Art. 405. k.c. Bezpodstawne wzbogacenie

Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

Komentarz do Art. 405. kc

Przepis odbiera korzyść temu, kto uzyskał ją cudzym kosztem bez żadnej podstawy prawnej. Nie jest to sankcja za nieuczciwość - roszczenie przysługuje także wtedy, gdy do przesunięcia majątkowego doszło bez niczyjej winy.

Najważniejsze punkty

Cztery przesłanki: wzbogacenie jednej osoby, zubożenie drugiej, związek między nimi oraz brak podstawy prawnej dla tego przesunięcia.
Wina nie ma znaczenia - liczy się sam obiektywny brak podstawy, a nie zachowanie którejkolwiek ze stron.
Wzbogacenie to nie tylko przysporzenie: jest nim również zaoszczędzenie wydatku, który trzeba by ponieść, albo uniknięcie straty.
Brak podstawy prawnej zachodzi, gdy przesunięcia nie usprawiedliwia umowa, przepis ani orzeczenie. Podstawa może też odpaść później, na przykład wskutek odstąpienia od umowy.
Zwrot w naturze ma pierwszeństwo; dopiero gdy jest niemożliwy, wzbogacony zwraca wartość korzyści.
Granica roszczenia: nie można żądać więcej niż wynosi wzbogacenie ani więcej niż wynosi zubożenie - decyduje niższa z tych wartości.
Wygaśnięcie obowiązku: jeżeli wzbogacony zużył lub utracił korzyść, nie będąc obowiązanym liczyć się ze zwrotem, obowiązek wydania wygasa (art. 409).

W praktyce

Typowe sytuacje to przelew na niewłaściwy rachunek, zapłata po raz drugi tej samej faktury albo nakłady poczynione na cudzą rzecz w przekonaniu o własnym tytule. Dowodzi się wtedy nie winy, lecz samego braku podstawy świadczenia.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2023 r. poz. 1610.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

korzyść majątkowa

podstawa prawna

zwrot wartości

wydanie korzyści

osoba obowiązana

uzyskanie korzyści

obowiązek zwrotu

koszt osoby

wartość korzyści

Art. 396.Art. 406.