Jurysdykcja krajowa

Jurysdykcja krajowa oznacza kompetencję sądów polskich do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza wtedy, gdy sprawa ma związek z więcej niż jednym państwem. Określa więc, czy dana sprawa może zostać wniesiona do sądu w Polsce, a nie który konkretnie sąd polski będzie właściwy.

W postępowaniu cywilnym jurysdykcja krajowa może wynikać w szczególności z miejsca zamieszkania, zwykłego pobytu albo siedziby pozwanego w Polsce. Przepisy przewidują także podstawy szczególne, związane z rodzajem sprawy lub jej związkiem z Polską. Dotyczy to między innymi spraw ze stosunków między rodzicami i dziećmi, spraw o alimenty oraz roszczeń dotyczących ustalenia pochodzenia dziecka. Znaczenie mogą mieć miejsce pobytu lub zamieszkania stron, ich obywatelstwo, a także związek sprawy z innym postępowaniem należącym do jurysdykcji sądów polskich.

Wyróżnia się między innymi:

• jurysdykcję ogólną, opartą na ogólnej więzi pozwanego z Polską,
• jurysdykcję szczególną, dotyczącą określonych rodzajów spraw,
• jurysdykcję wyłączną, gdy sprawa może być rozpoznana tylko przez sądy polskie albo tylko przez sądy innego państwa.

Jurysdykcja krajowa występuje również w sprawach rodzinnych, majątkowych, gospodarczych i upadłościowych. W postępowaniu upadłościowym znaczenie może mieć ustanowienie zarządcy zagranicznego oraz wpływ tego zdarzenia na możliwość działania sądów polskich.

Jurysdykcję krajową należy odróżnić od właściwości sądu. Jurysdykcja odpowiada na pytanie, czy sprawę może rozpoznać sąd w Polsce, natomiast właściwość określa, który sąd, na przykład według miejsca zamieszkania stron lub rodzaju sprawy, powinien ją rozpoznać. Nie przesądza ona także o tym, jakie prawo materialne zostanie zastosowane. Ustalenie jurysdykcji ma praktyczne znaczenie dla dopuszczalności postępowania w Polsce oraz dla skuteczności wydanego rozstrzygnięcia.