Tekst druku sejmowego nr 2649-004

Do druku nr 2649

BEOS-1188/26 Warszawa, 30 czerwca 2026 r WYDZIAŁ OBSŁUGI PREZYDIUM SEJMU Pan | | Lu ŚPS-lII, 080,454,6. 100 Włodzimierz Czarzasty „dz. ZP. © „SO ów. Marszgłak Sejmu

Rzeczypospolitej Polskiej

Opinia w sprawie oceny skutków regulacji poselskiego projektu ustawy © zmianie ustawy o samorządzie gminnym (druk sejmowy nr 2649)

Na podstawie art. 34 ust. da uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r.

— Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (Monitor Polski z 2026 r. poz. 5/3)

sporządza się następującą opinię:

I. Probłem, który zamierzają rozwiązać Wnioskodawcy

Na podstawie załączonych do projektu uzasadnienia i deklarowanych skutków regulacji (DSR) należy przyjąć, że problem, który ma zostać rozwiązany dzięki projektowanej ustawie, dotyczy przepisów z zakresu biernego prawa wyborczego w organach jednostek pomocniczych gminy. Wnioskodawcy wskazują, że w obecnym stanie prawnym dopuszcza się możliwość zasiadania w organach jednostek pomocniczych gminy osób skazanych prawomocnymi wyrokami sądów powszechnych za przestępstwa popełnione z winy umyślnej.

Ii. Rozwiązanie rekomendowane przez Wnioskodawców

W projekcie przewidziane są zmiany ustawy z dnia 8 marca 1980 r. o samorządzie gminnym? (dalej: ustawa). Zmiana w art. 36 ust. 2 ustawy wprowadza wobec kandydatów na sołtysa oraz członków rady sołeckiej wymóg posiadania prawa wybieralności do rady gminy, w której kandydują (art. 1 pkt 1 projektu).

Zgodnie z dodawanym ust. 5 w art. 37 ustawy członkowie rady dzielnicy (osiedla) iub zarządu osiedla, jeżeli w danej jednostce pomocniczej gminy nie dokonuje się wyboru rady osiedla, wybierani mają być w głosowaniu iajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów mających prawo wybieralności do rady gminy, w której kandydują, przez stałych mieszkańców właściwego terytorialnie osiedla lub dzielnicy uprawnionych do głosowania (arL 1 pkt 2 projektu).

1 Dz. U. z 2025 r. poz. 1153, ze zm.

W dodawanym art. 37e ustawy przewidziane są przypadki, w jakich następować ma wygaśnięcie mandatu członka organu jednostki pomocniczej gminy. Ma ono następować w przypadku: 1) śmierci; 2) złożenia pisemnej rezygnacji z pełnionej funkcji, 3) utraty z mocy wyroku sądowego praw publicznych lub wyborczych: 4) częściowego lub całkowitego ograniczenia zdolności da czynności prawnych; 5) utraty prawa wyborczego w gminie, na której obszarze położona jest jednostka pomocnicza gminy lub braku tego prawa w dniu wyborów, 6) skazania prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne Ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Wygaśnięcie mandalu we wszystkich przypadkach z wyjątkiem Śmierci ma stwierdzać właściwa terytorialnie rada gminy, w drodze uchwały, w terminie miesiąca od dnia wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. Wygaśnięcie mandatu ma następować z dniem podjęcia uchwały. Przed podjęciem uchwały członek organu jednostki pomocniczej gminy ma mieć możliwość złożenia wyjaśnień. W przypadku wygaśnięcia mandatu członka organu jednostki pomocniczej gminy przeprowadzane mają być wybory uzupełniające, na zasadach i w trybie określonych w statucie jednostki pomocniczej gminy.

Ustawa ma wejść w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Ill. Inne rozwiązania rozważane przez Wnioskodawców

Wnioskodawcy wskazali że nie istnieją alternatywne Środki w stosunku do uchwalenia projektowanej ustawy, umożliwiające osiągnięcie zamierzonego celu.

IV. Rozwiązania przyjmowane w innych państwach, w szczególności

państwach członkowskich OECD/UE

Projekt odnosi się do organów jednostek pomocniczych gmin, w szczególności sołtysów, rad sołeckich oraz organów osiedli i dzielnic. instytucje te stanowią element charakterystyczny dła polskiego modełu samorządu lokalnego. Chociaż w niektórych państwach funkcjonują organy reprezentujące mieszkańców części gmin lub miejscowości, rozwiązania te różnią się pod względem statusu prawnego, zakresu kompetencji oraz miejsca w strukturze samorządu lokalnego w stosunku do polskiego modelu. Analiza rozwiązań zagranicznych wskazuje, że kwestie związane z wybieralnością oraz utratą prawa do pełnienia funkcji publicznych są zazwyczaj regulowane na poziomie ogólnych przepisów prawa samorządowego, a nie w odrębnych regulacjach odnoszących się wyłącznie do jednostek pomocniczych gmin.

V. Skutki prawne projektowanej ustawy

1.

Wprowadzenie projektowanych rozwiązań będzie skutkowało ustawowym określeniem przesłanek uzyskania i wygaśnięcia mandatu w wyborach do organów

2

jednostek pomocniczych gminy, tj. na sołtysa, członków rady sołeckiej, członków rady dzielnicy (osiedla) i członków zarządu osiedla w jednostkach pomocniczych, w których nie wybiera się rady osiedla. Dotychczas przesłanki nabycia oraz utraty biernego prawa wyborczego w wyborach do organów jednostek pomocniczych gminy nie były uregulowane ustawowo. W abowiązującym stanie prawnym kwestie związane z zasadami i trybem wyboru organów jednostki pomocniczej pozostają przedmiotem regulacji statutowej, przyjmowanej przez radę gminy na podstawie art. 35 ust. 1 I 3 ustawy.

Wnioskodawcy uzależnił przysługiwanie biermego prawa wyborczego w wyborach do wspomnianych organów jednostek pomocniczych od posiadania prawa wybieralności do rady gminy, w której kandydują. Przyjęcie tego rozwiązania pozostaje co do zasady w zakresie swobody regulacyjnej ustawodawcy. Z uwagi jednak na zróżnicowany charakter i zakres kompetencji organów jednostek pomocniczych gminy. zasadne wydaje się rozważenie adekwatności przyjętego kryterium w postaci wymogu posiadania prawa wybieralności do rady gminy.

Poszczególne organy jednostek pomocniczych, takie jak sołtys, rada sołecka, rada dzielnicy (osiedla) oraz zarząd jednostki pomocniczej, pełnią bowiem odmienne funkcje w strukturze jednostki pomocniczej, co może uzasadniać potrzebę odrębnej oceny przesłanek warunkujących możliwość pełnienia tych funkcji.

Sołtys i zarząd osiedla (dzielnicy) z przewodniczącym na czele są organami wykonawczymi jednostek pomocniczych gminy. Do ich podstawowych kompetencji należy wykonywanie uchwał organów uchwałodawczych jednostki pomocniczej, prowadzenie bieżących spraw, reprezentowanie mieszkańców oraz zarządzanie przekazanym mieniem komunalnym. Na podstawie art. 48 ustawy organy te mogą zarządzać mieniem komunalnym w zakresie określonym w statucie. Ponadto, po uzyskaniu stosownego upoważnienia, przewodniczący organów wykonawczych jednostek pomocniczych gminy moga wykonywać w imieniu gminy czynności cywilnoprawne związane z korzystaniem z tego mienia fart. 48 ust. 1b ustawy). Co więcej, zgodnie z art 39 ust. 4 ustawy, rada gminy może upoważnić organ wykonawczy do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej w tym do wydawania decyzji administracyjnych. Oznacza to, że w określonych przypadkach organy wykonawcze jednostek pomocniczych gminy mogą zostać wyposażone w ograniczony zakres władztwa administracyjnego.

Odmienny charakter posiada rada dzielnicy (osiedla), która jest organem uchwałodawczym jednostki pomocniczej. Jej kompetencje obejmują podejmowanie uchwał w sprawach należących do zakresu działania jednostki pomocniczej, określonych w ustawie i statucie. Przyznanie jej uprawnień uchwałodawczych nie oznacza jednak wyposażenia jej w kompeiencje właściwe radzie gminy, która jest organem stanowiącym i kontrolnym gminy.

Z kolei rada sołecka pełni funkcję wyłącznie wspomagającą wobec sołtysa. Nie jest samodzielnym organem sołectwa i nie posiada własnych kompetencji publicznoprawnych. Jej działalność ma charakter doradczy i opiniodawczy.

Odnosząc powyższe uwagi do przesłanki tzw. niegodności wyborczej, na której w sposób szczególny skupili się Wnioskodawcy w uzasadnieniu projektu, należy wskazać, że przyczyny jej wprowadzenia w odniesieniu do organów wybieralnych,

w tym organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego, były związane z koniecznością zapewnienia odpowiednich standardów osób wykonujących funkcje publiczne. Jak wskazuje się w doktrynie, celem tej przesłanki była „zapewnienie właściwego doboru kandydatów na stanowiska publiczne związane ze sprawowaniem władzy i wiążące się z zaułaniem społecznym — chodziło więc o eliminowanie osób skazanych za przestępstwo, które dopuszczając się czynu karalnego, stają się niegodne takiego zaufania”?

Mając na uwadze powyższe, należy zauważyć, że organy jednostek pomocniczych nie posiadają statusu ustrojowego organów stanowiących gminy, jednak w określonym zakresie uczestniczą w wykonywaniu zadań publicznych.

Szczególne znaczenie nałeży przypisać organom wykonawczym, takim jak sołtys oraz zarząd osiedla na czele z przewodniczącym, które reprezentują mieszkańców, mogą składać oświadczenia woli w imieniu gminy, a po uzyskaniu upoważnienia również wydawać decyzje administracyjne w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej. Kompetencja ia oznacza przyznanie im określonego zakresu władztwa administracyjnego.

Z tego względu argumenty przemawiające za stosowaniem wymogu posiadania prawa wybieralności do rady gminy wobec organów wykonawczych jednostek pomocniczych są silniejsze niż wobec organów o charakterze wyłącznie uchwałodawczym lub pomocniczym.

Szczegółową analizę projektowanych rozwiązań należy rozpocząć od przedstawienia istoty i zakresu prawa wybieralności do rady gminy, gdyż przesłanka ta stanowi podstawowy element konstrukcyjny projektowanych zmian. Przesłanki prawa wybieralności zostały określone w art. 11 $ 1 pkt 5, $ 2 1 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. — Kodeks wyborczy”.

Z przepisów tych wynika, że prawo wybieralności w wybarach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego przysługuje osobie posiadającej prawo wybierania tych organów (art. 11 $ 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego). Z kolei, zgodnie z art. 10 $ 1 pkt 3 Kodeksu wyborczego, prawo wybierania w wyborach do rady gminy przysługuje obywatelowi polskiemu, obywatelowi Unii Europejskiej niebędącemu obywatelem polskim oraz obywatelowi Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz stale zamieszkuje na obszarze danej gminy. Prawa wybierania nie posiada natomiast osoba, która została: 1) pozbawiona praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądu, 2) pozbawiona praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu; albo 3) ubezwłasnowoiniona prawomocnym orzeczeniem sądu (art. 10 $ 2 Kodeksu wyborczego |

Ponadto prawa wybieralności w wyborach do rady gminy pozbawiona jest osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia walności za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe (art. 11 $ 2 pkt 1 zd. 1 Kodeksu wyborczego), a także osoba, wobec której wydano prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające utratę prawa wybieralności,

ŻA. Kisielewicz, J. Zbieranek, Art 10, [w:] Kodeks wyborczy. Komentarz, red. K. W. Czaplicki i in., Warszawa 2048, LEXIel. $ Dz. U. z 2025 r. poz. 365 ze zm.

o którym mowa wart. 21a ust. 2a ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów? fart. 11 $ 2 pkt 2 Kodeksu wyborczego). Stosownie do art. 11 $ 3 Kodeksu wyborczego. prawa wybieralności w wyborach do rady gminy nie posiada również obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim oraz obywatel Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii Irlandii Północnej, pozbawiony prawa wybieralności odpowiednio w państwie członkowskim Unii Europejskiej, którego jest obywatelem, albo w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i irlandii Północnej.

Wobec tak określonych przesłanek prawa wybieralności do organów jednostek pomocniczych gminy wskazanych w projekcie wątpliwości budzi projektowany przepis regulujący przesłanki wygaśnięcia mandatu członka tych organów.

Projektowane rozwiązanie pozostaje bowiem niespójne z przesłankami determinującymi możliwość uzyskania mandatu.

Katalog przesłanek wygaśnięcia mandatu jest co do zasady szerszy niź katalog przesłanek prawa wybieralności określonych w art 10 iart. 1 | Kodeksu wyborczego, które — zgodnie z projektem — mają znaleźć zastosowanie w wyborach do organów jednostek pomocniczych gminy. W rezultacie projekt przewiduje możliwość utraty mandatu z przyczyn, które nie stanowiłyby przeszkody do jego uzyskania.

Takie ukształtowanie regulacji prowadzi do braku spójności pomiędzy przesłankami nabycia i utraty mandatu. Budzi ono również wąipliwości z punktu widzenia racjonalności projektowanych rozwiązań, ponieważ w uzasadnieniu projektu nie przedstawiono argumentów przemawiających za odmiennym określeniem warunków uzyskania mandatu | jego wygaśnięcia.

Przechodząc do szczegółowej analizy sygnalizowanego zagadnienia, należy wskazać, że zgodnie z projektem prawa wybieralności do organów jednostek pomocniczych gminy nie posiada osoba pozbawiona praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądu oraz osoba pozbawiona praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu. Jednocześnie projekt przewiduje, że wygaśnięcie mandatu członka organu jednostki pomocniczej gminy następuje w przypadku utraty z mocy wyroku sądowego praw publicznych lub wyborczych.

Takie ujęcie przesłanki wygaśnięcia mandatu budzi wątpliwości z punktu widzenia dostatecznej określoności projektowanej regulacji W przeciwieństwie bowiem do przesłanek prawa wybieralności Wnioskodawcy nie odwołują się wprost do wymogu prawomocnego orzeczenia sądu, lecz posługują się ogólnym pojęciem „wyroku sądowego”. Co prawda środek karny w postaci pozbawienia praw publicznych staje się skuteczny dopiero z chwilą uprawomocnienia się wyroku, zgodnie z art. 43 $ 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny”, jednak projektowany przepis powinien wprost wskazywać na wymóg prawomocnego orzeczenia. Posłużenie się wyłącznie pojęciem „wyroku sądowego” może bowiem prowadzić do wątpliwości, czy podstawą wygaśnięcia mandatu jest również orzeczenie nieprawomocne, które może zostać zmienione lub uchylone w toku kontroli instancyjnej. Z punktu widzenia zasady pewności prawa zasadne jest zatem

* Dz. U. z 2024 r. poz. 1632, 1897 i 1940. 5 Dz. U. z 2025 r. poz. 383, ze zm.

jednoznaczne powiązanie skutku w postaci wygaśnięcia mandatu z prawomocnym orzeczeniem sądu.

Ponadto należy zwrócić uwagę, że Wnioskodawcy posługują się sformułowaniem, zgodnie z którym wygaśnięcie mandatu następuje w przypadku „utraty z mocy wyroku sądowego praw publicznych lub wyborczych”. Takie ujęcie wymaga doprecyzowania, ponieważ pojęcie praw publicznych obejmuje swoim zakresem również prawa wyborcze. Zgodnie z art 40 $ 1 Kodeksu karnego, dpjozbawienie praw publicznych obejmuje utratę czynnego i biernego prawa wyborczego do organu władzy publicznej, organu samorządu zawodowego lub gospodarczego, utratę prawa do udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości oraz do pełnienia funkcji w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego lub zawodowego, jak również utratę posiadanego Stopnia wojskowego i powrót do stopnia szeregowego, pozbawienie praw publicznych obejmuje ponadto utratę orderów, odznaczeń i tytułów honorowych oraz utratę zdolności do ich uzyskania w okresie trwania pozbawienia praw”. Tym samym można przyjąć, że prawa wyborcze mieszczą się w szerszej kategorii praw publicznych.

Jednocześnie należy zauważyć, że projektowana przesłanka nie jest tożsama z pozbawieniem praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu. Są ta odrębne instytucje prawne, oparte na różnych podstawach i dotyczące różnych kategorii osób. Pozbawienie praw wyborczych przez Trybunał Stanu może nastąpić wobec osób ponoszących odpowiedziałność konstytucyjną przed tym organem, w związku z naruszeniem Konstytucji lub ustaw w związku z pełnioną funkcją”.

VW konsekwencji przesłanka wygaśnięcia mandatu w postaci „utraty z mocy wyroku sądowego praw publicznych lub wyborczych” będzie odnosić się przede wszystkim do przypadków pozbawienia praw publicznych orzeczonego przez sąd jako środka karnego, którego skutkiem jest m.in. utrata czynnego i biernego prawa wyborczego. Nie obejmuje ona automatycznie przypadków pozbawienia praw wyborczych przez Trybunał Stanu.

Jeżeli natomiast intencją Wnioskodawców było objęcie przesłanką wygaśnięcia mandatu również przypadków utraty prawa wybieralności wynikających z pozbawienia praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu, przepis wymaga doprecyzowania. Konieczne byłoby bowiem jednoznaczne wskazanie, jakie orzeczenie i którego organu stanowi podstawę wygaśnięcia mandatu.

Zarzut braku jednoznacznego wskazania wymogu prawomocności aktualizuje się również w odniesieniu do projektowanej przesłanki wygaśnięcia mandatu dotyczącej ograniczenia lub utraty zdolności do czynności prawnych. Zgodnie z projektem prawo wybieralności do organów jednostek pomocniczych gminy nie przysługuje osobie ubezwłasnowolnionej prawomocnym orzeczeniem sądu.

Ubezwłasnowolnienie, o którym mowa w Kodeksie wyborczym, stanowi instytucję prawa cywilnego uregulowaną w Kodeksie cywilnym i polega na ograniczeniu albo pozbawieniu zdolności do czynności prawnych”.

6 Więcej na ten temat w: A. Kisielewicz, J. Zbieranak..... LEXFel. * Ibidern.

6

Projekt nie doprecyzowuje jednak, czy wygaśnięcie mandatu ma następować wyłącznie na podstawie prawomocnego orzeczenia a ubezwiasnowolnieniu, czy również orzeczenia nieprawomocnego. Brak takiego doprecyzowania rodzi wątpliwości interpretacyjne. Z tego względu zasadne jest jednoznaczne wskazanie, że przesłanka wygaśnięcia mandatu aktualizuje się wyłącznie w przypadku prawomocnego orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu.

Zgodnie z założeniem przyjętym w projekcie prawa wybieralności do organów jednostek pomocniczych gminy pozbawiona jest osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe.

Jednocześnie projekt przewiduje, że wygaśnięcie mandatu następuje w przypadku skazania prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Przesłanka ta nie została ograniczona do przypadków skazania na karę pozbawienia wolności, lecz obejmuje wszelkie prawomocne skazania za wskazane kategorie czynów zabronionych, niezależnie od rodzaju orzeczonej kary. Obejmuje ona zatem nie tylko przypadki skazania na karę pozbawienia wolności, lecz także sytuacje, w których sąd wymierzył inne kary przewidziane w art. 32 Kodeksu karnego*. Warto przy tym odnotować, że projektowana przesłanka wygaśnięcia mandatu odpowiada rozwiązaniu obowiązującemu obecnie w odniesieniu do wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.

W konsekwencji przesłanka utraty mandatu została ukształtowana szerzej niż przesłanka warunkująca jego nabycie. Oznacza to, że osoba skazana prawomocnie za wskazane przestępstwo na karę grzywny albo ograniczenia wolności zachowuje prawo wybieralności i może skutecznie ubiegać się o mandat, jednak po jego uzyskaniu podlegałaby sankcji w postaci wygaśnięcia mandatu wyłącznie z uwagi na sam fakt skazania. Prowadzi to do sytuacji, w której wymogi dotyczące dalszego sprawowania mandatu są bardziej rygorystyczne niż warunki jego uzyskania, co rodzi wątpliwości z punktu widzenia spójności i racjonalności projektowanej regulacji.

Z tego względu, z perspektywy systemowej, zasadne wydaje się ujednolicenie przesłanek nabycia i utraty mandatu członka organu jednostki pomocniczej gminy.

Wątpliwości interpretacyjne istniejące na tle projektowanej regulacji można by wyeliminować przyjmując rozwiązanie, zgodnie z którym wygaśnięcie mandatu następuje w przypadku utraty prawa wybieralności lub nieposiadania go w dniu wyborów.

Odnotować należy także, że projekt nie zawiera przepisów przejściowych regulujących wpływ nowych wymogów dotyczących prawa wybieralności na osoby pełniące w dniu wejścia w życie ustawy funkcje w organach jednostek pomocniczych gminy. Wnioskodawcy ograniczyli się jedynie do określenia terminu wejścia w życie ustawy, przewidując, że nastąpi to po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Brak przepisów przejściowych rodzi wątpliwości co do sytuacji prawnej osób, które zostały wybrane zgodnie z dotychczasowymi przepisami, lecz nie spełniają przesłanek prawa wybieralności w brzmieniu nadanym projektowaną ustawą. Nie

8 Karami są: grzywna, ograniczenie wolności, pozbawienie wolności, dożywotnie pozbawienie wolności.

7

jest bowiem jasne, czy zachowają one mandat do końca kadencji, czy też wejście w życie nowych regulacji będzie skutkowało koniecznością stwierdzenia jego wygaśnięcia.

Ż punktu widzenia zasady pewności prawa zasadne wydaje się uzupełnienie projektu o przepisy przejściowe rozstrzygające skutki wejścia w życie nowych regulacji wobec osób sprawujących mandat w dniu wejścia w życie ustawy.

Opiniowany projekt był przedmiotem analiz Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu dotyczących zgodności z prawem Unii Europejskiej”.

Projekt ten był także przedmiotem analizy BŁOS w trybie art. 95a ust. 3 regulaminu Sejmu”.

2.

Opiniowany projekt nie dotyczy zagadnień unormowanych w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPC.).

VI. Skutki społeczne projektowanej ustawy

A. Podmioty, na które oddziaływać będzie projektowana ustawa

1. Osoby fizyczne — według danych GUS w 2024 r. w Polsce zamieszkiwało 37 489 tys osób!!. Biorąc pod uwagę, że projekt dotyczy standardów wybieralności, przejrzystości reguł wyborczych oraz zaufania do osób pełniących funkcje publiczne na poziomie lokalnym, należy przyjąć, że regułacja będzie pośrednio oddziaływać na społeczeństwo jako ogół obecnych i przyszłych wyborców. Bezpośrednio projekt dotyczy stałych mieszkańców jednostek pomocniczych gminy uprawnionych do głosowania w wyborach organów tych jednostek, w szczególności mieszkańców sołectw, dzielnic i osiedli. Według danych PKW w wyborach samorządowych w 2024 r. liczba osób uprawnionych do głosowania wynosiła 29 046 tys. 7 Doprecyzowując zakres podmiotowy projektu można wskazać, że na koniec 2024 r. w Polsce funkcjonowały 40 824

2 Opinie w sprawie zgodności z prawem Unii Europejskiej poselskiego projekłu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym (przedstawicie! wnioskodawców: poseł Dominik Jaśkowiec), opinia BEOS z 28 V 2026 r., BEOS-WPEIM-1116/26.

W Opinia w sprawie stwierdzenia, czy poselski projek ustawy o zmienie ustawy © samorządzie gminnym (przedstawicieł wnioskodawców: poseł Dominik Jaśkowiec) jest projektem ustawy wykonującej prawo Unii Europejskiej w rozumieniu art. 95a regulaminu Sejmu, opinia BEOS z 28 V 2026 r., BEOS-WPEIM- 1147/26.

U. Polska w liczbach 2025, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2025, hitps-//stat.gov.pl/'download/qfx/pertalinformacyjny/pl/'defaultaktualnosci/5501/14/18/1/polska_w liczba ch 2025 v2.pdf [wszystkie żródła intemetowe cytowane w niniejszej opinii zostały sprawdzone 239 VI 2026 r.].

12 Państwowa Komisja Wyborcza, Wybory samorządowe 2024, dane o frekwencji i liczbie uprawnionych do głosowania, https-/samorzad2024.pkw.qov.plisamorzad2024/pl'frekwencia/pi.

8

sołectwa w 2 172 gminach”, a na obszarach wiejskich mieszkało 15 213 tys. osób?

2. Osoby kandydujące do organów jednostek pomocniczych gminy — projekt wpływa bezpośrednio na bierne prawo wyborcze kandydatów, ponieważ uzależnia możliwość kandydowania od posiadania prawa wybieralności do rady gminy, w której dana osoba kandyduje.

3. Osoby pełniące funkcje w organach jednostek pomocniczych gminy — projekt oddziałuje bezpośrednio na sołtysów, członków rad sołeckich, członków rad dzielnic, rad osiedli oraz zarządów osiedli. Liczbę sołtysów można szacować na ok. 41 tys. osób, ij. odpowiednio do liczby sołectw.

Brak jest centralnych danych o liczbie wszystkich członków rad sołeckich, rad dzielnic, rad osiedli i zarządów osiedli, jednak grupa ta obejmuje co najmniej kilkadziesiąt tysięcy dodatkowych osób.

4. Gminy, rady gmin, wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast oraz urzędy gmin — w zakresie siwierdzania wygaśnięcia mandatu oraz ewentualnej obsługi wyborów uzupełniających.

5. Jednostki pomocnicze gminy oraz podmioty z nimi współpracujące — projekt dotyczy sołectw, dzielnic, osiedii i innych jednostek pomocniczych, a pośrednio także lokalnych organizacji i instytucji współpracujących z ich organami, w tym m.in. ochoiniczych straży pożamych, kół gospodyń wiejskich, lokalnych stowarzyszeń, szkół, instytucji kultury, wspólnot mieszkaniowych i lokalnych przedsiębiorców. Skala tej grupy nie jest możliwa do precyzyjnego określenia na podstawie dostępnych danych publicznych.

6. Sądy administracyjne — w zakresie ewentualnej kontroli uchwał rad gmin stwierdzających wygaśnięcie mandatu.

B. Wpływ na społeczeństwo

Z perspektywy społecznej istotne jest to, że jednostki pomocnicze gminy, choć nie są organami gminy w Ścisłym znaczeniu, pełnią ważne funkcje reprezentacyjne, integrujące i komunikacyjne. Soitys, rada sołecka, rada dzielnicy, rada osiedla albo zarząd osiedla są często pierwszym i najbliższym mieszkańcom punktem kontaktu ze wspólnotą samorządową. W wielu społecznościach lokalnych osoby pełniące te funkcje uczestniczą w organizowaniu zebrań mieszkańców, zgłaszaniu lokalnych potrzeb, opiniowaniu spraw dotyczących najbliższego otoczenia, współdecydowaniu a przedsięwzięciach realizowanych z funduszu sołeckiego lub innych środków lokalnych, a także w bieżącej komunikacji między mieszkańcami a organami gminy.

Ujednolicenie zasad pełnienia funkcji w organach jednostek pomocniczych gminy może prowadzić do większej spójności standardów w skali całego kraju i w efekcie do wzmocnienia poczucia pewności prawa. Obecny brak ustawowego

określenia przesłanek wygaśnięcia mandatu może prowadzić do różnic

15 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Fundusz sofecki, dane na podstawie GUS-BDL

według stanu na 31 grudnia 2024 r., httpsz/iwww.qov.plfweb/mswia/fundusz-solecki.

ie Sytuacja demograficzna Polski. Raport 2023-2024, Warszawa 2025.

hiipsz//rl. stat qov pl/Files/raporty/Sytuacja_Demograficzna Polski_2023- 2024%20interneth20%2013%2011%200k pdf

9

w rozwiązaniach przyjmowanych przez poszczególne gminy oraz do rozbieżności interpretacyjnych. W rezultacie ocena, czy mandat wygasł, może zależeć od postanowień statutu, łokalnej praktyki lub stanowiska organów nadzoru i sądów administracyjnych.

Rozwiązania zawarie w projekcie mogłyby również wzmacniać zaufanie do lokalnych instytucji publicznych Osoby pełniące funkcje w jednostkach pomocniczych gminy, mimo że często wykonują tę pracę społecznie albo za niewielką dietę, uczestniczą w realizacji zadań publicznych iwystępują jako przedstawiciele lokalnej wspólnoty. Wprowadzenie wyraźnych ustawowych przesłanek wygaśnięcia mandatu może być odbierane jako wzmocnienie standardów uczciwości i wiarygodności w życiu publicznym.

Jasna regulacja ustławowa może również ograniczyć kontilikty lokalne :

wynikające z braku jednoznacznych podstaw prawnych w zakresie wybieralności.

W małych społecznościach spory dotyczące tego, czy dana osoba może nadal pełnić funkcję sołtysa, członka rady sołeckiej, rady dzielnicy, rady osiedla albo zarządu osiedla, mogą mieć silny wymiar personalny | społeczny. Ustawowe określenie przesłanek wygaśnięcia mandatu ogranicza uznaniowość oraz zmniejsza ryzyko przenoszenia odpowiedzialności za rozstrzygnięcie na poziom lokalnego konfliktu politycznego lub sąsiedzkiego Znaczenie gwarancyjne ma także

obowiązek umożliwienia osobie zainteresowanej złożenia wyjaśnień przed.

podjęciem uchwały przez radę gminy.

Z perspektywy społecznej znaczenie ma także zróżnicowany charakter arganów jednostek pomocniczych gminy. Inny zakres zadań wykonuje soltys albo zarząd osiedla jako organ wykonawczy jednostki pomocniczej, a inny rada dzielnicy, rada osiedla czy rada sołecka. Szczególnie istotne znaczenie mają organy wykonawcze, które reprezentują mieszkańców, mogą uczestniczyć w zarządzaniu mieniem komunalnym, a po uzyskaniu stosownego upoważnienia także wykonywać określone czynności w imieniu gminy lub załatwiać indywidualne sprawy z zakresu administracji publicznej. Projekt obejmuje jednak różne funkcje jednolitym słandardem odnoszącym się do prawa wybieralności do rady gminy, co może być odbierane jako szerokie ograniczenie lokalnej aktywności obywatelskiej, zwłaszcza w odniesieniu do funkcji pomocniczych, społecznych lub doradczych.

Istotne znaczenie społeczne ma także spójność przesłanek uzyskania i utraty mandatu (zob. pkt V opinii). Dostrzegalny w projekcie brak spójności w regulacji wskazanej kwestii mógłby osłabiać zrozumiałość projektowanej regulacji dla mieszkańców, zwiększać ryzyko sporów oraz podważać poczucie pewności prawa.

Stwierdzenie wygaśnięcia mandatu może prowadzić do napięć społecznych, zwłaszcza w małych społecznościach lokalnych. Decyzja rady gminy o stwierdzeniu wygaśnięcia mandatu może zostać odebrana przez część mieszkańców jako ingerencja w wybór dokonany przez wspólnotę, zwłaszcza jeżeli dotyczy osoby silnie zakorzenionej lokalnie albo cieszącej się poparciem części mieszkańców. Procedura prowadząca do utraty mandatu, jeżeli będzie stosowana w sprawach budzących lokalne emocje, może stać się elementem konfliktu personalnego, politycznego lub sąsiedzkiego.

10

Wygaśnięcie mandatu może także okresowo osłabić reprezentację mieszkańców W przypadku wygaśnięcia mandału konieczne będzie przeprowadzenie wyborów uzupełniających, których zasady i tryb określa statut jednostki pomocniczej. Do czasu ich przeprowadzenia dana jednostka może funkcjonować w niepełnym składzie albo z ograniczoną zdolnością reprezentacji mieszkańców. Skutek ten powinien mieć charakter przejściowy, ale w małych wspólnotach może mieć realne znaczenie praktyczne, zwłaszcza gdy organ jednostki pomocniczej uczestniczy w przygotowywaniu lokalnych przedsięwzięć, konsultacji lub działań finansowanych z funduszu sołeckiego.

Projekt może również generować dodatkowe skutki organizacyjne po stronie gmin. Skoro zasady i tryb wyborów uzupełniających mają być określone w statutach jednostek pomocniczych część gmin może być zmuszona do przeglądu iaktualizacji tych słałutów. Możliwe są także spory interpretacyjne dotyczące podstawy wygaśnięcia mandatu, wymogu prawomocności orzeczeń, relacji między utratą praw publicznych i wyborczych oraz zakresu kontroli uchwały rady gminy.

W małych wspólnotach lokalnych spory tego rodzaju moga mieć nie tylko wymiar prawny, ale także personalny i społeczny.

Opiniowana regulacja może także pośrednio wpływać na podmioty współpracujące z jednostkami pomocniczymi gminy. Stabilność składu organów sołectw, rad osiedli lub zarządów osiedli może mieć bowiem przełożenie na ciągłość lokalnych inicjatyw, organizację wydarzeń, komunikację z mieszkańcami i identyfikowanie potrzeb infrastrukiuralnych.

W ujęciu niemierzalnym projekt może mieć pozytywne znaczenie symboliczne.

Potwierdza bowiem, że także funkcje wykonywane na najniższym poziomie samorządu terytorialnego są elementem sprawowania władzy publicznej i powinny podlegać minimainym standardom wiarygodności. Może to sprzyjać wzmacnianiu kultury praworządności odpowiedzialności publicznej i zaufania do lokalnych instytucji.

Nie należy jednak przeceniać skali bezpośrednich skutków projektu. Przypadki wygaśnięcia mandatu z powodu skazania za przestępstwo umyślne, utraty praw publicznych, utraty prawa wyborczego czy ograniczenia zdolności do czynności prawnych prawdopodobnie nie będą występować masowo. Skutki społeczne projektu będą więc raczej punktowe w wymiarze personalnym, ale istotne w wymiarze systemowym, proceduralnym oraz z punktu widzenia zaufania obywateli do prawa, reprezentacji i procesu wyborczego.

LG. Konsulłacje społeczne

Na podstawie wyników konsultacji społecznych projektu, w których wzięło udział f£ osób, można stwierdzić, że zgłoszone uwagi miały przede wszystkim charakter sygnałny Liczba uczestników była niewielka, a część odpowiedzi ograniczała się do ogólnego poparcia projektu. Jednocześnie w konsultacjach pojawiły się wypowiedzi merytoryczne, w szczególności jedna rozbudowana ankieta

11

wskazująca skutki społeczne, organizacyjne, finansowe i prawne projektowanej regulacji ”*.

Głosy popierające projekt koncentrowały się wokół potrzeby uporządkowania zasad wybieralności i wygaśnięcia mandatów w organach jednostek pomocniczych gminy oraz wzmocnienia standardów zaufania wobec osób pełniących funkcje publiczne na poziomie lokalnym *%. Wskazywano zwłaszcza na zasadność ujednolicenia reguł i objęcia regulacją przypadków prawomocnego skazania za przestępstwa umyślne”.

W uwagach krytycznych zwracano uwagę przede wszystkim na możliwe skutki dla osób już pełniących funkcje w organach jednostek pomocniczych. Podnoszono, że projekt nie rozstrzyga jednoznacznie sytuacji osób wybranych przed wejściem w życie ustawy, co może prowadzić do wygaśnięcia mandatów w trakcie kadencji, konieczności przeprowadzenia wyborów uzupełniających, dodatkowych kosztów oraz napięć lokalnych *. Wskazywano również, że stwierdzanie wygaśnięcia

mandatu może być społecznie wrażliwe w małych wspólnotach, zwłaszcza gdy ,

dotyczy osoby cieszącej się lokalnym poparciem. Może to prowadzić do sporów personalnych, politycznych lub środowiskowych oraz podejrzeń o instrumentalne wykorzystywanie procedury *% . Akcentowano także możliwe obciążenia organizacyjne po stronie gmin, związane z przygotowywaniem uchwał, prowadzeniem procedury wyjaśniającej, organizacją wyborów uzupełniających oraz ewentualnym dostosowaniem statutów jednostek pomocniczych 20. Zwracana również uwagę na możliwe koszty obsługi prawnej i sporów wynikających ze stosowania nowych przepisów”.

VII. Skutki gospodarcze projektowanej ustawy

Analizowany projekt ma charakter organizacyjny i dotyczy zasad funkcjonowania jednostek pomocniczych gminy, dlatego nie będzie powodował skutków gospodarczych.

VII. Skutki projektowanej ustawy dla sektora finansów publicznych

Wnioskodawcy w DSR stwierdzają. że projekt nie spowoduje dodatkowych kosztów po stronie budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Wskazują też, że precyzyjne określenie kosztów lub korzyści jest niemożliwe na etapie projektowania ustawy z uwagi na nieznaną na chwilę obecną skalę zjawiska będącego przedmiotem uregulowania.

18 |D ankiety: 176164.

18 [D ankiety: 171506, 176164.

TF Ibidem.

18 [D ankiety: 171961, 176164. 18 [D ankiety: 171506, 176164. 20 |D ankiety: 176164

21 [D ankiety: 171961, 176164.

12

Nie kwestionując ustaleń Wnioskodawców | ustosunkowując się zarazem do proponowanej regulacji, można wskazać na skutki projektu dla budżetu państwa wynikające z wpływów z opłaty za wydanie informacji/zaświadczenia o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego (KRK). Opłata taka stanowi dochód budżetu państwa (zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Karmym2). Obecnie osoba składająca wniosek o wydanie takiego zaświadczenia obowiązana jest uiścić opłatę w kwocie 20 zł (jeśli zaświadczenie jest wydawane w wersji elektronicznej) lub 30 zł (gdy dotyczy to wersji papierowej) 2%. Zwolnione z opłaty są mi.in. jednostki samorządu terytorialnego wykonujące zadania publiczne, w przypadkach kiedy jest to uzasadnione potrzebą wykonania nałożonych na nie zadań, określonych w ustawie”?

Budżet państwa nie powinien ponosić innych kosztów związanych Z projektowaną regulacją z uwagi na to, że jednostki pomocnicze gminy (w tym sołectwa, osiedla i dzielnice) nie są finansowane z budżetu państwa, a skala ewentualnych sporów sądowych związanych z projektowaną ustawą wydaje się być minimalna.

W odniesieniu zaś do budżetów gmin można się spodziewać niewielkiego wzrostu wydatków związanych np. z koniecznością organizacji wyborów uzupełniających, z organizacją głosowań, z obciążeniem urzędników weryfikacją informacji o niekaralności, z obsiugą sporów prawnych (dotyczących np. zatarcia skazania) czy ze zmianami statutów.

Przyjmując założenia dotyczące:

— _ liczby jednostek pomocniczych funkcjonujących w skali kraju — na ok. 48

tys. (w tym sałectwa: ok. 40 tys. i osiedia/dzielnice: ok. B tys.),

— _ średniej liczby funkcji obsadzanych — w sołectwach na ok. 4 (soltys: 1, rada

sołecka: średnio 3-5 osób);

— — ilości mandatów — na ok. 5 w sołectwie | 6 na osiedlu/dzielnicy;

— _ Średniej liczby kandydatów na mandat na poziomie lokalnym w

warunkach niskiej konkurencji na ok. 1,8, przyjmując, że może to być od 1,5 do 2 osób, (w wariancie |) lub umiarkowanej konkurencji na ok. 2,2, zakładając, że może to być od 2 do 3 osób, (w wariancie il); można dokonać wariantowego wyliczenia liczby kandydatów dla jednostek pomocniczych”, Liczba ta w cyklu wyborczym — ok. 4 lata może wynieść 446 tys. (w wariancie I) i 546 tys. (w wariancie Il), co w przeliczeniu na 1 rok daje odpowiednio ok. 111,5 tys. i 130,5 tys.

=2 Dz. U. z 2024 r. poz. 276, ze zm. 23 Zob. $ 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2014 r. w sprawie opłat za wydanie informacji z Krajowego Rejestru Karnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1339). 24 Katalog podmiotów zwolnionych z uiszczenia opłaty zawarto w art. 6 ust. 1 pkt 1-91 11-13.ustawy o KRS. 25 Sołectwa: . 4l0tys. x 5 mandatów = 200 tys. mandatów 200 tys. mandatów x 1,8 = 360 tys. kandydatów (wariant 1) 200 tys. mandatów x 2,2 = 440 tys. kandydatów (wariant li)

Osiedła/dzialnice: « 8000 « 6 mandatów = 48 tys. mandatów 48 tys. mandatów x 1,8 = ok. 86 tys. kandydatów (wariant I) 48 tys. mandałów x 2,2 = ok. 106 tys. kandydatów (wariant ll).

13

Dokonując niezbędnej korekty, uwzględniającej to, że nie wszyscy kandydaci będą pobierać zaświadczenie o niekaralności (bowiem projekt nie nakłada obowiązku przedstawienia zaświadczenia z KRK, a jedynie wprowadza przesłankę wygaśnięcia mandatu w przypadku skazania — art. 37e ust. 1 pkt 6 projektu), polegającej na przyjęciu, że o zaświadczenie z KRK wystąpi 20% kandydatów (w wariancie I) i 30% kandydatów (w wariancie Il)76 można wskazać, że ostateczna liczba wniosków do KRK ukształiuje się w zależności od wariantu na poziomie od ok. 22 tys. do 41 tys. To oznacza wpływy do budżetu (przy stawce 30 zł za wniosek) na poziomie od ok. 660 tys. zł do ok. 1 230 tys. zł.

Przy szacowaniu zaś skutków projektu dla budżetów gmin przyjmuje się następujące założenia: 1) liczbę jednostek pomocniczych (sołectwa + osiedla/dzielnice) na ok. 45-50 tys.; 2) koszt organizacji jednego głosowania na ok. 1 000-3 000 zł, 3) dodatkowy koszt wynikający z wprowadzenia obowiązkowego „tajnego i bezpośredniego” trybu (ponad dotychczasowe praktyki) na ok. 300-700 zł/ jednostkę, 4) częstotliwość wyborów. raz na kadencję (ok. 4 lata) i wybory uzupełniające: ok. 1-3% jednostek pomocniczych rocznie.

Słąd koszty cykliczne (wybory podstawowe — rozłożone na lata) związane z dodatkowym kosztem formalizacji procedur można wyliczyć następująco: 50 tys. jednostek x średnio 500 zł = 25 mln zł na 4 lata, rocznie zaś na ok. 6 do 7 min zł.

Koszty wyborów uzupełniających można oszacować na ok. 2 min zł rocznie (2% jednostek pomocniczych rocznie, tj. ok. 1 tys. wyborów x koszt jednostkowy, tj. ok. 2 tys. zł). Natomiast koszty administracyjne (uchwały, obsługa prawna) uznaje się na marginalnym poziomie ok. 0,5 min zł rocznie. Zob. Tabela 1.

Na podstawie dokonanych obliczeń szacunkowych można wskazać, że wpływy z KRK częściowo kompensują koszty ponoszone przez gminy, ale nie równoważą ich, stąd sektor finansów publicznych pozostaje „na minusie” ok. /-9 min zł rocznie.

Jest to z punktu widzenia finansów publicznych nieznaczny skutek finansowy. Przy czym wydaje się, że w dłuższej perspektywie koszty dla gmin mogą być istotnie ograniczone z uwagi na zwiększenie zaufania do osób startujących w wyborach do jednostek pomocniczych gminy, czy oczekiwane zwiększenie jakości zarządzania lokalnego.

Należy jednak podkreślić, że przytoczone wyliczenia mają charakter poglądowy, bowiem precyzyjne określenie skutków jest trudne z uwagi na decyzje osób biorących udział w wyborach do jednostek pomocniczych gmin, a także działania samych gmin.

© Założenie dla 20% wynika m.in. z tego. że tylko część kandydatów startuje w wyborach pierwszy raz, większość ze startujących jest znana lakalnej społeczności i tylko część kandydałów chce zwiększyć swoją wiarygodność z uwagi na większą świadomość prawną. Założenie dla 30% związane jest z tym, że część gmin może rekomendować przedstawianie KRK lub nieformalnie je preferować.

Przyjęcie wyższej wartości, np. 50-70% wydaje się nieuzasadnione, ponieważ: brakuje obowiązku ustawowego, brak jest sankcji za brak zaświadczenia z KRK na etapie kandydowania, występuje dominacja relacji społecznych (szczególnie na wsi), maże pojawić się bariera psychologiczna z uwagi na koszty i czas uzyskania dokumentu.

14

dei. Skudć Marsowe projediu (rocznie)

Wyszczególnienie |. | Budżet państwa JST (gminy) o Ez, w Dochody-KRK __ __ |+06-1.2mlnzt |0zł _|+06-12mhnz_ | wydzea wyborytczęść bęą 6-7 miazł 6-7 min zł dodatkowa) | ya —wybotyi 0 zł ok. 2 min zł ak. 2 min zł uzupełniające | | | Wydatki — obsługa Qzł ok. 0,5 mln zł ok. 0,5 min zł administracyjna Saldo netto +0,6 — 1,2 min zł | -8,5 do -9,5 mln zł | -/,3 do -8,9 mln zł

Zródło: Opracowanie własna.

W. trakcie konsultacjj społecznych projektu wskazywano, iż „ocena konsskwencji finansowych projektu jest niespójna i wymaga doprecyzowania.

Z jednej strony wskazuje się, że skutki finansowe wejścia w życie ustawy są trudne do oszacowania z powodu nieznanej skali zjawiska, z drugiej zaś stwierdza się, że projekt nie powoduje dodatkowych kosztów po stronie budżetu państwa ani budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Tych dwóch twierdzeń nie należy zestawiać bez wyjaśnienia, ponieważ tworzą wrażenie rachunku sporządzonego <<fią oko»>, a nie realnej oceny skutków regulacji. Projekt może nie generować koszłów dla budżetu państwa, ale może wywołać koszty po stronie gmin. Dotyczy to zwłaszcza konieczności dostosowania statutów jednostek pomocniczych, obsługi uchwał stwierdzających wygaśnięcie mandatów, prowadzenia postępowań wyjaśniających, organizacji wyborów uzupełniających, obsługi prawnej, publikacji aktów oraz ewentualnych sporów przed sądami administracyjnymi. Nawet jeżeli koszty te będą niewielkie, powinny zostać nazwane, bo w małych gminach każda dodatkowa procedura oznacza konkretny czas urzędników i realne obciążenie organizacyjne. Wątpliwe jest także pominięcie kosztów pośrednich. Jeżeli projekt doprowadzi do większej liczby przypadków wygaszania mandatów, gminy będą musiały zapewnić sprawne działanie jednostek pomocniczych mimo zmian personalnych. Może to oznaczać opóźnienia w konsultacjach, zebraniach wiejskich, działaniach osiedlowych i procedurach związanych z funduszem sołeckim.

Rzetelniejsza ocena powinna więc wskazywać, że projekt nie powoduje istotnych kosztów systemowych, ale może generować ograniczone koszty administracyjne i proceduralne po stronie gmin. To byłoby uczciwsze i trudniejsze do podważenia”.

IX. Inne skutki projektowanej ustawy

Nie zidentyfikowano innych skutków wejścia w życie projektowanej ustawy

21 Zob. ID ankiety: 176164. 15

X. - Zmiana obciążeń administracyjnych

Przyjęcie projektu wpłynie na zwiększenie obciążeń administracyjnych związanych z koniecznością weryfikacji spełniania przesłanek prawa wybieralności do rady gminy przez kandydatów na członków organów jednostek pomocniczych wskazanych w projektowanych przepisach. Uwaga ta znajduje zastosowanie również w odniesieniu do badania przesłanek skutkujących wygaśnięciem mandatu | członka organu jednostki pomocniczej gminy. Obciążenia te wystąpią przede | wszystkim po stronie wójtów, burmistrzów, prezydentów miast oraz rad gmin I urzędów gmin, które będą musiały stosować nowe przepisy dotyczące stwierdzania wygaśnięcia mandatu członka organu jednostki pomocniczej gminy.

1. Skutki prawne: Projekt wprowadza ustawowe przesłanki biermego prawa wyborczego oraz wygaśnięcia mandatów członków organów wskazanych jednostek pomocniczych gminy, uzależniając możliwość kandydowania od posiadania prawa wybierałlności do rady gminy. Jednocześnie, ze względu na nieprecyzyjne sformułowanie przesłanek wygaśnięcia mandatu, projekt przewiduje szerszy katalog przesłanek wygaśnięcia mandatu niż przesłanek warunkujących jego uzyskanie, co prowadzi do niespójności regulacji i będzie skutkować utratą mandatu przez osoby, które spełniały warunki kandydowania oraz zostały wybrane. Watpliwości budzi również brak przepisów przejściowych regulujących sytuację osób pełniących funkcje w dniu wejścia w życie ustawy. Z tych względów projekt wymaga doprecyzowania w celu zapewnienia wewnętrznej spójności regulacji i poszanowania zasady pewności prawa.

Opiniowany projeki nie dotyczy zagadnień unormowanych w EKPC.

2. Skutki społeczne: Projekt może przynieść pozytywne skutki społeczne, przede wszystkim przez zwiększenie przejrzystości i spójności zasad dotyczących wybierałności oraz wygaśnięcia mandatów w organach jednostek pomocniczych gminy. Ustawowe określenie tych przesłanek — przy uwzględnieniu istniejących wątpliwości co do ich projektowanego kształtu (zob. pkt 1 konkluzji) — mogłoby agraniczyć rozbieżności wynikające z odmiennego kształtowania statutów jednostek | pomocniczych oraz wzmacniać społeczne przekonanie, że osoby pełniące funkcje publiczne, także na najniższym poziomie samorządu terytorialnego, powinny spełniać podstawowe siandardy wiarygodności izaufania publicznego.

Jednocześnie projekt może generować ryzyka w zakresie ingerencji w bierne prawo wyborcze. Brak jednoznacznego rozstrzygnięcia sytuacji osób już pełniących funkcje w dniu wejścia w życie ustawy oraz możliwe wątpliwości interpretacyjne dotyczące przesłanek wygaśnięcia mandatu mogą prowadzić do sporów lokalnych, konieczności przeprowadzania wyborów uzupełniających, przejściowego osłabienia reprezentacji mieszkańców oraz dodatkowych obciążeń organizacyjnych po stronie gmin. |

16

3. Skutki gospodarcze: Projekt nie spowoduje skutków w sferze gospodarczej.

4. Skutki finansowe: Projekt może rodzić niewielkie skutki dla sektora fimansów publicznych — koszty ponoszone przez gminy mogą być wyższe niż wpływy do budżetu państwa z tytułu opłat za informacje z KRK. Wydaje się jednak, że ! w dłuższej perspektywie koszty te mogą być istotnie ograniczone z uwagi na zwiększenie zaufania do osób startujących w wyborach do jednostek pomocniczych

gminy czy oczekiwane zwiększenie jakości zarządzania lokalnego.

9..Rozwiązania zagraniczne: Kwestie wybieralności i utraty prawa do pełnienia funkcji publicznych w państwach, w których funkcjonują organy reprezentujące części gmin są zazwyczaj regulowane w ogólnych przepisach dotyczących samorządów, a nie w odrębnych regulacjach odnoszących się wyłącznie do jednostek pomocniczych gmin.

Autorzy:

Wojciech Miller, ekspert ds. legislacji (pkt I-III)

Kaja Krawczyk, specjalistka ds. komparatystycznych (pkt IV, X1.5)

dr Wioleta Wasil-Rusecka, ekspert ds. legislacji (pkt V.1, X, X1.1.1)

prof. dr hab. Krzysztof Wojtyczek, ekspert ds. legislacji (pkt V.2, XI.1.2)

dr hab. Wojciech Zgliczyński, specjalista ds. spałecznych (pkt. VI, X, XL2) dr Radosław Zyzik, specjalista ds. systemu gospodarczego (pkt. VII, X, X1.3) dr Zofia Szpringer, specjalistka ds. finansów publicznych (pkt VII, X, X1.4)

Akcepiował Wicedyrektor Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji

Ziemowii Cieślik ipodpisano elekironiczniel

Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Ś. J mak

17