Wyrok II UKN 174/99

Postanowienie z dnia 28 października 1999 r. II UKN 174/99 Sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepi- som art. 401-404 KPC nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona pods- tawa nie zachodzi. Taka skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wzno- wienia podlega odrzuceniu (art. 410 § 1 KPC). Przewodniczący: SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Beata Gudowska (spra- wozdawca), Andrzej Wasilewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 października 1999 r. sprawy z wniosku Alfonsa W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o rentę inwalidy wojennego, na skutek kasacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 grudnia 1998 r. [...] p o s t a n o w i ł: o d d a l i ć kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wyro- kiem z dnia 2 kwietnia 1997 r. oddalił odwołanie Alfonsa W. od decyzji Oddziału Zak- ładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 18 grudnia 1996 r. w przedmiocie odmo- wy prawa do renty dla inwalidy wojennego. Apelację wnioskodawcy od powyższego wyroku oddalił Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 20 stycznia 1998 r. Pos- tanowieniem z dnia 19 marca 1998 r. Sąd ten odrzucił kasację wnioskodawcy jako wniesioną przez osobę nieuprawnioną, z pominięciem przymusu adwokacko-rad- cowskiego, zaś Sąd Najwyższy oddalił jego zażalenie postanowieniem z dnia 25 czerwca 1998 r., doręczonym skarżącemu w dniu 16 października 1998 r. 2 W tym stanie sprawy wnioskodawca pismem z dnia 23 października 1998 r., nadanym w placówce pocztowej w dniu 2 listopada 1998 r., złożył skargę o wznowie- nie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 20 stycznia 1998 r., wskazując na nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji z powodu niemożności działania wskutek naruszenia przepisów prawa, a w przypadku drugiej instancji, z powodu braku należytej reprezentacji. Sąd Apelacyjny stwierdził, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona po upływie trzymiesięcznego terminu określonego w art. 407 KPC, rozpo- czynającego swój bieg z dniem, w którym strona dowiedziała się o wyroku, i odrzucił ją jako spóźnioną. Ustalił bowiem, że wnioskodawca otrzymał odpisy wyroków Sądu Wojewódzkiego w dniu 22 maja 1997 r., Sądu Apelacyjnego w dniu 12 lutego 1998 r., natomiast skargę o wznowienie postępowania nadał na pocztę w dniu 2 listopada 1998 r. W kasacji skarżący, żądając uchylenia postanowienia Sądu Apelacyjnego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, powołał się na naruszenie przepisu art. 407 KPC "przez przyjęcie za podstawę wydania zaskarżonego postanowienia wadliwie obliczonego terminu doręczenia wyroku". Postulował przyjęcie jako począt- kowej daty biegu otwartego terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania daty odebrania z placówki pocztowej (w dniu 16 października 1998 r.) postanowienia Sądu Najwyższego odrzucającego kasację. W odniesieniu do tego zdarzenia bowiem termin został zachowany. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Instytucja wznowienia postępowania opiera się na przysługującej poza tokiem instancji skardze o presumpcję wadliwego procesu i zastąpienie zapadłego orzecze- nia orzeczeniem nowym. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowa- nego przeciwko prawomocnemu wyrokowi powoduje, że przywrócenie stanu sprzed zamknięcia ulegającemu wznowieniu postępowania sądowego może nastąpić wy- łącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Uwzględniają one konieczność wywołania na nowo procesu dotkniętego brakami formalnymi (nieważnością), bez względu ich wpływ na rozstrzygnięcie (art. 401 pkt 1 i 2 KPC), właściwe przyczyny restytucyjne (art. 403 KPC) oraz fakt wydania wyroku na podstawie aktu normatyw- 3 nego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą (art. 4011 KPC). Wniesienie skargi o wznowienie postępowania ograniczone jest terminem. Jest to termin trzymiesięczny, którego początek odnosi się do momentu powzięcia przez stronę wiadomości – w zależności od podstawy wznowienia – o podstawie wznowienia albo o skutkach wadliwie toczącego się postępowania. Termin do wnie- sienia skargi o wznowienie postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem zamykającym postępowanie poczytywane przez stronę jako nieważne jest dotrzyma- ny, jeżeli skarga zostanie wniesiona do sądu właściwego przed upływem trzech mie- sięcy od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu wyroku. Po wniesieniu skargi o wznowienie postępowania sąd dokonuje jej kontroli z punktu widzenia zachowania warunków formalnych określonych w art. 409 KPC, to- też skarżący zobowiązany jest wykazać w niej - pod rygorem odrzucenia skargi - przesłanki dopuszczalności wznowienia. Oznacza to oparcie skargi na ustawowej podstawie oraz podanie okoliczności, w odniesieniu do których sąd stwierdza zacho- wanie terminu. Sąd dokonujący badania przyjmuje, że strona dotrzymała terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania z przyczyn nieważności wówczas, gdy jest niewątpliwe, że skarga została złożona przed upływem trzech miesięcy od daty dowiedzenia się przez wnoszącego skargę o wyroku zapadłym w sprawie, w której nie był należycie reprezentowany albo wskutek naruszenia przepisów prawa pozba- wiony był możności działania. Termin liczony a tempore scienciae wymaga założenia, że fakt, z którym prawo wiąże początek jego biegu, jest niewątpliwy, a przesłanka ta zostaje wykazana wówczas, gdy strona wykaże niewiedzę o toczącym się wadliwie postępowaniu, wy- wołaną brakiem należytej reprezentacji albo pozbawieniem możności działania. To wymaganie pozostaje w związku z treścią art. 401 pkt 2 in fine KPC, stanowiącym o zakazie żądania wznowienia postępowania, jeżeli przed uprawomocnieniem się wy- roku ustała niemożność działania lub brak reprezentacji został podniesiony w drodze zarzutu. W świetle powyższych rozważań należy podzielić pogląd wyrażony w kasacji Alfonsa W., że termin do wniesienia przez niego skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 20 stycznia 1998 r. nie mógł rozpocząć biegu przed jego uprawomocnieniem się, które nastąpiło po wydaniu postanowienia Sądu Naj- wyższego z dnia 25 czerwca 1998 r. oraz oddać rację tezie o wpływie na sposób ob- 4 liczenia terminu do wniesienia skargi daty dowiedzenia się o treści tego postanowie- nia. To spostrzeżenie nie może jednak doprowadzić do uwzględnienia kasacji, al- bowiem są inne przyczyny uzasadniające odrzucenie skargi, co sprawia, że zaskar- żone postanowienie – mimo niepełnego uzasadnienia – odpowiada prawu. Trzeba bowiem podkreślić, że jakkolwiek skarżący wytoczył w skardze zarzuty nieważności postępowania, to ich nawet nie uprawdopodobnił ani – tym bardziej – nie wykazał. I tak, uzasadniając zarzut nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji, skarżący stwierdził, że „na rozprawie w dniu 2 kwietnia 1997 r. Sąd nie do- puścił go do złożenia wyjaśnień i przez wezwanie do opuszczenia sali uniemożliwił jego uczestniczenie w rozprawie". Gdyby nawet hipotetycznie przyjąć to stwierdzenie za prawdziwe, do czego zresztą nie ma podstaw, to nie może ono stanowić uzasad- nienia podstawy wznowienia z art. 401 § 1 pkt 2 KPC w części dotyczącej pozbawie- nia możności działania, chodzi tu bowiem o takie pozbawienie możności działania, które obejmuje całą sprawę. W piśmiennictwie prawniczym omawianą podstawę wznowienia utożsamia się z podstawą nieważności przewidzianą w art. 379 pkt 5 KPC, a w świetle jednoznacznej judykatury Sądu Najwyższego dotyczącej tego prze- pisu jest oczywiste, że strona zostaje pozbawiona możności działania tylko wtedy, gdy doszło do całkowitego pozbawienia jej możności obrony swych praw, a więc gdy znalazła się w takiej sytuacji, która uniemożliwiła, a nie tylko utrudniła lub ograniczyła popieranie przed sądem dochodzonych żądań lub obronę przed zarzutami strony przeciwnej (por. np. orzeczenie z dnia 21 czerwca 1961 r., 3 CR 953/60, OSPiKA 1963 nr 5, poz. 137; NP 1963 nr 1, s. 117 z glosą W. Siedleckiego, wyrok z dnia 20 stycznia 1966 r., II PR 371/65, OSNCP 1966 z. 10, poz. 172, wyrok z dnia 14 czerwca 1968 r., I CR 432/67, OSNCP 1969 r. z. 7-8, poz. 137, wyrok z dnia 10 lipca 1974 r., II CR 331/74, OSNCP 1975 z. 5, poz. 84,„Nowe Prawo" 1976 nr 5, s. 807 z glosą J. Klimkowicza, a ostatnio wyrok z dnia 2 kwietnia 1998 r., I PKN 521/97, OSNAPiUS 1999 nr 6, poz. 203 oraz z dnia 1 października 1998 r., I PKN 359/98, OSNAPiUS 1999 nr 21, poz. 681). O takim pozbawieniu skarżącego możności działania w sprawie niniejszej, nawet w świetle twierdzeń uzasadnienia skargi, nie może być mowy; wnioskodawca nie tylko bowiem brał udział w postępowaniu i podejmował wszystkie niezbędne czynności procesowe, ale także wnosił środki odwoławcze w toku instancji. 5 Całkowicie chybione i oderwane od hipotezy art. 401 § 1 pkt 2 KPC są również twierdzenia skarżącego mające uzasadniać „brak należytej reprezentacji" przed Są- dem Apelacyjnym. W tej mierze Alfons W. wywiódł w skardze, że „wyrok Sądu Ape- lacyjnego w dniu 20 stycznia 1998 r. zapadł bez udziału i reprezentacji wnioskodaw- cy spowodowanej jego w tym czasie długimi stanami chorobowymi", jest więc jasne, że posłużył się zarzutem, który kwestii reprezentacji w znaczeniu prawnym w ogóle nie dotyczy. W konsekwencji należy stwierdzić, że jakkolwiek wnioskodawca formalnie po- wołał ustawową podstawę wznowienia, to jednak w rzeczywistości podstawa ta – także w świetle samego uzasadnienia skargi – nie występuje. Odrzucenie skargi przez Sąd Apelacyjny było w tej sytuacji w pełni uzasadnione (art.410 § 1 KPC), to- też Sąd Najwyższy kasację oddalił (art. 39312 in fine KPC). Oddalając kasację skład Sądu Najwyższego orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił zarazem wyrażanego niekiedy poglądu, że jeżeli skarżący powołuje się na ustawową podstawę wznowienia, a tylko nie zostanie wykazane jej rzeczywiste zaistnienie, to należy skargę oddalić. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 401 – 404 KPC nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa nie za- chodzi. Taka skarga, nie oparta na ustawowej podstawie wznowienia, podlega od- rzuceniu (art. 410 § 1 KPC; podobnie np. w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1968 r., I CZ 122/67, OSNCP 1968 nr 8-9, poz.154, w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1981 r., I CO 5/81, OSNCP 1982 nr 5-6, poz. 77 oraz w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1996 r., I CRN 101/95, OSNC 1996 nr 10, poz. 138). ========================================