Ubezpieczenie społeczne

Ubezpieczenie społeczne to przewidziany w prawie publiczny system ochrony osób ubezpieczonych przed skutkami określonych zdarzeń związanych z pracą, utratą zdolności do zarobkowania albo osiągnięciem określonego wieku. Jego celem jest zapewnienie świadczeń pieniężnych lub innych form wsparcia, gdy wystąpi ryzyko objęte ubezpieczeniem.

W polskim systemie wyróżnia się w szczególności:

• ubezpieczenie emerytalne, związane z finansowaniem emerytur,
• ubezpieczenia rentowe, obejmujące między innymi niezdolność do pracy oraz śmierć żywiciela rodziny,
• ubezpieczenie chorobowe, zapewniające określone świadczenia w razie choroby, macierzyństwa lub innych usprawiedliwionych przerw w pracy,
• ubezpieczenie wypadkowe, dotyczące wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Ubezpieczenie społeczne ma co do zasady charakter obowiązkowy dla osób należących do określonych grup, zwłaszcza pracowników i części osób prowadzących działalność zarobkową. W niektórych przypadkach przepisy przewidują dobrowolne objęcie ubezpieczeniem. System jest finansowany przede wszystkim ze składek opłacanych przez ubezpieczonych i płatników składek, a jego funkcjonowanie wiąże się także z gospodarką finansami publicznymi. Składki mogą wpływać na wysokość przyszłych świadczeń oraz na kwotę wynagrodzenia pozostającą do wypłaty po dokonaniu ustawowych potrąceń.

Termin występuje w prawie pracy, w przepisach regulujących świadczenia emerytalne, rentowe i zasiłkowe, a także w prawie administracyjnym, cywilnym i karnym. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych obejmują między innymi ustalenie prawa do świadczenia, jego wysokości, obowiązku ubezpieczenia lub podlegania ubezpieczeniom. Są one najpierw rozpoznawane przez właściwy organ rentowy, a od jego rozstrzygnięcia może przysługiwać odwołanie do sądu. Odrębne zasady postępowania mogą modyfikować reguły ogólnego postępowania administracyjnego. Naruszenie praw związanych z ubezpieczeniami społecznymi może również powodować odpowiedzialność karną.