Świadczenie wzajemne

Świadczenie wzajemne to świadczenie jednej strony umowy, które stanowi odpowiednik świadczenia drugiej strony. Występuje przede wszystkim w umowach wzajemnych, w których każda ze stron jest jednocześnie zobowiązana do określonego działania lub zaniechania i uprawniona do żądania świadczenia od kontrahenta. Wzajemność polega na funkcjonalnym związku obu świadczeń, a nie na ich identycznej wartości. Świadczenia mogą mieć charakter pieniężny albo niepieniężny.

Typowymi przykładami są wydanie rzeczy i zapłata ceny w umowie sprzedaży, udostępnienie lokalu i zapłata czynszu w umowie najmu oraz wykonanie dzieła lub usługi i zapłata wynagrodzenia. Nie każda umowa, w której obie strony mają obowiązki, jest jednak umową wzajemną. Konieczne jest, aby świadczenie jednej strony było odpowiednikiem świadczenia drugiej.

W Kodeksie cywilnym pojęcie to ma znaczenie przy wykonywaniu i niewykonywaniu zobowiązań. Co do zasady świadczenia wzajemne powinny być spełnione jednocześnie, chyba że z umowy, ustawy, orzeczenia sądu albo decyzji właściwego organu wynika inny termin. Strona może w określonych sytuacjach powstrzymać się ze swoim świadczeniem, zwłaszcza gdy wykonanie świadczenia przez kontrahenta jest zagrożone z powodu jego wątpliwej sytuacji majątkowej. Niemożliwość świadczenia albo jego niewykonanie może prowadzić do żądania odszkodowania, odstąpienia od umowy lub innych skutków przewidzianych przepisami.

Pojęcie świadczenia wzajemnego występuje także w postępowaniu cywilnym, między innymi przy egzekucji obowiązku zależnego od wykonania świadczenia przez drugą stronę. W prawie upadłościowym określa zasady postępowania z niewykonanymi umowami wzajemnymi, a także z rzeczami lub korzyściami, które powinny zostać zwrócone w zamian za uzyskane świadczenie. Termin może pojawiać się również w regulacjach szczególnych, w tym dotyczących spółek.