Przedawnienie roszczeń

Przedawnienie roszczeń to upływ określonego w przepisach czasu, po którym osoba zobowiązana może uchylić się od spełnienia świadczenia, powołując się na przedawnienie. Dotyczy przede wszystkim roszczeń majątkowych, czyli żądań zapłaty, wydania rzeczy, wykonania określonego obowiązku lub naprawienia szkody. Sam upływ terminu co do zasady nie powoduje wygaśnięcia roszczenia, lecz ogranicza możliwość jego skutecznego dochodzenia.

Najważniejsze cechy przedawnienia:

• termin przedawnienia wynika z ustawy i może być różny zależnie od rodzaju roszczenia,
• jego bieg rozpoczyna się w chwili określonej przepisami, zazwyczaj od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne,
• bieg terminu może zostać przerwany albo zawieszony w przypadkach przewidzianych prawem,
• po upływie terminu dłużnik może podnieść zarzut przedawnienia, co pozwala mu odmówić zaspokojenia roszczenia,
• zrzeczenie się zarzutu przedawnienia jest możliwe dopiero po upływie terminu.

W Kodeksie cywilnym długość terminu zależy od rodzaju roszczenia. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem albo ugodą przedawnia się co do zasady po sześciu latach, natomiast roszczenia o świadczenia okresowe, takie jak niektóre płatności powtarzające się w czasie, po trzech latach. Przepisy szczególne mogą przewidywać inne terminy, na przykład trzyletni termin dla wybranych roszczeń wynikających ze stosunków rodzinnych lub służbowych. Istnieją również roszczenia, które nie ulegają przedawnieniu, w szczególności roszczenie o zniesienie współwłasności.

Przedawnienie występuje nie tylko w prawie cywilnym. Szczególne terminy przewidują także przepisy prawa rodzinnego, wojskowego, karnego i karnego skarbowego, a także regulacje dotyczące odpowiedzialności spółek oraz roszczeń związanych z działalnością administracji. Znaczenie praktyczne przedawnienia polega na tym, że upływ czasu może uniemożliwić przymusowe uzyskanie świadczenia, mimo że sam obowiązek nie zawsze przestaje istnieć.