Popełnienie przestępstwa

Popełnienie przestępstwa oznacza zrealizowanie przez człowieka czynu zabronionego pod groźbą kary, który jest bezprawny, zawiniony i społecznie szkodliwy w stopniu większym niż znikomy. Czyn może polegać zarówno na działaniu, jak i na zaniechaniu, jeżeli na danej osobie ciążył prawny obowiązek określonego zachowania. Odpowiedzialność karna jest co do zasady związana z umyślnością, jednak ustawa może przewidywać także odpowiedzialność za czyn nieumyślny.

Popełnienie przestępstwa a jego stadia

W prawie karnym rozróżnia się przygotowanie, usiłowanie i dokonanie. Przygotowanie obejmuje działania zmierzające do stworzenia warunków do popełnienia czynu, usiłowanie polega na bezpośrednim zmierzaniu do jego dokonania, natomiast dokonanie następuje wtedy, gdy zostały spełnione wszystkie ustawowe znamiona przestępstwa. Nie każde przygotowanie podlega karze, a odpowiedzialność za usiłowanie może wystąpić także wtedy, gdy do dokonania nie doszło.

Termin występuje w Kodeksie karnym, Kodeksie karnym skarbowym oraz w przepisach postępowania karnego. Może odnosić się do przestępstwa powszechnego, przestępstwa skarbowego albo szczególnej kategorii czynu, na przykład przestępstwa terrorystycznego. W przepisach proceduralnych wskazuje się między innymi na zatrzymanie osoby ujętej na gorącym uczynku, potrzebę przeprowadzenia badań oskarżonego lub skutki popełnienia przestępstwa dla oceny dowodów i wznowienia postępowania administracyjnego.

Samo podejrzenie popełnienia przestępstwa, informacja o nim lub użycie tego określenia w przepisie nie oznacza jeszcze prawomocnego ustalenia winy konkretnej osoby. W toku postępowania organy oceniają, czy doszło do czynu, kto go popełnił, czy zostały spełnione wszystkie znamiona oraz czy sprawcy można przypisać winę. Obowiązuje przy tym zasada domniemania niewinności.

Popełnienie przestępstwa może prowadzić do wymierzenia kary i środków karnych, w tym przepadku przedmiotów pochodzących z czynu lub służących do jego popełnienia. Może również wywoływać skutki w innych dziedzinach prawa, na przykład wpływać na roszczenia o naprawienie szkody, wykonywanie kary albo możliwość wznowienia zakończonego postępowania.