Umowa

Umowa to zgodne porozumienie co najmniej dwóch stron, które ma wywołać określone skutki prawne. W prawie cywilnym służy przede wszystkim do ustanowienia, zmiany albo zakończenia stosunku prawnego, zwłaszcza zobowiązania. Strony ustalają w niej swoje prawa i obowiązki, takie jak wydanie rzeczy, wykonanie usługi, zapłata wynagrodzenia, przeniesienie własności albo powstrzymanie się od określonego działania.

Podstawą umowy jest zgodne oświadczenie woli stron. O jej treści decydują przede wszystkim uzgodnienia stron, jednak ich swoboda jest ograniczona ustawą, zasadami współżycia społecznego oraz właściwością danego stosunku prawnego. Umowa nie może zmierzać do obejścia prawa ani naruszać bezwzględnie obowiązujących przepisów. Do jej zawarcia i wykonania znaczenie mogą mieć także zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych, działanie przez przedstawiciela oraz umocowanie pełnomocnika.

W zależności od konstrukcji wyróżnia się między innymi umowy:

• nazwane, uregulowane w przepisach, oraz nienazwane, których treść strony kształtują w granicach swobody umów,
• jednostronnie albo wzajemnie zobowiązujące,
• odpłatne albo nieodpłatne,
• konsensualne, zawierane przez samo zgodne oświadczenie woli, oraz realne, wymagające dodatkowo wydania rzeczy lub innego działania,
• zawierane w formie dowolnej albo w formie szczególnej, na przykład pisemnej, elektronicznej lub aktu notarialnego, gdy wymagają tego przepisy.

Niektóre umowy powstają w wyniku przyjęcia oferty, inne w drodze negocjacji, aukcji lub przetargu. Niespełnienie wymaganej formy, brak zgody osoby uprawnionej albo zawarcie umowy przez osobę niemającą odpowiedniej zdolności może prowadzić do jej bezskuteczności lub nieważności.

Termin występuje także poza klasycznym obrotem cywilnym. W przepisach o gospodarce nieruchomościami umowa może być podstawą sprzedaży, zamiany, oddania nieruchomości do korzystania lub ustanowienia określonych praw. W prawie wodnym dotyczy między innymi dzierżawy oraz odbioru ścieków, a w finansach publicznych stanowi podstawę udzielania pomocy lub dotacji. Kodeks spółek handlowych przewiduje szczególne wymogi dla niektórych umów spółek i decyzji związanych z ich działalnością. W prawie karnym i karnym skarbowym umowa może natomiast oznaczać także umowę międzynarodową albo być elementem opisu obowiązków związanych z działalnością gospodarczą.