Sygn. akt III Ca 667/25
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z 11 grudnia 2024 roku Sąd Rejonowy w Łowiczu oddalił powództwo D. T. przeciwko Bankowi Handlowemu w (...) S.A. z siedzibą w O. o zapłatę oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3617 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Apelację od tego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w całości oraz zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu:
I.
przepisów prawa procesowego, tj.:
1)
art. 233 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez:
⚫
dowolną ocenę dowodów oraz sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania uznanie, że strona pozwana wykazała prawidłowość (...) poprzez zamieszczenie w umowie kredytowej dowolnej wartości procentowej wraz z założeniami przyjętymi do jej obliczenia, podczas gdy strona pozwana powinna w procesie udowodnić poprawność przyjętych założeń i podanej wartości (...), na niej bowiem spoczywał obowiązek udowodnienia i ciężar dowodu w tym zakresie, jak również sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania przyjęcie pod kwotą całkowitą pożyczki kwoty 172.870,61 zł do wyliczenia parametru (...),
⚫
przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, polegającej na zupełnym pominięciu dla oceny prawidłowego wykonania przez Pozwanego obowiązków informacyjnych,
⚫
błędne ustalenie, że w umowie pożyczki prawidłowo wskazane były (...) i całkowita kwota do zapłaty na podstawie prawidłowo wskazanej całkowitej kwoty kredytu, podczas gdy Powód wykazał przy pomocy ogólnodostępnych kalkulatorów, że przez doliczenie do równania odsetek umownych od kosztów kredytu oraz przez uwzględnienie kredytowanych kosztów pożyczki (prowizja) po stronie kwoty udzielonej pożyczki (obejmującej kredytowane koszty) wartości te zostały przedstawione nieprawidłowo,
⚫
błędne ustalenie, że skoro bank miał uprawnienie do tego, by naliczać odsetki od skredytowanej prowizji, to istniały uzasadnione podstawy, by do podstawy, od której obliczono (...) wliczać kwotę prowizji, a w rezultacie błędne przyjęcie, że pod parametrem Ck Pozwany prawidłowo przyjął kwotę udzielonego kredytu obejmującą kredytowane koszty, tj. 172.870,61 zł, podczas gdy prawidłowym rozwiązaniem jest przyjęcie pod parametrem Ck całkowitej kwoty kredytu, tj. 150.000,00 zł,
co zaś skutkowało następującymi błędnymi ustaleniami faktycznymi, sprzecznymi z rzeczywistym stanem rzeczy lub też brakiem ustalenia okoliczności istotnych dla sprawy (art. 368 § l
1 k.p.c.):
⚫
błędnym ustaleniem, że Pozwany kształtując treść umowy pożyczki z Powodem - konsumentem nie naruszył art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k., prawidłowo wskazując całkowitą kwotę do zapłaty oraz (...),
⚫
błędnym ustaleniem, że Pozwany jest uprawniony do naliczania odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu (w tym prowizji i składki ubezpieczeniowej),
⚫
uniemożliwieniem stronie powodowej wykazania (uprawdopodobnienia), że Pozwany wskazał błędne parametry w zakresie (...) i całkowitej kwoty do zapłaty,
⚫
błędnym ustaleniem, że Pozwany prawidłowo określił parametr Ck we wzorze do wyliczenia (...) zawartym w załączniku nr 4 do u.k.k.
II.
przepisów prawa materialnego, tj.:
1)
art. 45 ust. 5 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (dalej: „u.k.k.”) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że termin „wykonanie umowy” należy rozumieć jako wypłata środków przez pożyczkobiorcę, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że uprawnienie do złożenia oświadczenia w trybie art. 45 ust. 1 u.k.k. wygasło Powodowi po upływie roku od wypłaty środków z umowy przez pozwany bank;
2)
art. 45 ust. 1 u.k.k. poprzez błędną jego interpretację i przyjęcie, że nie doszło do naruszenia przez Pozwanego przepisów u.k.k. skutkujących możliwością złożenia przez Powoda oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, a w efekcie oddalenie powództwa, w sytuacji gdy Pozwany zawierając z konsumentem umowę pożyczki naruszył obowiązki informacyjne określone w tym przepisie, co powinno skutkować zastosowaniem sankcji kredytu darmowego i uwzględnieniem powództwa w całości;
3)
art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. w zw. z art. 5 pkt 6-7 i 10 oraz 12 u.k.k. w zw. z art. 45 ust. 1 u.k.k. poprzez:
⚫
błędną wykładnię i uznanie, że Pozwany nie naruszył obowiązku informacyjnego poprzez wskazanie (...) i całkowitej kwoty do zapłaty zaliczającej do równania odsetki umowne od kredytowanych kosztów kredytu (prowizja), podczas gdy takie odsetki umowne są bankowi nienależne i nie powinny być uwzględniane we wzorach stosowanych do obliczenia ww. parametrów, a podanie jakiejkolwiek wartości (...) i całkowitej kwoty do zapłaty nie czyni zadość obowiązkowi informacyjnemu;
⚫
błędną wykładnię i uznanie, że do wyliczenia (...) należy przyjąć całkowitą kwotę kredytu w wysokości 172.870,61 zł (uwzględniającą kredytowane koszty), czyli błędne przyjęcie pod parametrem Ck we wzorze matematycznym do załącznika nr 4 u.k.k. kwoty 172.870,61 zł jako całkowitej kwoty kredytu, zamiast prawidłowej całkowitej kwoty kredytu w wysokości 150.000,00 zł, a tym samym błędne uwzględnienie kosztu kredytu w stosunku do kwoty udzielonego kredytu (172.870,61 zł), zamiast prawidłowo w stosunku do całkowitej kwoty kredytu (150.000,00 zł)
4)
art. 5 pkt 10 u.k.k. w zw. z art. 5 pkt 7 u.k.k. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że pojęcie „wypłaconej kwoty” obejmuje także część kapitału kredytu przeznaczoną na sfinansowanie kosztów związanych z kredytem, w sytuacji gdy "wypłacona kwota" oznacza kwotę „udostępnioną”, czyli „rzeczywiście oddaną do swobodnej dyspozycji konsumenta”, do której nie zaliczają się kredytowane koszty kredytu;
5)
art. 6 k.c. w zw. z art. 5 i 8 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG poprzez błędną wykładnię i ocenę, że samo wskazanie dowolnej wartości i założeń przyjętych do jej obliczenia (...) stanowi spełnienie obowiązku informacyjnego, podczas gdy ciężar dowodu poprawności (...) spoczywa na pozwanym z uwagi na cel dyrektywy i charakter relacji konsument-bank, w związku z czym powinna przedstawić dowód na poprawność tych wyliczeń;
6)
art. 30 ust. 1 pkt 10 i pkt 16 u.k.k poprzez błędną wykładnię i błędne przyjęcie, że procedura wcześniejszej przedterminowej spłaty została w treści umowy pożyczki łączącej strony określona prawidłowo.
W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 1 poprzez zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda kwoty 27.357,96 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 10.04.2024 r. do dnia zapłaty, zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 2 poprzez zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, za postępowanie przed Sądem I instancji, według norm przepisanych oraz o zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, według norm przepisanych. Ewentualnie powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania przed Sądem I instancji i zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda tychże kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, według norm przepisanych.
Ponadto powód na podstawie art. 177 § 1 pkt 3
1 k.p.c. wniósł o zawieszenie przez Sąd przedmiotowego postępowania z uwagi na toczące się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej sprawy o sygnaturach akt: C-71/24, C-566/24, dla których zostały zarejestrowane wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, albowiem rozstrzygniecie niniejszej sprawy zależy od wyniku opisanych powyżej postępowań toczących się przed (...) z uwagi na poniższe uzasadnienie.
W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych. Ponadto wniósł o oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania.
Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Łodzi na podstawie art. 177 § 1 pkt 3
1
w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. zawiesił postępowanie apelacyjne do czasu zakończenia postępowań toczących się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach C-566/24, C-744/24 i C-831/24.
(postanowienie – k. 213)
Postanowieniem z dnia 14 maja 2026 r. Sąd Okręgowy w Łodzi podjął zawieszone postępowanie.
(postanowienie – k. 246)
W trakcie trwania postępowania doszło o zmiany po stronie podmiotowej po stronie pozwanej. Obecnie pozwanym jest (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w O..
(KRS – k. 295-340)
Sąd Okręgowy dodatkowo ustalił:
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja prowadziła do zmiany zaskarżonego orzeczenia, choć znacząca część zarzutów nie była uzasadniona.
Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy w zakresie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia nie są obarczone błędem i znajdują oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania. Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje zatem wskazane ustalenia za własne.
Przechodząc do oceny zarzutów apelacji, wskazać należy, że użyte w art. 378 § 1 k.p.c. sformułowanie, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę „w granicach apelacji”, oznacza w szczególności, iż sąd odwoławczy dokonuje własnych ustaleń faktycznych, prowadząc lub ponawiając dowody albo poprzestając na materiale zebranym w pierwszej instancji (art. 381 i art. 382 k.p.c.) i kontroluje prawidłowość postępowania przed sądem pierwszej instancji. Z uwagi na merytoryczny charakter postępowania apelacyjnego, obowiązkiem sądu drugiej instancji nie może być poprzestanie na ustosunkowaniu się do zarzutów skarżącego, lecz musi nim być - niezależnie od treści zarzutów - dokonanie ponownych, własnych ustaleń faktycznych, a następnie poddanie ich ocenie pod kątem prawa materialnego. Obowiązek czynienia ustaleń faktycznych w postępowaniu odwoławczym istnieje więc bez względu na to, czy wnoszący apelację podniósł zarzut dokonania wadliwych ustaleń faktycznych lub ich braku. Jednocześnie obowiązkiem sądu drugiej instancji jest zastosowanie właściwych przepisów prawa materialnego niezależnie od stanowiska stron prezentowanego w toku postępowania oraz zarzutów apelacyjnych. Sąd drugiej instancji powinien dokonać wyczerpującej oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i zdać z tej oceny relację w uzasadnieniu swojego wyroku (tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2025 r., sygn. akt III USK 76/24, R. nr (...)).
Przechodząc do oceny zarzutów apelacji w pierwszej kolejności należy wskazać, że na uwzględnienie zasługuje zarzut naruszenia art. 45 ust. 5 u.k.k.
Jak stanowi art. 45 ust. 5 u.k.k. uprawnienie do złożenia przedmiotowego oświadczenia wygasa z upływem roku od dnia wykonania umowy. Termin ten ma charakter prekluzyjny, a po jego upływie nie jest możliwe skorzystanie z sankcji kredytu darmowego.
Co do początku biegu tego terminu w orzecznictwie zachodzą rozbieżności. Prezentowane są dwa poglądy.
Wg pierwszego, przez wykonanie umowy należy rozumieć sytuację, w której należycie wypełniono wszystkie obowiązki w ramach stosunku kredytu konsumenckiego, w tym obowiązki powstające z mocy ustawy (np. odnośnie do zapłaty odsetek za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 k.c.). Chodzi o obowiązki dotyczące świadczenia głównego i świadczeń ubocznych, po stronie konsumenta oraz kredytodawcy, wykonane dobrowolnie lub przymusowo (tak m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2019 roku, V ACa 118/18, Lex nr 2706625, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 8 października 2021 roku, I ACa 59/21, Lex nr 3322549, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 27 kwietnia 2023 roku, I ACa 368/22, Lex nr 3565303,wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 19 lipca 2019 roku, III Ca 642/19, Lex nr 2747278, podobnie komentarz N. U. do art. 45 u.k.k., Lex).
Według drugiego stanowiska, termin określony w art. 45 ust. 5 rozpoczyna się po wykonaniu umowy przez kredytodawcę, tj. z chwilą wypłaty kredytu na rzecz konsumenta (tak m.in. wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2018 roku, XIV C 1375/17, Lex nr 2515155), a nawet jeszcze wcześniej tj. w chwili zawarcia umowy (tak m.in. wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z 27 lutego 2019 roku, XII C 1503/18, Lex nr 2638345).
Rozważając te kwestię wskazać należy, że w ramach art. 45 ust. 5 u.k.k. ustawa ogólnie odwołuje się do wykonania umowy, a więc spełnienia świadczeń przez obie strony (kredytodawcę oraz konsumenta). W ocenie Sądu nie można zatem ograniczać tego przepisu jedynie do wykonania umowy przez kredytodawcę. Takie ograniczenie stałoby ponadto w sprzeczności z funkcją sankcji kredytu darmowego, pozbawiając przedwcześnie konsumenta ochrony w czasie trwania stosunku prawnego (np. w odniesieniu do kredytów długoterminowych). Sąd opowiada się za stanowiskiem, zgodnie z którym termin należy liczyć od chwili, gdy należycie wypełniono wszystkie obowiązki w ramach stosunku kredytu konsumenckiego.
D. T. nie spłacił całego kredytu, a termin spłaty strony uzgodniły na 12 września 2027 r. Termin do złożenia oświadczenia nie został zatem przekroczony.
Zgodnie z regulacją art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. umowa powinna określać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania ((...)) oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia.
Natomiast zgodnie z art. 5 pkt 12 u.k.k. rzeczywista roczna stopa oprocentowania ((...)) jest to całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym. Z kolei całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności:
a) odsetki, opłaty, prowizje i marże, jeżeli są znane kredytodawcy oraz
b) koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach, z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta (art. 5 pkt 6 u.k.k.).
Całkowita kwota kredytu zaś to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy (art. 5 pkt 7 u.k.k.). Całkowitą kwotę kredytu odróżnić przy tym należy od całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta, która stanowi sumę całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu (art. 5 pkt 8 u.k.k.).
Zatem całkowita kwota kredytu nie obejmuje żadnych kwot, których przeznaczeniem jest wywiązanie się z zobowiązań podjętych w ramach odnośnej umowy o kredyt, takich jak koszty administracyjne, odsetki, opłaty za udzielenie kredytu, czy wszelkie inne typy kosztów, które musi ponieść konsument.
Włączenie zatem do całkowitej kwoty kredytu kwot należących do całkowitego kosztu kredytu powoduje w nieunikniony sposób podanie nieprawidłowej wysokości (...). To z kolei oddziałuje na prawidłowość informacji, które kredytodawca powinien wskazać w umowie o kredyt. W motywach Dyrektywy 2008/48/WE wskazano, że poinformowanie konsumenta o (...) jest niezmiernie istotne - umożliwia ono bowiem konsumentowi porównanie ofert kredytowych - a co za tym idzie - oceny zakresu podejmowanego zobowiązania (tak wyrok (...) z dnia 21 kwietnia 2016 r., C-377/14, wyrok (...) z 19 grudnia 2019 r., C-290/19).
Obowiązek określenia w umowie, do której zastosowanie znajdują przepisy ustawy o kredycie konsumenckim rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania ((...)) oraz całkowitej kwoty do zapłaty (w tym wysokości odsetek umownych) przez konsumenta ustalanej w dniu zawarcia takiej umowy wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia wynika z art. 30 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. W kontekście art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim zauważenia jednak wymaga, że zadość powyższemu obowiązkowi - zdaniem Sądu Okręgowego - czyni jedynie prawidłowe wskazanie ww. informacji w umowie kredytu/pożyczki, a nie informacji jakiejkolwiek, wyłącznie celem formalnego spełnienia wymogu z art. 30 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, w tym również stanowiącej odzwierciedlenie wadliwego obliczenia przez kredytodawcę/pożyczkodawcę rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania ((...)) i całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta (w tym wysokości odsetek umownych).
Takie rozumowanie koreluje z przedkontraktowym obowiązkiem informacyjnym spoczywającym na kredytodawcy/pożyczkodawcy na mocy art. 13 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, celem którego jest zapewnienie kredytobiorcy/pożyczkobiorcy pozycji umożliwiającej dokonanie pełnej oceny zaproponowanego produktu finansowego, w tym w zakresie konsekwencji ekonomicznych dla kredytobiorcy/pożyczkobiorcy. Przyjęcie, iż nieprawidłowe, ale jednak wskazanie w umowie kredytu/pożyczki wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania ((...)) i całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta spełnia kryteria z art. 30 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim prowadziłoby do sytuacji, w której kredytodawca/pożyczkodawca mógłby określić wyżej wymienione wartości całkowicie dowolnie (w tym potencjalnie korzystnie dla kredytobiorcy/pożyczkobiorcy), zafałszowując rzeczywiste warunki umowy kredytu/pożyczki (uniemożliwiając jednocześnie konsumentowi dokonanie pełnej oceny zaproponowanego produktu finansowego) i nie narażając się w ten sposób na żadne konsekwencje, w tym zwłaszcza sankcję kredytu darmowego. Czyniłoby to zapisy art. 30 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim iluzorycznymi (por. też P. Mikłaszewicz, K. Pacuła (red.),
Ustawa o kredycie konsumenckim. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2024, uwagi do art. 45, T. Czech,
Kredyt konsumencki. Komentarz wyd. III, uwagi do art. 45).
Wytyczne Komisji Europejskiej w sprawie stosowania przepisów Dyrektywy o kredycie konsumenckim dotyczących (...) wydanych w celu ujednolicenia interpretacji przepisów wskazują, że całkowita kwota kredytu nie obejmuje kwot, które stanowią koszt udzielonego kredytu, gdyż są one zamieszczone w całkowitym koszcie kredytu. Zatem kredytowane koszty kredytu powinny być wpisane wyłącznie w rubryce: „koszty” a nie w „kwocie kredytu” - zarówno w formularzu informacyjnym, jak również w innych dokumentach stanowiących o kosztach kredytu. Każde bowiem inne rozwiązanie prowadzi do zafałszowania proporcji kosztów i udostępnionej konsumentowi kwoty (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2017 r., VII ACa 879/17, Legalis nr (...)).
Przenosząc powyższe na grunt sprawy niniejszej zauważyć należy, że w przedmiotowej umowie o pożyczkę doszło do podwójnego zaliczenia kosztów ubezpieczenia do wypłaconej kwoty pożyczki i do całkowitego kosztu pożyczki.
Tymczasem całkowita kwota pożyczki powinna obejmować jedynie kwotę przekazaną konsumentowi do swobodnej dyspozycji i nie powinno się do niej zaliczać kosztów związanych z udzieleniem kredytu, nawet wówczas, gdy są one kredytowane przez pozwanego. Takie zaliczenie może powodować u konsumenta mylne przekonanie co do proporcji kosztów jakie musi on ponieść z faktycznie udostępnioną mu kwotą pożyczki, a nadto może sugerować, że poniesie on niższe koszty uzyskania pożyczki, gdyż znaczna część kosztów (w tym wypadku koszt ubezpieczenia) jest wliczona w samą pożyczkę. Niemniej powód otrzymał „na rękę” kwotę niższą od tej, która została wskazana jako „wypłacona kwota pożyczki”, ponieważ koszt ubezpieczenia został wliczony do tej kwoty.
W umowie rzeczywista roczna stopa oprocentowania ((...)) określona została na poziomie 6,97%. Z kolei z zapisów § 2 ust. 4 analizowanej umowy wynika, że całkowita kwota do zapłaty przez powoda wynosi (...) zł, a z § 1 ust. 8 lit. b przedmiotowej umowy wynika, że całkowity koszt pożyczki obejmuje prowizje, sumę wszystkich opłat operacyjnych, jak również odsetki umowne. Dodatkowo w § 2 ust. 8 wskazano, że wypłacona kwota pożyczki stanowi sumę wszystkich środków pieniężnych wypłaconych na podstawie umowy, razem z kredytowanymi kosztami pożyczki, to jest prowizja oraz składką ubezpieczeniową. Tym samy, choć nie zostało to wyraźnie ujęte w § 2 ust. 3, składka ubezpieczeniowa stanowiła koszt pożyczki i wchodził w skład całkowitego kosztu pożyczki. Wskazane powyżej zapisy umowy pożyczki, zdaniem Sądu Okręgowego, skalkulowano nieprawidłowo. Uwzględnianie w tej kalkulacji oprocentowania (odsetek umownych) od kredytowanych kosztów kredytu (ubezpieczenia) uznać bowiem należy za niedopuszczalne w świetle art. 5 pkt 10 u.k.k., zgodnie z którym stopa oprocentowania kredytu/pożyczki jest to stopa oprocentowania wyrażona jako stałe lub zmienne oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt/pożyczkę w stosunku rocznym. Przez kwotę wypłaconą na podstawie umowy o kredyt/pożyczkę, zdaniem Sądu odwoławczego, rozumieć przy tym należy całkowitą kwotę kredytu, tj. kwotę oddaną przez kredytodawcę/pożyczkodawcę do swobodnej dyspozycji kredytobiorcy/pożyczkobiorcy. W kwocie tej nie mieszczą się kredytowane koszty kredytu w postaci składki ubezpieczeniowej, albowiem kwotą wypłaconą kredytodawcy/pożyczkodawcy pod tym tytułem kredytobiorca/pożyczkobiorca swobodnie dysponować nie może - musi je przeznaczyć właśnie na koszty kredytu.
Na poparcie powyższej argumentacji dodatkowo wskazać trzeba, że istotą odsetek kapitałowych (umownych) jest to, że stanowią one wynagrodzenie dla kredytodawcy/pożyczkodawcy za to, że kredytodawca/pożyczkodawca korzysta z jego środków pieniężnych. Odsetki kapitałowe (umowne) zostały przy tym przez ustawodawcę zaliczone do kosztów kredytu, a zatem do tej samej kategorii co opłaty (w tym z tytułu ubezpieczenia), prowizje, podatki i marże (art. 5 pkt 6 u.k.k.). Taka konstrukcja, zdaniem Sądu Okręgowego, wyklucza naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów składki ubezpieczeniowej, ograniczając takie uprawnienie po stronie kredytodawcy/pożyczkodawcy do całkowitej kwoty kredytu/pożyczki, czyli de facto kapitału pożyczki udostępnionego kredytobiorcy/pożyczkobiorcy do swobodnej dyspozycji. Przeciwne stanowisko dawałoby przyzwolenie do naliczania odsetek kapitałowych od kosztów kredytu/pożyczki, a zatem generowałoby po stronie kredytobiorcy/pożyczkobiorcy koszt od kosztu, czego zaakceptować nie można albowiem byłoby to sprzeczne z naturą zobowiązania umowy pożyczki (z art. 720
1 k.c. wynika, że pożyczkodawca ma prawo do uzyskania od pożyczkobiorcy odsetek oraz pozaodsetkowych kosztów kredytu obejmujących marże, prowizje lub opłaty związane z przygotowaniem umowy pożyczki, udzieleniem pożyczki lub jej obsługą, albo koszty o podobnym charakterze oraz opłaty związane z odroczeniem terminu spłaty pożyczki, jej nieterminową spłatą albo koszty o podobnym charakterze, a także koszty usług dodatkowych, w szczególności koszty ubezpieczeń, koszty związane z ustanowieniem zabezpieczenia pożyczki, koszty pozyskiwania informacji dotyczących biorącego pożyczkę, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do zawarcia umowy, z wyłączeniem opłat notarialnych oraz danin o charakterze publicznoprawnym, które strony są zobowiązane ponieść w związku z zawarciem umowy; w przepisie tym nie ma mowy o uprawnieniu do uzyskania odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu). Nadto, spowodowałoby to sytuację, w której po stronie całkowitej kwoty do wypłaty znalazłyby się - poza kwotą udostępnioną kredytobiorcy/pożyczkobiorcy przez kredytodawcę/pożyczkodawcę do swobodnej dyspozycji - także kredytowane koszty kredytu, co jest sprzeczne z treścią art. 5 pkt 7 u.k.k. i czyniłoby niemożliwym wyliczenie wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania ((...)) według wzoru określonego w załączniku nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim, w którym po jednej stronie równania znajduje się całkowita kwota kredytu/pożyczki (tj. kwota udostępniona kredytobiorcy/pożyczkobiorcy przez kredytodawcę/pożyczkodawcę do swobodnej dyspozycji), a po drugiej - kredytowane koszty kredytu/pożyczki (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2017 r., sygn. akt: VII ACa 879/17, Legalis nr (...)). Raz jeszcze podkreślić zatem należy, iż - w ocenie Sądu odwoławczego - odsetki kapitałowe należą się wyłącznie od kapitału kredytu/pożyczki rozumianego jako kwota oddana kredytobiorcy/pożyczkobiorcy do swobodnej dyspozycji.
W zaprezentowanym powyżej rozumowaniu gruntuje treść wyroku (...) z dnia 21 kwietnia 2016 r. w sprawie C-377/14, w którym wskazano, że całkowita kwota kredytu i całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta są pojęciami odrębnymi, w związku z czym całkowita kwota kredytu nie może obejmować żadnych kwot należących do całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta, jak również treść wyroku (...) z dnia 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24, w którym orzeczono m.in., iż „całkowita kwota kredytu” nie może obejmować żadnych kwot przeznaczonych na wywiązanie się ze zobowiązań uzgodnionych w ramach danego kredytu, takich jak koszty ubezpieczenia i wszelkiego rodzaju inne opłaty, które konsument jest zobowiązany uiścić. Ponieważ „stopa oprocentowania kredytu”, wedle definicji zawartej w dyrektywie, oznacza oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty kredytu, która odpowiada całkowitej kwocie kredytu. W związku z tym stopa oprocentowania mająca zastosowanie do wszystkich kwot udostępnionych konsumentowi nie obejmuje kwot przeznaczonych przez kredytodawcę na pokrycie kosztów związanych z danym kredytem, które nie zostały faktycznie wypłacone konsumentowi. W związku z tym bank nie może stosować umownej stopy oprocentowania do tych kwot.
Wbrew zatem stanowisku Sądu I instancji, koszty kredytu (w tym kredytowana składka ubezpieczeniowa) nie są „kwotą wypłaconą” (udostępnioną) powodowi, biorąc pod uwagę jej przeznaczenie. Tylko bowiem od kwoty udostępnionej, wypłaconej można stosować oprocentowanie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2019 r., I NSK 9/18, Legalis nr 1874523). W żadnych okolicznościach zatem koszt kredytu nie może być kapitałem kredytu. Stopa oprocentowania ma zatem wyłącznie zastosowanie do wypłaconej kwoty.
W niniejszej sprawie zaś odsetki liczone były od kwoty kapitału oraz od kredytowanych kosztów w postaci składki ubezpieczeniowej. W okolicznościach sprawy niniejszej pozwany zatem, jak słusznie podnosi apelujący, podał nieprawdziwe wartości do wyliczenia (...).
Wskazać należy, że wskaźnik (...) jest jednym z najważniejszych wskaźników, który kredytodawca jest obowiązany kredytobiorcy. (...) ma przedstawiać wartość rzeczywistą, rzetelną, właściwą i prawdziwą a nie jakąkolwiek, wyliczoną wedle uznania kredytodawcy. Wskazanie wartości nieprawdziwej - zarówno zawyżonej jak i zaniżonej jest wprowadzeniem konsumenta w błąd (por. wyroki TSUE z 21 kwietnia 2016 r., C-377/14, z dnia 19 grudnia 2019 r., C-290/19, z dnia 9 listopada 2016 r., C-42/15).
W wyroku z dnia 3 stycznia 2025 r. (C - 677/23) (...) wskazał, że konsument musi być pouczony i poinformowany w sposób, który pozwoli mu na zweryfikowanie prawidłowości naliczenia (...) przez kredytodawcę. Nie wystarczą zatem ogólniki, tak jak w rzeczonej umowie zawarte w § 1 ust. 10 umowy.
W podsumowaniu powyższych uwag wskazać należy, że uwzględnienie w umowie oprocentowania od kredytowanych kosztów kredytu/pożyczki przy określaniu rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania ((...)) i wysokości całkowitych kosztów kredytu/pożyczki spowodowało nieprawidłowe określenie wyżej wymienionych wskaźników. Przesądza to o naruszeniu przez pozwanego art. 30 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, co uzasadnia sankcję kredytu darmowego, o jakiej mowa w art. 45 ust. 1 tejże ustawy.
Reasumując podkreślić należy, iż do oceny skuteczności skorzystania z sankcji kredytu darmowego wystarczające jest wykazanie jednego z naruszeń, o których mowa w przepisie art. 45 u.k.k.. Sąd Okręgowy pominął tym samym szczegółową analizę prawną pozostałych zarzutów apelacji, uznając, iż najdalej idącym naruszeniem jest wadliwe określenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, które też stanowiło samodzielną podstawę do skorzystania z sankcji kredytu darmowego.
W konsekwencji uznać należało, iż odsetki pobrane przez Bank od kwoty kosztów kredytu od chwili zawarcia umowy stanowiły świadczenie nienależne i podlegają zwrotowi na podstawie art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Przedstawione przez powoda wyliczenie kwoty należności z tego tytułu nie wzbudzało żadnych wątpliwości pod względem rachunkowym i zostało przyjęte za podstawę ustaleń faktycznych w sprawie. Strona pozwana nie przedłożyła przy tym żadnych dowodów na fakt poniesienia przez konsumenta kosztów odsetek oraz innych kosztów związanych z kredytem w kwotach niższych niż wskazywane przez powoda.
W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy nie dokonał właściwej oceny materiału dowodowego przyjmując, że przedmiotowa umowa kredytowa sporządzona została z uwzględnieniem postanowień art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. w zw. z art. 5 ust. 6-7 i ust. 12 w zw. z art. 45 u.k.k.
W konsekwencji Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone orzeczenie na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. i zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 27.357,96 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10 kwietnia 2024 r. na podstawie art. 481 k.c., zgodnie z żądaniem zawartym w pozwie.
O kosztach procesu przed Sądem I instancji orzeczono na podstawie art. 98 i art. 99 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy. W niniejszej sprawie powód poniósł koszty procesu w wysokości 4.617 złotych, w tym kwotę 3.600 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego (§ 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118 ) oraz opłatę od pozwu w wysokości 1.000 zł i opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł. Od zasądzonej kwoty przyznano odsetki z art. 98 § 1
1 k.p.c..
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł w oparciu o art. 98 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 oraz § 10 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzania Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r., zasądzając od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.800 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, na którą złożyły się: 1.800 zł wynagrodzenia pełnomocnika i 1.000 zł opłaty od apelacji. O odsetkach od kosztów Sąd Okręgowy orzekł na podstawie 98 § 1
1 k.p.c..