Art. 490. k.c. Powstrzymanie się ze spełnieniem świadczenia

§ 1. Jeżeli jedna ze stron obowiązana jest spełnić świadczenie wzajemne wcześniej, a spełnienie świadczenia przez drugą stronę jest wątpliwe ze względu na jej stan majątkowy, strona zobowiązana do wcześniejszego świadczenia może powstrzymać się z jego spełnieniem, dopóki druga strona nie zaofiaruje świadczenia wzajemnego lub nie da zabezpieczenia.

§ 2. Uprawnienia powyższe nie przysługują stronie, która w chwili zawarcia umowy wiedziała o złym stanie majątkowym drugiej strony.

§ 3. (uchylony)

Komentarz do Art. 490. kc

Art. 490 Kodeksu cywilnego wprowadza mechanizm ochronny dla stron umowy wzajemnej, które są zobowiązane do wcześniejszego spełnienia swojego świadczenia. Przepis ten ma na celu zabezpieczenie interesów strony, która może znaleźć się w niekorzystnej sytuacji z powodu niewypłacalności lub trudnej sytuacji majątkowej drugiej strony umowy.

Komentarz do Art. 490 Kodeksu cywilnego

1. Istota przepisu

Art. 490 Kodeksu cywilnego reguluje sytuację, w której jedna ze stron umowy wzajemnej ma obowiązek spełnić swoje świadczenie wcześniej niż druga strona. W przypadku, gdy istnieją uzasadnione wątpliwości co do zdolności majątkowej drugiej strony do spełnienia swojego świadczenia, strona zobowiązana do wcześniejszego świadczenia może powstrzymać się z jego spełnieniem.

2. Warunki zastosowania przepisu

Aby strona mogła skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 490, muszą być spełnione następujące warunki:

Obowiązek wcześniejszego świadczenia: Jedna ze stron umowy wzajemnej jest zobowiązana do spełnienia swojego świadczenia przed spełnieniem świadczenia przez drugą stronę.
Wątpliwości co do stanu majątkowego: Istnieją uzasadnione wątpliwości co do zdolności majątkowej drugiej strony do spełnienia swojego świadczenia. Wątpliwości te muszą być obiektywnie uzasadnione, a nie jedynie subiektywnym przekonaniem strony.

3. Skutki powstrzymania się od świadczenia

Strona, która powstrzymuje się od spełnienia swojego świadczenia na podstawie art. 490, nie narusza umowy, o ile jej działania są zgodne z przepisem. Powstrzymanie się od świadczenia jest dopuszczalne do momentu, gdy druga strona:

Zaofiaruje świadczenie wzajemne: Druga strona faktycznie spełni swoje świadczenie.
Da zabezpieczenie: Druga strona zapewni odpowiednie zabezpieczenie, które rozwieje wątpliwości co do jej zdolności do spełnienia świadczenia.

4. Wyjątek od uprawnienia

Przepis przewiduje istotny wyjątek: strona, która w chwili zawarcia umowy wiedziała o złym stanie majątkowym drugiej strony, nie może powoływać się na art. 490. Oznacza to, że jeśli strona świadomie podjęła ryzyko zawarcia umowy z kontrahentem o wątpliwej zdolności majątkowej, nie może później powstrzymać się od spełnienia swojego świadczenia na tej podstawie.

5. Praktyczne zastosowanie

Art. 490 ma szczególne znaczenie w praktyce gospodarczej, gdzie umowy wzajemne są powszechne. Przepis ten chroni przedsiębiorców przed ryzykiem niewypłacalności kontrahentów, umożliwiając im powstrzymanie się od świadczenia do momentu, gdy druga strona zapewni odpowiednie zabezpieczenie lub spełni swoje świadczenie.

Podsumowanie

Art. 490 Kodeksu cywilnego stanowi ważny instrument ochrony interesów stron umowy wzajemnej, które są zobowiązane do wcześniejszego spełnienia swojego świadczenia. Przepis ten pozwala na powstrzymanie się od świadczenia w sytuacji uzasadnionych wątpliwości co do zdolności majątkowej drugiej strony, z wyjątkiem przypadków, gdy strona wiedziała o złym stanie majątkowym kontrahenta w momencie zawarcia umowy.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2026 r. poz. 795.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.