Postanowienie V KZ 1/04

POSTANOWIENIE Z DNIA 3 LUTEGO 2004 R. V KZ 1/04 Dopełnienie czynności, o której mowa w art. 126 § 1 k.p.k., bez za- chowania formy określonej wymogiem przymusu adwokacko- radcowskiego, nie stanowi przeszkody do merytorycznego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Przewodniczący: sędzia SN J. Skwierawski. Sąd Najwyższy w sprawie Krzysztofa Z., skazanego za przestępstwo określone w art. 91 § 3 k.k.s., po rozpoznaniu zażalenia interwenienta Henka J. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Sądu Okręgowego w S., z dnia 12 grudnia 2003 r. o uznaniu za bezskuteczny wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji p o s t a n o w i ł: 1) u c h y l i ć zaskarżone zarządzenie, 2) p r z e k a z a ć sprawę Sądowi Okręgowemu w S. w celu rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. U Z A S A D N I E N I E Sąd Rejonowy w S., wyrokiem z dnia 7 listopada 2002 r., uznał Krzysztofa Z. za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 91 § 3 k.k.s. i wymierzył mu karę grzywny w wysokości 30 stawek dziennych 2 po 30 zł. Wyrokiem tym Sąd orzekł również, na podstawie art. 30 § 3 k.k.s., przepadek samochodu osobowego, nie uwzględniając interwencji zgłoszo- nej przez Henka J. Wyrok ten, po rozpoznaniu apelacji interwenienta, utrzymany został w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 15 kwietnia 2003 r. Henk J., prawidłowo zawiadomiony, nie stawił się na roz- prawę apelacyjną; uczestniczył w niej jego pełnomocnik. Pełnomocnikowi interwenienta doręczono w dniu 28 maja 2003 r. wyrok z uzasadnieniem, w następstwie złożenia przez niego stosownego wniosku z zachowaniem terminu określonego w art. 524 § 1 zd. 2 k.p.k. W dniu 11 września 2003 r. interwenient złożył wniosek o przywróce- nie terminu do wniesienia kasacji. W swym piśmie przedstawił jednocze- śnie motywy kasacji oraz – informując o cofnięciu pełnomocnictwa udzielo- nego dotychczasowemu pełnomocnikowi – wniósł o wyznaczenie pełno- mocnika z urzędu. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 7 października 2003 r. odmówił wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, a przewodniczący wydziału tego Sądu, wydanym w tym samym dniu zarządzeniem wezwał interwenienta, w trybie art. 120 k.p.k., do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu, przez złożenie kasacji sporządzonej i podpisanej przez adwokata oraz wniesienie opłaty od kasacji. Wobec nie- uzupełnienia tych braków, zaskarżonym zarządzeniem wniosek o przywró- cenie terminu do wniesienia kasacji uznany został za bezskuteczny. W uzasadnieniu zarządzenia wskazano jako przyczyny takiego rozstrzygnię- cia, fakt złożenia wniosku bez jednoczesnego dopełnienia „czynności, któ- ra miała być w terminie wykonana” (art. 126 § 1 k.p.k.), i nieuzupełnienia tego braku w wyznaczonym terminie. W zażaleniu na to zarządzenie interwenient Henk J. twierdzi, że nie mógł uzupełnić wskazanego w zarządzeniu braku, ponieważ nie jest w 3 stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika, a Sąd nie uwzględnił jego wniosku o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Treść art. 126 § 1 k.p.k. nie pozostawia wątpliwości, że warunkiem skutecznego wniesienia wniosku o przywrócenie terminu jest jednoczesne dopełnienie przez stronę czynności, której nie wykonała w terminie. Jeżeli zatem strona nie dopełniła tej czynności wraz ze złożeniem wniosku, a najpóźniej w wyznaczonym jej, na podstawie art. 120 § 1 k.p.k., terminie do uzupełnienia wniosku, wniosek ten należy uznać za bezskuteczny (art. 120 § 2 zd. 2 k.p.k.). W realiach niniejszej sprawy nie ma jednak podstaw do potwierdze- nia zasadności zaskarżonego zarządzenia. Przede wszystkim, nie sposób zaaprobować ustalenia, że interwenient nie dopełnił czynności, która miała być wykonana w terminie. Pismo procesowe interwenienta z dnia 11 wrze- śnia 2003 r. zawiera bowiem nie tylko wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji. Autor pisma deklaruje już na wstępie: „Proszę o przy- wrócenie terminu i wnoszę odwołanie od wyroku” – a deklarację tę po- twierdza treść pisma, które w swej zasadniczej części wskazuje przyczyny zaskarżenia wyroku, i ich uzasadnienie. Nie ma więc racjonalnych powo- dów, uwzględniając w szczególności treść art. 118 § 1 k.p.k., aby kwestio- nować fakt, że pismo to wyraża nie tylko zamiar zaskarżenia prawomocne- go wyroku, lecz zawiera również wszystkie istotne elementy środka za- skarżenia. Jest wprawdzie oczywiste, i stanowiło to być może rzeczywistą przyczynę wydania zaskarżonego zarządzenia, że kasacja sporządzona osobiście przez stronę nie spełnia formalnego warunku dopuszczalności kasacji, wyrażającego się wymaganiem sporządzenia i podpisania jej „przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym” (art. 169 k.k.s.) – niemniej całkiem uzasadnione jest rozważenie, czy w wypadku 4 takiego właśnie wymagania, spełnienie go jest również warunkiem uznania za dopełnioną czynność, o której mowa w at. 126 § 1 k.p.k. Zagadnienie to aktualizuje się jedynie w wypadku złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji od wyroku sądu okręgowego (art. 446 § 1 k.p.k.), kasacji (art. 526 § 2 k.p.k.), w tym także kasacji wno- szonych przez podmioty określone w art. 169 k.k.s., i zażalenia na odmo- wę przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania, jeżeli sądem właściwym do rozpoznania zażalenia jest Sąd Najwyższy (art. 545 § 1 w zw. z art. 530 § 3 zd. 2 k.p.k.), a więc wykonania czynności objętych tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. Przede wszystkim, nie ma przekonujących pod- staw twierdzenie, że wymaganie dopełnienia czynności obejmuje również wymaganie dotyczące szczególnej formy tej czynności. W każdym razie wymaganie takie nie wynika, expressis verbis z treści art. 126 § 1 k.p.k. Można wprawdzie utrzymywać, że uzupełnienie treści tego przepisu o wy- maganie jednoczesnego dokonania czynności z zachowaniem przewidzia- nej dla niej formy byłoby zbędne, skoro z pewnością należy dokonać takiej (co do treści i formy) czynności, jakiej należało dokonać z zachowaniem terminu, lecz twierdzenie to nie jest przekonujące. Pogląd, zgodnie z któ- rym wymaganie jednoczesnego dopełnienia czynności dotyczy również jej formy (a więc sporządzenia środka zaskarżenia przez adwokata lub radcę prawnego) wyrażony został w motywach postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2001 r. (IV KZ 59/01, OSNKW 2002, z. 1-2, poz. 11). Jednakże uzasadnieniem tego poglądu – poza stwierdzeniem, iż for- my takiej wymaga przepis prawa – jest wskazanie, iż niezachowanie wła- ściwej dla danej czynności formy stanowiłoby również, podobnie jak niedo- pełnienie czynności, o „przedłużeniu” terminu do wniesienia środka za- skarżenia, czego przepisy nie przewidują. W postanowieniu tym odwołano się do stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 14 5 maja 1971 r. (VI KZP 92/70, OSNKW 1971, z. 7-8, poz. 105) i w postano- wieniu z dnia 27 lipca 1997 r. (II KZ 65/97, OSNKW 1997, z. 9-10, poz. 78). Trzeba jednak podkreślić, że w żadnym z tych orzeczeń nie podejmo- wano kwestii formy czynności, ponieważ ich motywy i rozstrzygnięcia doty- czyły stanów procesowych wynikających z faktu niedopełnienia czynności, a nie dopełnienia ich w niewłaściwej formie. W istocie nie ma racjonalnych podstaw stanowisko, zgodnie z którym w wypadku dopełnienia czynności bez zachowania wymaganej dla niej szczególnej formy, sytuacja procesowa strony nie różni się od tej, jaka ist- niałaby, gdyby czynności w ogóle nie dokonano. Nie można wątpić, że sam fakt dokonania czynności wywołuje określone skutki procesowe także wte- dy, kiedy środek zaskarżenia sporządzony został, wbrew wymaganiu od- noszącemu się do jego formy, osobiście przez stronę procesową. Tak do- konana czynność wywołuje skutki prawne, jakie ustawa wiąże z jej doko- naniem. Przede wszystkim pozwala przyjąć, że środek zaskarżenia złożo- no w ustawowym terminie, a po usunięciu braku formalnego w trybie wła- ściwych przepisów przesądzi o skutecznym wniesieniu tego środka. W orzecznictwie i w doktrynie przyjmuje się zgodnie, że wniesienie sporzą- dzonego osobiście przez stronę środka zaskarżenia, którego dotyczy wy- móg przymusu adwokacko-radcowskiego, nie wywołuje wcale stanu pro- cesowego równoznacznego z tym, jaki istniałby w wypadku niewniesienia środka. Przeciwnie, wniesienie środka zaskarżenia ułomnego pod wzglę- dem formy prowadzi do uruchomienia procedur, które umożliwiają stronie usunięcie formalnych braków tego środka. Jest przy tym oczywiste, że w rezultacie stosowania tych procedur środek zaskarżenia w postaci spełnia- jącej wymóg zachowania szczególnej formy złożony zostanie nierzadko już po upływie „pierwotnego” terminu do jego wniesienia, a przecież skutecz- nie. Taki ostateczny rezultat jest właśnie skutkiem prawnoprocesowego 6 znaczenia faktu dokonania w wymaganym terminie czynności niedoskona- łej pod względem formy. Przesądza o tym treść postanowienia art. 120 § 2 zd. 1 k.p.k. Nie ma żadnych podstaw, aby znaczenie takiej czynności oceniać inaczej w płaszczyźnie art. 126 § 1 k.p.k. Jeżeli zatem strona wnosi o przywrócenie terminu, przedkładając jednocześnie lub w siedmiodniowym terminie określonym w tym przepisie, a najpóźniej w terminie wyznaczo- nym na podstawie art. 120 § 1 k.p.k., sporządzony osobiście środek za- skarżenia, to nie ma już żadnych podstaw do ustalenia, że nie dopełniono czynności, która miała być w terminie wykonana. Oznacza to, że spełnione są wówczas – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie – wszystkie prze- słanki warunkujące możliwość wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie przywrócenia terminu, a wniosek strony o jego przywrócenie nie może być uznany za bezskuteczny. Co więcej, nie ma wtedy podstaw do podejmowania jakichkolwiek czynności zmierzających do złożenia środ- ka zaskarżenia w formie wymaganej przez ustawę, a więc wzywania strony do uzupełnienia tego braku formalnego pisma procesowego, rozstrzygania w przedmiocie wyznaczenia osoby uprawnionej do sporządzenia środka zaskarżenia, ani tym bardziej wzywania strony do uiszczenia opłaty zwią- zanej z wniesieniem środka. Wszystkie te czynności staną się natomiast aktualne z chwilą przywrócenia terminu do wniesienia środka zaskarżenia. O ile bowiem w wypadku złożenia w ustawowym terminie środka zaskar- żenia bez zachowania wymogu sporządzenia go przez adwokata lub radcę prawnego powstaje wyłącznie kwestia usunięcia tego braku formalnego i kontroli formalnych warunków dopuszczalności środka, o tyle w wypadku złożenia go po upływie ustawowego terminu wraz z wnioskiem o jego przywrócenie, przedmiotem rozpoznania staje się w pierwszej kolejności kwestia przywrócenia terminu. Omawiany brak formalny czynności dopeł- 7 nionej jednocześnie ze złożeniem wniosku nie uniemożliwia rozpoznania go, bo brak nie jest tego rodzaju, że wniosek „nie może otrzymać biegu” (art. 120 § 1 k.p.k.). Podobnie, nie stanowi również przeszkody do rozpo- znania wniosku, kwestia dopuszczalności środka zaskarżenia, albowiem nie stanowi kryterium oceny zasadności wniosku. Wyjątkowo tylko, jak np. w wypadku złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia, jakiego ustawa w ogóle nie przewiduje, wniosek nie powinien być rozpoznany lecz pozostawiony bez rozpoznania. W podsumowaniu przedstawionych wyżej uwag należy stwierdzić, że dopóki nie zapadnie rozstrzygnięcie o przywróceniu terminu do złożenia środka zaskarżenia wymagającego szczególnej, omawianej tutaj formy, dopóty bezprzedmio- towe pozostają czynności zmierzające do usunięcia braku tej formy. Na rzecz przedstawionego wyżej stanowiska świadczą również względy natury funkcjonalnej, nakazujące dokonywanie czynności proce- sowych w porządku i w kolejności, które pozostają w zgodzie z logiką i sensem tych czynności oraz zapadających w ich wyniku rozstrzygnięć. Nie byłoby w ogóle zrozumiałe – uwzględniając zarówno ten aspekt procedo- wania, jak i szeroko rozumianą zasadę lojalności procesowej – wymaganie od strony przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiocie przywrócenia terminu, aby podejmowała czynności i ponosiła koszty, które w wypadku odmowy przywrócenia terminu, stanowiłyby zbędny uszczerbek finansowy strony lub Skarbu Państwa (w wypadku wyznaczenia z urzędu osoby uprawnionej do sporządzenia środka zaskarżenia). Przedstawione wyżej argumenty uzasadniają wyrażenie poglądu, zgodnie z którym dopełnienie czynności, o której mowa w art. 126 § 1 k.p.k., bez zachowania formy określonej wymogiem przymusu adwokacko- radcowskiego, nie stanowi przeszkody do merytorycznego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. 8 Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w części dyspozytywnej niniejszego postanowienia.