WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Z., dnia 23 października 2026 roku
Sąd Okręgowy w Kaliszu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia Arleta Konieczna
po rozpoznaniu w dniu 23 października 2026 roku w Z., na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w J.
przeciwko pozwanym X. X. i I. K.
o zapłatę
1.
oddala wniosek pełnomocnika powoda o zawieszenie postępowania;
2.
oddala powództwo w całości jako przedwczesne;
3.
nie obciąża powoda kosztami sądowymi.
sędzia Arleta Konieczna
UZASADNIENIE
sporządzone w trybie art. 191
1
§ 4 kpc
Strony procesu – poprzednik prawny powoda Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w J. oraz pozwani X. X. i I. K. zawarli w dniu 30 listopada 2007r. umowę kredytu hipotecznego
w walucie wymienialnej nr (...) na kwotę 141 834,01 CHF z przeznaczeniem na pokrycie kosztów budowy domu mieszkalnego. Okres spłaty został określony na 360 miesięcy. Pozwani przystąpili do spłaty rat kapitałowo – odsetkowych i przez wiele lat bezproblemowo realizowali umowę według przyjętych zasad. Na skutek procesów ekonomicznych o zasięgu globalnym oraz decyzji polityczno – ekonomicznych podejmowanych w poszczególnych krajach, w tym tzw. uwolnienia kursu franka szwajcarskiego przez (...) Bank (...) (15 stycznia 2015r. tzw. „czarny czwartek”) doszło do znacznych zmian w relacji waluty kredytu do wartości miernika waloryzacji świadczenia, tym samym do zmiany okoliczności skutkującej powstaniem nierównowagi kontraktowej między stronami.
Kredytobiorcy wnieśli następnie pozew przeciwko Bankowi o stwierdzenie nieważności stosunku prawnego - umowy kredytu i zwrot kwot świadczonych w jej wykonaniu.
Sprawa toczyła się przed Sądem Okręgowym w Kaliszu w sprawie (...) zakończona wyrokiem oddalającym powództwo a obecnie przed Apelacyjnym w Łodzi sygn. I ACa 1200/25. Sprawa oczekuje na wyznaczenie terminu rozprawy według kolejności wpływu (informacja k. 117v).
Sąd zważył, co następuje:
Niniejsze powództwo podlega oddaleniu w całości jako przedwczesne.
Istotą postępowania toczącego się obecnie przed Sądem Apelacyjnym w Łodzi jest stwierdzenie czy strony łączy/ło ważne zobowiązanie powstałe na gruncie wskazanej umowy a jeśli tak to w jakim zakresie. Kredytobiorcy wskazują przy tym na niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385
1 § 1 k.c. mające, w ich przekonaniu, bądź wpływać na wysokość zobowiązania bądź tez niweczyć istnienie kontraktu w całości. Żądanie pozwu dotyczy zatem ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego oraz jego skuteczności prawnej i w zależności od stanowiska Sądu odpowiedniego rozliczenia kontraktu. Interes prawny powodów został wskazany jako realizacja praw konsumenckich wynikających z przepisów art. 385
1 i 385
2 k.c. wprowadzonych do Kodeksu cywilnego ustawą z 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271), w celu transpozycji do prawa polskiego postanowień dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Przepisy te stanowią rdzeń systemu ochrony konsumenta przed wykorzystywaniem przez przedsiębiorców silniejszej pozycji kontraktowej, związanej z możliwością jednostronnego kształtowania treści wiążących strony postanowień, w celu zastrzegania klauzul niekorzystnych dla konsumenta (klauzul abuzywnych).
W celu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zawisłej przed Sądem Okręgowym w Kaliszu z powództwa (...) Bank (...) SA należy ustalić w pierwszej kolejności czy na obecnym etapie postępowania w sprawie z powództwa konsumenta dopuszczalne jest konstruowanie i dochodzenie roszczeń zwrotnych Banku w kolejnym procesie,
na wypadek prawomocnego ustalenia nieważności umowy kredytu. Krótko mówiąc należy ustalić datę wymagalności roszczeń Banku w sytuacji skutecznego skorzystania przez konsumenta z prawno-kształtującego uprawnienia do złożenia oświadczenia w przedmiocie podtrzymania umowy zawierającej ewentualne niedozwolone postanowienia (z ich wykluczeniem) czy też wyrażenia skutecznej, świadomej, jednoznacznej zgody na unieważnienie kontraktu (uchwała SN z 7 maja 2021r. (III CZP 6/21). Dalej, czy skorzystanie z tego uprawnienia uzasadnia ostatecznie stwierdzenie nieważności umowy zgodnie z art. 58 kc. W ocenie sądu orzekającego, w polskim systemie prawnym,
dla konstruowania roszczeń o zwrot świadczeń niezbędny jest prejudykat w postaci orzeczenia sądu w zakresie stwierdzenia ważności/nieważności kontraktu, ewentualnie zgodne stanowiska stron w zakresie stwierdzenia nieważności kontraktu. Dla wzajemnych rozliczeń wynikających z umowy wydaje się bardziej zasadne stosowanie teorii salda w miejsce teorii dwóch kondykcji, która generuje chaos orzeczniczy.
W sytuacji poddania sporu pod rozstrzygnięcie sądu, umowa nie może być a priori uznana za nieważną czy też bezskuteczną, zanim ten sąd nie wypowie się w formie stosownego prawomocnego orzeczenia. Może to być rozstrzygnięcie stricte w przedmiocie ustalenia, tudzież przesłankowo w sprawie o zapłatę.
To sąd ocenia skuteczność złożonego oświadczenia woli przez konsumenta. W przeciwnym razie, pozostawiając stronie możliwość jednostronnego, nie podlegającego żadnej kontroli, prawno-kształtującego oświadczenia doszłoby do zagrożenia bezpieczeństwa prawnego i całkowitego wypaczenia roli wymiaru sprawiedliwości.
Bank, pomimo braku prejudykatu stwierdzającego nieważność kontraktu, w okolicznościach kwestionowania zarzutów konsumenta, pozywa go jednocześnie o zwrot kapitału w ramach restytucji. Jest to działanie oczywiście contra legem. Powód przywołał wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021r. w sprawie III CZP 11/20, odnośnie sposobu rozliczenia nieważnego kontraktu zgodnie z teorią dwóch kondykcji. Oznacza to, że każdej ze stron tj. kredytobiorcy i bankowi przysługują dwa odrębne roszczenia. Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. Na gruncie tego orzeczenia ukształtowała się, w ocenie sądu pierwszej instancji,
wadliwa linia orzecznicza.
Brak podstaw do mnożenia postępowań i związanych z tym dodatkowych kosztów, które ostatecznie mogłyby obciążyć także konsumenta zauważył i jednoznacznie ocenił
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 22 stycznia 2026r. w sprawie C-902/24. Kluczowym wnioskiem jest stwierdzenie, że
wierzytelność banku z tytułu zwrotu kapitału nie jest wymagalna przed stwierdzeniem nieważności umowy kredytu przez sąd. Trybunał zaakceptował możliwość zgłoszenia przez bank ewentualnego zarzutu potrącenia w ramach wszczętego przez kredytobiorcę postępowania o ustalenie nieważności umowy kredytu oraz zwrot zapłaconych rat. Jednak dopóki bank podnosi, że umowa zawarta z konsumentem jest ważna, to każde wezwanie, które doręcza konsumentowi w celu zwrotu pożyczonego kapitału, nie może wywoływać skutków - w szczególności do celów zapłaty odsetek za opóźnienie - do czasu ostatecznego stwierdzenia nieważności tej umowy. Wyrok C-902/24 W. odpowiada na pytanie, czy prawo Unii (w szczególności dyrektywa 93/13) pozwala na sytuację, w której przedsiębiorca broni się „dwutorowo”: z jednej strony utrzymuje, że umowa jest ważna, a z drugiej – podnosi zarzut potrącenia oparty na wierzytelności odpowiadającej kapitałowi kredytu. Trybunał przyjął, że co do zasady takie rozwiązanie jest dopuszczalne, ale przy zachowaniu bezpieczników chroniących konsumenta. Po pierwsze,
wierzytelność banku nie może zostać uznana za wymagalną, zanim sąd krajowy ustali nieważność samej umowy. Po drugie, uwzględnienie zarzutu potrącenia nie może prowadzić do rozstrzygnięcia o kosztach w sposób, który miałby efekt odstraszający i zniechęcał do dochodzenia praw wynikających z dyrektywy 93/13. Nadto warunkiem uczciwego rozliczania skutków nieważności pozostaje to, aby konsument wcześniej znał konsekwencje uznania umowy za nieważną.
W tych okolicznościach kreowanie nowych roszczeń przez banki „na wszelki wypadek” nie znajduje uzasadnienia. Powód wniósł powództwo o zapłatę w kształcie w jakim nie może ono zostać na obecnym etapie postępowania uwzględnione co do zasady, tym bardziej wysokości.
Takie roszczenie (o zwrot świadczenia nienależnego) na chwilę obecną bowiem nie istnieje (umowa trwa), tym samym nie może być wymagalne. Nawet w sytuacji uznania za skuteczne oświadczenia konsumenta w zakresie skutków wyłączenia z umowy zapisów abuzywnych, niezbędna jest ocena sądu orzekającego wpływu tych klauzul na ważność umowy (art. 58 kc). Nie ma, w ocenie sądu orzekającego, innej możliwości uznania istnienia i daty wymagalności roszczenia zwrotnego banku jak tylko z chwilą uprawomocnienia się wyroku kształtującego sytuację prawną stron w tym zakresie.
Powyższe założenie zdaje się wynikać wprost ze stanowiska powoda zawartego w uzasadnieniu pozwu, w tym wniosku o zawieszenie postępowania. Nadto należy zauważyć, że praktyka orzecznicza polegająca na ustalaniu wartości przedmiotu sporu na podstawie sumowania żądań konsumentów: o ustalenie i zapłatę z uwagi na doniosłość prawną żądania ustalenia bytu prawnego kontraktu świadczy o jego randze w kontekście przyszłych roszczeń
stron o zapłatę. Orzecznictwo w tym zakresie jest obecnie jednolite (w temacie powództwa o ustalenie także Sąd Apelacyjny w Łodzi ACa 973/20, I ACa 1090/21).
Dotychczas, w historii sądownictwa polskiego, nie istniały regulacje uzasadniające konieczność analizowania przez dwa różne sądy, w równorzędnych procesach, przesłanek do stwierdzenia ważności/skuteczności kontraktu z jednoczesnym wymogiem wyciągnięcia tożsamych wniosków. Samo założenie, że sąd w kolejnej sprawie ma obowiązek uznać jakieś oświadczenie złożone w innym procesie za skuteczne/bezskuteczne stanowi zagrożenie niezawisłości sędziowskiej.
Jedynie prawomocny wyrok sądu przesądza kwestię ważności zobowiązania i istnienia ewentualnych roszczeń zwrotnych, jednocześnie wyznaczając datę ich wymagalności. Aktualnie strony łączy ważnie zawarta umowa kredytowa i nie ma żadnego uzasadnienia prawnego do tego by sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał a priori skuteczność składanych przez konsumenta oświadczeń woli odnośnie bytu prawnego kontraktu. Nadto, by z tychże oświadczeń wyciągał tożsame wnioski co sąd orzekający w innej sprawie. (...) w motywie 50 wyroku z dnia 2 września 2021r. C-932/19 w sprawie węgierskiej wprost stwierdził, że
wyrażona przez konsumenta wola nie może przeważać nad oceną, która wchodzi w zakres suwerennych uprawnień sądu, przed którym zawisł spór, nad kwestią, czy zastosowanie środków przewidzianych przez właściwe przepisy krajowe pozwala na przywrócenie sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, jaka istniałaby w braku tego nieuczciwego warunku. W kwestii tej wypowiedział się jednoznacznie Sąd Najwyższy w wyroku Izby Cywilnej SN z 1 czerwca 2022 r. w sprawie II CSKP 364/22, wskazując, że wyeliminowanie niedozwolonych klauzul z umowy kredytowej dotyczących przeliczenia kursu waluty obcej z niejasną marżą pozwalają na utrzymanie takiej umowy w mocy. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy m.in. w
wyroku z dnia 5 kwietnia 2023r. rozpoznając skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego w sprawie II NSNc 89/23, także w
wyroku z dnia 19 września 2023 r. w sprawie II (...). Sąd Najwyższy potwierdził, że okoliczność wystąpienia w umowie klauzul abuzywnych nie czyni automatycznie nieważną całej umowy. Celem dyrektywy 93/13 nie jest unieważnienie wszystkich umów zawierających postanowienia niedozwolone, lecz przywrócenie równowagi między stronami.
Należy także podkreślić stanowisko, prezentowane przez (...) co do
zasady proporcjonalności sankcji w sytuacji stwierdzenia zapisów abuzywnych. Przypisanie tzw. przelicznikowi waluty tak wysokiej rangi, która niweczyć ma cały kontrakt jest sprzeczne zarówno z istotą zobowiązania, zasadami współżycia społecznego jak i stanowi rażące nadużycie prawa wspólnotowego. Celem dyrektywy 93/13/EWG, której interpretacją zajmował się Trybunał w sprawie R., nie jest unieważnianie umów, tylko przywrócenie równowagi kontraktowej stron. Rolą sądu jest więc znalezienie sankcji o charakterze proporcjonalnym do rangi naruszenia. W każdej sprawie frankowej analizowana powinna być zasada proporcjonalności i równowagi stron, która jest bezpiecznikiem gwarantującym pewność obrotu prawnego. Rzeczą sądów jest obiektywny ogląd sytuacji, znajomość orzecznictwa i doktryny, stosowanie obowiązujących przepisów prawa z uwzględnieniem wszystkich dalekosiężnych skutków tzw. linii orzeczniczej. W ocenie sądu orzekającego, stosowanie presji medialnej oraz widoczny automatyzm w uznawaniu kontraktów za nieważne są niedopuszczalne.
Z powyższych powodów powództwo zostało oddalone jako przedwczesne i to
w trybie art. 191
1 § 2, 3, 4 kpc
. Nie ma przy tym potrzeby wypowiadania się szerzej na temat zasadności przyszłych, ewentualnych roszczeń Banku z uwagi na toczące się równolegle postępowanie sądowe, w którym strony mogą doprowadzić zarówno do wyroku prawomocnego (w tym uwzględnienie, oddalenie, zarzuty materialnoprawne) jak też porozumienia w zakresie ugodowego zakończenia sprawy i ostatecznego zakończenia sporu. Z praktyki orzeczniczej wynika, że często
strony, po ewentualnym unieważnieniu kontraktu dochodzą do porozumienia w kwestii wzajemnych rozliczeń, zatem generowanie dalszych kosztów, w tym zastępstwa procesowego, wydaje się na tym etapie zbędne.
Z uwagi na powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji orzeczenia. Z tych samych powodów niezasadne było żądanie zawieszenia postępowania do czasu zakończenia sprawy przed Sądem Apelacyjnym w Łodzi, o czym orzeczono w punkcie pierwszym. Przepis art. 177 § 1 punkt 1 kpc umożliwiający sądowi zawieszenie postępowania stanowi, że jest to możliwe, jeśli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego. W tej sprawie nie rozstrzygnięcie sporu (przy istnieniu już roszczenia prawnomaterialnego i jego wymagalności) byłoby zależne od wyniku sprawy a właśnie powstanie i wymagalność jakiegoś bliżej nieokreślonego roszczenia.
Oczekiwany prejudykat stanowić będzie jedyną podstawę materialnoprawną istnienia roszczenia powoda (podstawa faktyczna i prawna) o zwrot kapitału, a nie jedynie „element podstawy faktycznej dla przyszłego rozstrzygnięcia w sprawie o zwrot kapitału”.
Stąd oddalenie powództwa jako przedwczesnego, które nie rodzi skutku w postaci rzeczy osądzonej na przyszłość.
Należy zauważyć, że zgodnie z przepisem
art. 123 § 1 punkt 1 kc. bieg przedawnienia roszczenia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym,
przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Nie zachodzi zatem obawa, że wydanie wyroku oddalającego powództwo jako przedwczesne, we wskazanych okolicznościach naraża stronę powodową na niekorzystne skutki prawne. Strona powodowa w wyczerpujący sposób wykazała stan niepewności prawnej związany z aktualnym orzecznictwem w sprawach tej kategorii i uzasadniła celowość wytoczenia powództwa. W ocenie Sądu orzekającego, jak wskazano wyżej, termin przedawnienia roszczeń zwrotnych Banku nie biegnie.
Z racji rozbieżności w orzecznictwie należy jednakże uznać, że w razie przyjęcia tezy o wcześniejszym uruchomieniu biegu terminu przedawnienia i tak interes strony nie zostanie naruszony. Pozew w tej sprawie przerywa bowiem termin przedawnienia ewentualnych roszczeń a wyrok nie stanowi rei iudicatae. Stronie przysługuje zatem możliwość dochodzenia roszczeń z analizowanego kontraktu po uzyskaniu prejudykatu w sprawie Sądu Apelacyjnego w Łodzi.
Oddalenie powództwa jako przedwczesnego, tym bardziej bez konieczności ponoszenia kosztów postępowania jawi się w tych okolicznościach jako usprawiedliwione i racjonalne. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tym samym poglądu wyrażonego przez Sąd Apelacyjny w Łodzi w sprawie I (...)22 rozpoznającego apelację w tożsamej sprawie.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 14a ust.1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2022r. poz. 1125).
sędzia Arleta Konieczna
ZARZĄDZENIE
1.
odn. i zakr;
2.
odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełn. powoda;
3.
za 14 dni.
Z., dnia 23 października 2026r.
Sędzia Arleta Konieczna