia 3 lutego 2022 r., II CSKP 975/22, LEX nr 3303543, z dnia 23 marca 2022 r., II CSKP 532/22).

Innymi słowy, wyeliminowanie ryzyka kursowego charakterystycznego zarówno dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, jak i kredytu denominowanego i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem, deformacją umowy, że utrzymanie jej ważności nie jest możliwe (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2022 r., II CSKP 975/22, LEX nr 3303543, także uzasadnienie postanowień Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2022 r., I CSK 277/22, z dnia 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22, z dnia 23 czerwca 2022 r., I CSK 2722/22, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2022 r., I CSK 4407/22 i tam powołane orzecznictwo).

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie można także przyjąć, aby unieważnienie umowy było dla powodów niekorzystne, skutkowało zagrożeniem ich interesów. Gdyby pozostawić umowę w mocy, to powód w dalszym ciągu byłby narażony na niczym nieograniczone ryzyko walutowe.

Niezależnie od tego – na co już wcześniej zwracano uwagę - powodowie w sposób wiążący zaprzeczyli, aby stwierdzenie nieważności umowy powodowało dla niego niekorzystne konsekwencje, gdyż sprzeciwiali się utrzymaniu umowy, konsekwentnie domagając się stwierdzenia jej nieważności, co skutkuje stwierdzeniem, że nie jest spełniona przesłanka narażenia konsumentów na szczególnie szkodliwe konsekwencje związane z unieważnieniem umowy (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. , III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56, także wyrok TSUE z dnia 8 września 2022 r. w sprawie C 80-82/21, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2022 r., I CSK 4407/22 i tam powołane orzecznictwo).

Dodatkowo należy podkreślić – na co zwraca się uwagę w orzecznictwie, że stwierdzenie nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorców nieuczciwych postanowień umownych. Zagwarantowana konsumentom przez przepisy tej dyrektywy ochrona ukierunkowana jest m.in. na osiągnięcie skutku prewencyjnego, o czym mowa w jej art. 7 Dyrektywy 93/12, tj. zniechęcenia przedsiębiorców do wykorzystywania w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2022 r., I CSK 3445/22 i tam powołany wyrok TSUE z dnia 6 marca 2019 r. (C-70/17 i C-179/17,Abanca Corporación Bancaria SA i Bankia SA, pkt 54).

W rezultacie, skoro przedmiotowe klauzule umowne są abuzywne, a utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych warunków nie jest możliwe, spełnione zostały pozytywne przesłanki ustalenia nieważności przedmiotowej umowy jako konsekwencji bezskuteczności abuzywnej wyżej opisanych klauzul umownych, przy wystąpieniu przesłanki negatywnej – braku niekorzystnego skutku stwierdzenia nieważności umowy dla kredytobiorcy (art.189 k.p.c. w zw. z art.385

1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 353

1 k.c.).

Konsekwencją przesłankowego stwierdzenia nieważności umowy była aktualizacja po stronie powodowej roszczenia restytucyjnego.

Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne rozważania Sądu Okręgowego odnośnie do aktualizacji po stronie powodowej roszczenia o zwrot spełnionego świadczenia – jako świadczenia nienależnego - w konsekwencji stwierdzenia nieważnej czynności prawnej (art.410 § 2 k.c.).

Świadczenie nienależne jest szczególną postacią bezpodstawnego wzbogacenia do którego mają zastosowanie wszystkie regulacje zawarte w art.405 – 409 k.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2016 r., IV CSK 658/15,

LEX nr 2069453). Wykładnia językowa – poprzez odesłanie do „przepisów artykułów poprzedzających” oraz wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, iż regulacja dotyczące nienależnego świadczenia pozostają w odniesieniu do art. 405 k.c. – art.409 k.c. w relacji

lex specialis derogat legi generali (tak też E. Łętowska, M. Grochowski, „Czemu ma dziś służyć bezpodstawne wzbogacenie?”

(w:) Współczesne problemy prawa zobowiązań. (red. A. Olejniczak, J. Haberko, A.Pyrzyńska, D. Sokołowska), Warszawa 2015, s.217). Da aktualizacji roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia – poza wykazaniem jednej z kondykcji opisanych w art.410 § 2 k.c. wystarczające jest przy tym wykazanie samego przesunięcia majątkowego pomiędzy zubożonym

(solvens) a wzbogaconym

(accipiens) będącego następstwem spełnienia nienależnego świadczenia, gdyż ze swej istoty spełnienie tego świadczenia spełnia przesłankę zubożenia, zaś jego otrzymanie - kryteria wzbogacenia (tak też Sąd Najwyższy w wyrokach z 15 maja 2014 r., II CSK 517/13, LEX nr 1488794

, z 29 listopada 2016 r., I CSK 798/15, LEX nr 2183475

, zob. także wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344)

. Bez znaczenia prawnego jest zatem to, czy pozwany faktycznie rozporządził środkami finansowymi otrzymanymi w ramach spłat rat kredytu, choćby na pokrycie własnych zobowiązań i nie zachodzi w tym wypadku potrzeba ustalenia, czy wzbogaciło ono odbiorcę

(accipiensa). Samo bowiem spełnienie świadczenie nienależnego jest źródłem roszczenia restytucyjnego.

W § 2 art.410 k.c. w sposób enumeratywny wymieniono cztery sytuacje (kondykcje) kreujące obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia i komplementarne do niego roszczenie o jego zwrot, które można uporządkować w następujący sposób:

a) brak zobowiązania podmiotu, który spełnił świadczenie lub istnienie zobowiązania wobec innej osoby, której świadczył

(condictio indebiti);

b) odpadnięcie podstawy prawnej świadczenia

(condictio causa finita);

c) nieosiągnięcie celu świadczenia

(condictio causa data causa non secuta);

d) nieważność czynności prawnej

(condictio sine causa).

W niniejszej sprawie prawnie relewantna jest w ocenie Sądu Apelacynego czwarta z wyżej wymienionych kondykcji, a mianowicie

condictio sine causa, gdyż konsekwencją bezskuteczności abuzywnej klauzul tworzących mechanizm indeksacji przedmiotowej umowy jest trwała, definitywna bezskuteczność (nieważność) całej umowy (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56).

Nie powinno budzić przy tym wątpliwości, że w sprawie winna znaleźć zastosowanie teoria dwóch kondykcji, którą należy rozumieć jako konstruującą po obu stronach nieważnej czynności prawnej niezależne roszczenia o zwrot spełnionego świadczenia. Take stanowisko należy już uznać za ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. uchwały SN z 16 lutego 2021 r. , III CZP 11/20, LEX nr 3120579 oraz z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56), w którym wyjaśniono, że jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.).

Co do samej wysokości żądania restytucyjnego, to jak słusznie wskazał Sąd Okręgowy, środki objęte żądaniem pozwu pozwany bezspornie otrzymał od powoda, zaś wysokość dochodzonego roszczenia znajdowała potwierdzenie w zaświadczeniach wystawionym przez pozwany Bank (vide: zaświadczenie k.40-43, k.152-156).

Odnośnie do podniesionego w toku postępowania apelacyjnego na podstawie art.496 k.c. w zw. z art.497 k.c. procesowego zarzutu prawa zatrzymania świadczenia, to wprawdzie w judykaturze dopuszczono możliwość wykorzystania instytucji prawa zatrzymania z art.497 k.c. w zw. z art.496 k.c. do rozliczeń restytucyjnych przy nieważnej umowie kredytowej i będącego jego konsekwencją obowiązku zwrotu wzajemnych świadczeń (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20,

LEX nr 3120579, uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego 7 sędziów z 7maja 2021 r., III CZP 6/21

, OSNC 2021/9/56), to jednak w ocenie Sądu Apelacyjnego podzielić należy stanowisko, że instytucja prawa zatrzymania świadczenia ze swej istoty ma zastosowanie, gdy na skutek odstąpienia od umowy lub jej nieważności strony umowy mają obowiązek zwrotu świadczeń o charakterze różnorodzajowym, np. świadczenia pieniężnego i zwrotu rzeczy. W przypadku natomiast tożsamych rodzajowo świadczeń pieniężnych właściwą konstrukcją do wzajemnych rozliczeń jest zarzut potrącenia, mający zastosowanie, gdy przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku (art.498 § 1 k.c., podobnie M. Pater,

Charakter prawny umowy kredytu oraz dopuszczalność zarzutu zatrzymania w postępowania frankowych w świetle dotychczasowego stanowiska Sądu Najwyższego, Monitor Prawniczy, 7/2022, s.367-371). Zdaniem Sądu Apelacyjnego za takim stanowiskiem przemawia wykładnia funkcjonalna i systemowa. Za niedopuszczalne

in casu należałoby uznać stosowanie w drodze analogii do zwrotu świadczeń pieniężnych instytucji ze swej istoty mającej zastosowanie przy świadczeniach nie mających charakteru jednorodzajowego. Zastosowanie przepisów w drodze analogii powinno następować jedynie wyjątkowo i tylko wówczas, gdy zachodzi potrzeba rozwiązania danego zagadnienia prawnego, a istnieje luka prawna i istnieją przepisy regulujące zagadnienie podobne, które mogą być zastosowane do rozwiązania problemu prawnego nieuregulowanego aktem prawnym. W ocenie Sądu Apelacyjnego w sytuacji umowy kredytu nie ma takich przesłanek albowiem brak jest jakiejkolwiek luki prawnej, która wymagałaby uzupełnienia w drodze analogii w zakresie sytuacji prawnej obu stron nieważnej umowy kredytu, a więc brak jest podstaw do zastosowania przepisów o zatrzymaniu

per analogiam.

Z tych też względów Sąd Apelacyjny na podstawie wyżej cytowanych przepisów oraz art. 385 k.p.c. orzekł jak w punkcie 1. (pierwszym) sentencji.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie z wyrażoną w art.98 k.p.c. zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.

Skoro apelacja została oddalona w całości Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów koszty zastępstwa procesowego, których wysokość została ustalona na podstawie § 2 pkt. 7 w zw. z § 10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz.265).

SSA Leszek Jantowski

Na oryginale właściwy podpis.