Koszty sądowe

Koszty sądowe to należności związane z prowadzeniem postępowania przed sądem, obejmujące przede wszystkim opłaty oraz wydatki ponoszone w toku sprawy. Ich wysokość i zasady ponoszenia zależą od rodzaju postępowania, wartości lub charakteru sprawy oraz czynności podejmowanych przez sąd i uczestników.

W sprawach cywilnych koszty sądowe obejmują w szczególności opłaty od pozwów, wniosków, apelacji i innych pism, a także wydatki związane z przeprowadzeniem dowodów, udziałem biegłych, tłumaczy lub świadków. Należy je odróżnić od szerszego pojęcia kosztów procesu, które może obejmować również uzasadnione koszty poniesione przez stronę, w tym wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Co do zasady strona przegrywająca zwraca przeciwnikowi koszty procesu w zakresie określonym przez przepisy i rozstrzygnięcie sądu.

W postępowaniu karnym koszty sądowe mogą obejmować opłaty i wydatki postępowania, a także należności związane z udziałem określonych osób lub organów. Zasadniczo są one zasądzane od skazanego, jednak przepisy przewidują sytuacje, w których oskarżony albo inny uczestnik zostaje zwolniony od ich ponoszenia. Przy ocenie możliwości zwolnienia mogą mieć znaczenie między innymi dochody, majątek i sytuacja rodzinna, a także względy słuszności. Szczególne zwolnienie może dotyczyć żołnierzy odbywających służbę wojskową.

Najważniejsze zasady:

• koszty mogą być pobierane z góry jako warunek dokonania czynności procesowej albo ustalane w orzeczeniu kończącym sprawę;
• sąd może przyznać zwolnienie od kosztów, a w określonych przypadkach ustanowić dla strony adwokata lub radcę prawnego z urzędu;
• nieuiszczone należności mogą być dochodzone w drodze egzekucji, po wezwaniu do zapłaty;
• w postępowaniach upadłościowych koszty obejmują także wydatki postępowania i zaliczki na ich pokrycie.

Pojęcie to występuje przede wszystkim w prawie cywilnym i karnym, ale jest również używane w regulacjach dotyczących postępowania administracyjnego, upadłościowego oraz wykonywania orzeczeń. Przepisy administracyjne mogą odsyłać do zasad obowiązujących przy kosztach sądowych w sprawach cywilnych, na przykład przy zwrocie należności osobie wezwanej do stawiennictwa.