Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 7 listopada 2022 r., sygn. I ACa 491/22

Sygn. akt I ACa 491/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 listopada 2022 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Małgorzata Zwierzyńska

Protokolant: stażysta Magdalena Werra

po rozpoznaniu w dniu 12 października 2022 r. w Gdańsku

na rozprawie

sprawy z powództwa J. G. i W. G.

przeciwko (...) Bank (...) z siedzibą w E. wykonujący w Polsce działalność w ramach oddziału: (...) Bank (...) (...) Oddział w Polsce z siedzibą w E.

o ustalenie i zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu

z dnia 31 grudnia 2021 r. sygn. akt I C 2370/14

I.

prostuje oczywistą omyłkę w zaskarżonym wyroku co do oznaczenia strony pozwanej w ten sposób, że oznacza ją jako: „(...) Bank (...) z siedzibą w E. wykonujący w Polsce działalność w ramach oddziału: (...) Bank (...) (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą w E.”;

II.

zmienia zaskarżony wyrok w punkcie V (piątym) w ten sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Toruniu kwotę 4.556 zł (cztery tysiące pięćset pięćdziesiąt sześć złotych) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, odstępując od obciążania pozwanego pozostałą częścią tych kosztów;

III.

oddala apelację w pozostałej części;

IV.

zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Małgorzata Zwierzyńska

Sygn. akt I ACa 491/22

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Toruniu wyrokiem z dnia 31 grudnia 2021 r. w sprawie z powództwa J. G., W. G. przeciwko pozwanej (...) Bank (...) z siedzibą w E. orzekł następująco:

I.

ustalił, że umowa kredytu mieszkaniowego nr (...) z dnia 7 marca 2007 r. zawarta między powodami J. G. i W. G. a (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w E. jest nieważna w całości ;

I.

zasądził od pozwanego na rzecz powodów pozostających w ustroju majątkowym wspólności ustawowej kwotę 35.340,28 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty ;

II.

umorzył postępowanie w zakresie żądań pozwu, które nie zostały podtrzymane przez stronę powodową;

III.

zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu;

IV.

nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Toruniu kwotę 16.952,17 zł tytułem zwrotu nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

Sąd Okręgowy wskazał, że powodowie w ostatecznie sprecyzowanym powództwie (pismo z dnia 26 lutego 2021 r.) domagali się :

1.

stwierdzenie nieważności postanowień umowy kredytu (...) z dnia 7 marca 2007 r. oraz załącznika nr 7 do Zarządzenia Zarządu nr (...) z dnia 20 grudnia 2006 r. – Regulamin Kredytu Mieszkaniowego w (...) Spółka Akcyjna, stanowiącego nierozerwalną część umowy, jako sprzecznych z ustawą (art. 58 § 1 k.c., art. 385

1 § 1 k.c.) oraz zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.), skutkujących nieważnością całej umowy:

a.

§ 2 ust. 6 umowy – jako nieważnego zgodnie z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 76 pkt 1 ustawy – Prawo bankowe oraz art. 10 ust. 2 lit. f dyrektywy PE i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG i z art. 58 § 2 k.c.;

a.

§ 9 ust. 2 pkt 2 umowy – jako nieważnego zgodnie z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a ustawy – Prawo bankowe oraz art. 10 ust. 2 lit. f dyrektywy PE i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG i z art. 58 § 2 k.c.;

b.

§ 9 ust. 6 Regulaminu – jako nieważnego zgodnie z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a ustawy – Prawo bankowe oraz art. 10 ust. 2 lit. f dyrektywy PE i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG i z art. 58 § 2 k.c.;

c.

§ 2 ust. 17 umowy – jako sprzecznego z art. 385

1 § 1 k.c. oraz art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich;

d.

§ 17 ust. 2 umowy – jako sprzecznego z art. 385

1 § 1 k.c. oraz art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich;

e.

§ 15 ust. 3 Regulaminu – jako sprzecznego z art. 385

1 § 1 k.c. oraz art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich;

1.

zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 35.340,28 zł, przy czym pozwany ma zapłacić powodom ww. kwotę jednorazowo w terminie 7 dni, poczynając od dnia uprawomocnienia się wyroku;

Sąd Okręgowy ustalił, że powodowie poszukiwali oferty na uzyskanie kredytu mieszkaniowego. W (...) S.A. jedną z osób, które obsługiwały powodów był Z. E.. Powodowi przedstawiono w pierwszej kolejności ofertę kredytu złotówkowego, a następnie znacznie korzystniejszego kredytu denominowanego, nazywanego „frankowym”. W trakcie rozmów dotyczących umowy nie było możliwości prowadzenia indywidualnych ustaleń na temat warunków kredytu. Warunki te były sztywne w ramach ustalonych wzorców umów. Oferta pozwanego banku była nienegocjowalna.

W pozwanym banku obowiązywały wewnętrzne procedury dot. udzielania kredytów hipotecznych – „Instrukcja kredytu mieszkaniowego i V. Hipotecznej w (...) Bank (...) S.A.” i „Procedura postępowania w przypadku udzielania informacji klientom ubiegającym się o przyznanie kredytu mieszkaniowego lub pożyczki hipotecznej w (...) Bank (...) S.A.” Integralną częścią procedury była m.in. „Informacja o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej dla (...) Bank (...) S.A.” – przeznaczona dla klientów ubiegających się o przyznanie kredytu lub pożyczki, która miała być im udostępniana obligatoryjnie.

W dniu 25 stycznia 2007 r. J. G. i W. G. złożyli do (...) Bank (...) S.A. na bankowym formularzu wniosek o udzielenie kredytu mieszkaniowego, celem zakupu działki. Wnioskowali o przyznanie kredytu w jednej transzy w kwocie 150.000,00 zł w walucie CHF, na 360 miesięcy, w ratach annuitetowych równych, płatnych do 24 dnia każdego miesiąca. W punkcie 13 wniosku powodowie oświadczyli, że:



została im przedstawiona oferta kredytu w złotych, jednak po zapoznaniu się z tą ofertą zdecydowali, że dokonują wyboru oferty kredytu mieszkaniowego w walucie obcej lub indeksowanej kursem waluty obcej, mając pełną świadomość ryzyka związanego z tym produktem, a w szczególności tego, że niekorzystna zmiana kursu waluty spowoduje wzrost comiesięcznych rat spłaty kredytu mieszkaniowego oraz wzrost wartości zadłużenia (pkt 13);



zostali poinformowani o jednoczesnym ponoszeniu ryzyka zmiany stopy procentowej, polegającym na tym, że w wyniku niekorzystnej zmiany stopy procentowej może ulec zwiększeniu comiesięczna rata spłaty kredytu mieszkaniowego oraz wartość całego zaciągniętego zobowiązania; oświadczyli również, że są świadomi ponoszenia obu rodzajów ryzyk związanych z wybranym przez nich produktem kredytowym (pkt 14);



zostali poinformowani o kosztach obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany kursu walutowego oraz zmiany stopy procentowej, tj. o możliwości wzrostu raty kapitałowo-odsetkowej. Informacja ta miała być przedstawiona kredytobiorcom w postaci symulacji wysokości rat kredytu (pkt 15)

W dniu 7 marca 2007 r., w dniu zawarcia umowy, strona powodowa podpisała oświadczenie, że znane jest kredytobiorcom ryzyko wynikające ze zmiany kursu waluty obcej w stosunku do złotych polskich , w której wyrażona jest waluta kredytu oraz, że kredytobiorcy są świadomi , iż w przypadku wzrostu kursu waluty CHF wzrasta zadłużenie z tytułu kredytu, co może spowodować , że ustanowione prawne zabezpieczenie stanie się niewystarczające, a zdolność do obsługi zadłużenia ulegnie pogorszeniu. Nadto strona powodowa oświadczyła, że kwota kredytu udzielonego w dniu 7.03. 2007r. wyrażona w CHF zostanie przeliczona na złote polskie według kursu kupna z dnia uruchomienia kredytu zgodnie z tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych w (...) Bank (...) S.A.

W dniu 7 marca 2007 r. pomiędzy powodami a (...) Bank (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w E. została zawarta umowa kredytu mieszkaniowego nr (...) z przeznaczeniem na zakup nieruchomości – niezabudowanej działki gruntu przeznaczonej pod zabudowę, położonej w miejscowości P., gm. (...), oznaczonej numerami (...), dla których prowadzone są księgi wieczyste o numerach (...), (...), (...) (§ 1 ust. 1-6 umowy). Kredyt został udzielony w kwocie i walucie kredytu określonych jako 64.857,00 CHF, jednak nie więcej niż 150.000,00 zł, na okres od 7 marca 2007 r. do 24 marca 2037 r. i miał być spłacany w okresowo stałych annuitetowych ratach do 24. dnia każdego miesiąca (§ 2 ust. 1, 2, 14 i 15,17 umowy). Jako docelowe prawne zabezpieczenie spłaty kredytu ustanowiono hipotekę (zwykłą łączną w kwocie 64.857,00 CHF zabezpieczającą kwotę kapitału kredytu oraz kaucyjną łączną do kwoty 19.457,10 CHF zabezpieczającą kwotę odsetek od kredytu) na ww. nieruchomościach (§ 4 i § 5 ust. 1 umowy). Do czasu uprawomocnienia się wpisu hipotek i dostarczenia do banku odpisu z księgi wieczystej potwierdzającego powyższe, zabezpieczeniem kredytu miało być natomiast ubezpieczenie spłaty kredytu na zasadach określonych w § 7 (§ 5 ust. 3 umowy).

Przy zawarciu umowy bank pobierał prowizję przygotowawczą w wysokości 972,85 CHF oraz składkę ubezpieczenia spłaty kredytu w kwocie 544,80 CHF. Opłaty te, wyrażone w walucie CHF (czyli innej niż waluta polska), były pobierane przez bank z kwoty kredytu, w złotych według średniego kursu tej waluty stosowanego przez NBP w dniu płatności prowizji/składki (§ 3 ust. 1-2 umowy).

W § 2 ust. 1 umowy wskazano, że

„w przypadku kredytu udzielonego w walucie obcej CHF/EUR/USD, kwota kredytu zostanie wypłacona w złotych wg kursu kupna danej waluty zgodnie z obowiązującą w Banku w dniu Uruchomienia Kredytu/Transzy Tabelą Kursów walut dla produktów hipotecznych w (...) Bank (...) Spółka Akcyjna”.

Kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu wraz z odsetkami wynikającymi z umowy, w terminach i wysokości ustalonych w harmonogramie spłaty, na rachunek spłat określony w umowie w § 2 ust. 16 (§ 10 ust. 1 umowy).

Zgodnie z § 10 ust. 4 umowy:

„W przypadku Kredytu udzielonego w CHF/EUR/USD kapitał, odsetki oraz inne zobowiązania z tytułu Kredytu, poza wymienionymi w § 3 ust. 1 Umowy (tj. prowizją i składką ubezpieczenia)

wyrażone w walucie obcej spłacane będą

w złotych jako równowartość kwoty podanej (w walucie) przeliczonej:

1)

wg kursu sprzedaży waluty zgodnie z obowiązującą w Banku

w dniu spłaty zobowiązania, określonym w harmonogramie, o którym mowa w ust. 1 powyżej,

Tabelą kursów walut

dla produktów hipotecznych w (...) Bank (...) S.A. w przypadku wpłat dokonanych przed tym terminem lub w tym terminie;

1)

wg kursu sprzedaży waluty zgodnie z obowiązującą w Banku w dniu wpływu środków na rachunek wskazany w § 2 ust. 16 Umowy

Tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych w (...) Bank (...) S.A. w przypadku wpłat dokonanych po dniu określonym w harmonogramie, o którym mowa w ust. 1 powyżej”.

Zgodnie z § 2 ust. 6 umowy rzeczywista roczna stopa procentowa wynosiła 4,09%. W dalszej części tego postanowienia wskazano:

„Rzeczywista roczna stopa procentowa została obliczona dla kwoty Kredytu wymienionej w ust. 1 , prowizji określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 umowy, kosztów ustanowienia zabezpieczeń określonych w § 3 ust. 7 pkt 3) i 4) ust. 8 (tj. szacunkowy koszt ubezpieczenia spłaty kredytu, szacunkowy koszt ubezpieczenia Niskiego Wkładu i pozostałe koszty, do których zobowiązani są kredytobiorcy w związku z zawartą umową – opłata sądowa za ustanowienie hipoteki zwykłej, opłata sądowa za ustanowienie hipoteki kaucyjnej, podatek od czynności cywilnoprawnych od ustanowienia hipoteki zwykłej i podatek od czynności cywilnoprawnych od ustanowienia hipoteki kaucyjnej

)

oprocentowania określonego w ust. 3 (tj. 3,65%)

przy założeniu, że jest ono niezmienne w całym okresie kredytowania, Kredyt zostanie uruchomiony w całości dniu 2007-03-07 i zostanie spłacony w 360 ratach. W przypadku Kredytu udzielonego w walucie obcej kwoty wyrażone w walucie Kredytu, przeliczone zostały na złote wg średniego kursu NBP dla danej waluty obowiązującego w dniu 2007-03-07. Rzeczywista roczna stopa procentowa może ulec zmianie w przypadku zmiany parametrów przyjętych do jej wyznaczenia”.

Sposób uruchomienia kredytu został określony w § 2 ust. 17 umowy:

„Kwota Kredytu z przeznaczeniem na cel wskazany w § 1 ust. 1 Umowy (tj. na zakup nieruchomości)

, wyrażona w CHF pomniejszona o kwotę prowizji i składki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt

1) i 2) Umowy

(tj. prowizja przygotowawcza w kwocie 972,85 CHF i składka ubezpieczenia spłaty Kredytu w kwocie 544,80 G. – obie kwoty pobrane z kwoty Kredytu)

zostanie przelana na rachunek wymieniony w ust. 18 Umowy (tj. na numer rachunku wskazany w akcie notarialnym umowy sprzedaży nieruchomości)

w kwocie nie większej niż równowartość kwoty 150.000,00 zł”.

Kredyt został oprocentowany według (§ 9 ust. 1 umowy):

1.

zmiennej stopy procentowej, której wysokość na dzień podpisania umowy określał § 2 ust. 3 umowy (tj. 3,65%) – oprocentowanie obowiązujące w dniu zawarcia umowy kredytu mogło ulegać, z zastrzeżeniem postanowień pkt 2 poniżej, zmianom w okresie, na jaki kredyt został udzielony;

1.

stałej stopy procentowej – w okresie wskazanym w § 2 ust. 4 umowy (w tej umowie okresu obowiązywania oprocentowania stałego nie określono).

Z § 9 ust. 2 pkt 2 umowy wynika, że

„zmiana stopy procentowej, o której mowa w ust. 1 pkt 1), nie stanowi zmiany warunków Umowy Kredytu i może nastąpić w przypadku kredytu udzielonego w CHF/EUR/USD:

a.

zmiany stopy referencyjnej określonej dla danej waluty ustalonej przez Bank na podstawie parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajach zrzeszonych w Unii Europejskiej), którego waluta jest walutą Kredytu, lub

a.

zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajach zrzeszonych w Unii Europejskiej),, którego waluta jest walutą Kredytu.

b.

nałożenia na Bank, przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego, obowiązku tworzenia/odprowadzania/utrzymywania szczególnych rezerw, funduszy specjalnych, depozytów lub opłat wynikających z udzielenia przez Bank Kredytu”.

Korespondencję i zawiadomienia, zgodnie z § 17 ust. 1 umowy, uznawano za doręczone, jeżeli zostały wysłane na adresy:

1)

kredytobiorców: na adres wskazany w niniejszej umowie jako adres do korespondencji (tj. ul. (...), (...)-(...) Ł.);

1)

banku: (...) S.A., ul. (...), (...)-(...) E..

Na mocy § 17 ust. 2 umowy

strony umowy zobowiązały się do niezwłocznego informowania się o każdej zmianie adresu. Pisma do Kredytobiorcy wysłane na ostatni znany Bankowi adres do korespondencji uznawane są za skutecznie doręczone w terminie 14 dni od dnia nadania również wtedy, gdy nie zostaną przez adresata przyjęte lub mimo awizo pocztowego nie zostaną odebrane w terminie.

W § 16 umowa kredytu zawierała oświadczenia kredytobiorców. Powodowie oświadczyli m.in., że:



znane im jest ryzyko wynikające ze zmiany kursu waluty obcej w stosunku do złotych polskich w przypadku, gdy umowa dotyczy kredytu udzielonego w walucie obcej, w której wyrażona jest kwota kredytu; o istnieniu tego ryzyka zostali poinformowani w trakcie procedury udzielania kredytu przez pracownika lub przedstawiciela banku; w przypadku wzrostu kursu waluty kredytu w stosunku do polskich złotych nastąpi odpowiedni wzrost zadłużenia kredytobiorców w złotych wobec banku z tytułu zaciągniętego kredytu oraz wzrost wysokości raty kredytu wyrażona w złotych, co może spowodować, że ustanowione prawne zabezpieczenie stanie się niewystarczające, a zdolność kredytobiorców do obsługi zadłużenia ulegnie pogorszeniu; powyższe może skutkować konsekwencjami określonymi w § 15 ust. 1 umowy (tj. wstrzymaniem uruchomienia kredytu lub obniżeniem kwoty kredytu, zażądaniem dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu wraz z odsetkami, a nawet wypowiedzeniem umowy) wypowiedzeniem umowy – § 16 ust. 8 umowy;



znane jest im ryzyko wynikające ze zmiany stopy procentowej kredytu; o istnieniu tego ryzyka zostali poinformowani w trakcie procedury udzielania kredytu przez pracownika lub przedstawiciela banku; w przypadku wzrostu oprocentowania kredytu, nastąpi odpowiedni wzrost wysokości raty kredytu oraz wysokość całego zobowiązania z tytułu kredytu, co może spowodować, że ustanowione prawne zabezpieczenie stanie się niewystarczające, a zdolność kredytobiorców do obsługi zadłużenia ulegnie pogorszeniu; powyższe może skutkować konsekwencjami określonymi w § 16 ust. 1 umowy – § 16 ust. 9 umowy.

Na wniosek kredytobiorców bank mógł przewalutować kredyt – zarówno ten udzielony w złotych na kredyt udzielony w CHF/EUR/USD, jak i udzielony w CHF/EUR/USD na kredyt udzielony w złotych (§ 12 ust. 1 umowy). Zgodnie z § 12 ust. 9 umowy, w przypadku przewalutowania stosuje się następujące kursy walut:

1)

dla przewalutowania kredytu udzielonego w złotych na kredyt udzielony w CHF/EUR/USD – kurs kupna CHF/EUR/USD zgodnie z obowiązującą w banku w dniu przewalutowania kredytu Tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych w (...) S.A.;

1)

dla przewalutowania kredytu udzielonego w CHF/EUR/USD na kredyt udzielony w złotych – kurs sprzedaży CHF/EUR/USD zgodnie z obowiązującą w banku w dniu przewalutowania kredytu Tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych w (...) Bank (...) S.A.;

Integralną część umowy jest Regulamin Kredytu Mieszkaniowego w (...) Bank (...) Spółka Akcyjna. Określa on ogólne zasady udzielania i spłaty Kredytu Mieszkaniowego w (...) Bank (...) Spółka Akcyjna (§ 1 Regulaminu). Taki kredyt mógł być udzielony na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą lub prowadzeniem gospodarstwa rolnego (§ 4 Regulaminu).

W rozdziale 6 zatytułowanym „Waluta, oprocentowanie Kredytu, opłaty i prowizje” wyjaśnione zostało m.in., że kredyty mogły być udzielane w złotych lub w walucie obcej – CHF, EUR lub USD (§ 7 ust. 1 Regulaminu).

Kredyty udzielone w walutach obcych miały być, zgodnie z § 7 ust. 2 Regulaminu, uruchamiane i spłacane w złotych w równowartości obliczonej na zasadach określonych z § 7 ust. 3 Regulaminu –

„Dla kredytu udzielonego w walucie obcej – CHF, EUR lub USD Bank stosuje następujące kursy walut:

2)

dla uruchomienia kredytu – kurs kupna danej waluty zgodnie z obowiązującą w Banku w dniu uruchomienia Kredytu Tabelą Kursów,

2)

dla spłaty zobowiązań z tytułu Kredytu (kapitał i odsetki) – kurs sprzedaży danej waluty zgodnie z obowiązującą w Banku w dniu spłaty zobowiązania Tabelą Kursów, z zastrzeżeniem postanowień § 17 ust. 6”.

Ryzyko zmiany kursu waluty ponosi kredytobiorca (§ 7 ust. 4 Regulaminu).

Zgodnie z § 17 ust. 6 Regulaminu:

„W przypadku Kredytu udzielonego w CHF/EUR/USD kapitał, odsetki oraz inne zobowiązania z tytułu Kredytu, poza prowizją przygotowawczą, składkami z tytułu ubezpieczenia spłaty Kredytu, ubezpieczenia Niskiego Wkładu i na życie Kredytobiorcy, wyrażone w walucie obcej, spłacane będą w złotych jako równowartość kwoty (podane w walucie) przeliczonej:

1)

w przypadku wpłat dokonanych na rachunek wskazany w Umowie przed terminem określonym w harmonogramie spłat lub w tym terminie – wg kursu sprzedaży waluty zgodnie z Tabelą Kursów obowiązującą w Banku w dniu spłaty zobowiązania określonym w harmonogramie spłat

1)

w przypadku wpłat dokonanych po dniu określonym w harmonogramie spłat – wg kursu sprzedaży waluty zgodnie z Tabelą Kursów walut obowiązującą w Banku w dniu wpływu środków na rachunek wskazany w Umowie”.

W § 8 Regulamin precyzuje kwestie związane z oprocentowaniem kredytu i zmianą zmiennej stopy procentowej. Zmiana ta, zgodnie z § 8 ust. 2 pkt 2 Regulaminu,

„nie stanowi zmiany warunków Umowy Kredytu i może nastąpić w przypadku kredytów udzielonych w CHF/EUR/USD:

a.

zmiany stopy referencyjnej określonej dla danej waluty ustalanej przez Bank na podstawie parametrów rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajach zrzeszonych w Unii Europejskiej), którego waluta jest walutą Kredytu, lub

a.

zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajach zrzeszonych w Unii Europejskiej), którego walutą jest waluta Kredytu, lub

b.

nałożenia na Bank, przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego, obowiązku tworzenia/odprowadzania/utrzymywania szczególnych rezerw, funduszy specjalnych, depozytów lub opłat wynikających z udzielenia przez Bank Kredytu”.

Bank miał, zgodnie z § 9 ust. 1 i 2 Regulaminu, prawo do pobierania prowizji przygotowawczej od udzielonego kredytu oraz opłat związanych z rozpatrzeniem wniosku kredytowego, dokonaniem wyceny lub inspekcji nieruchomości, dokonaniem na wniosek kredytobiorcy zmian warunków umowy, spłatą części lub całości kredytu przed terminem, opłaty za wezwanie do zapłaty wysłane do kredytobiorcy (współkredytobiorcy, poręczycieli lub współwłaścicieli nieruchomości) w przypadku niespłacenia w umownym terminie zobowiązań wynikających z umowy oraz za inne czynności wykonywane przez bank w związku z udzielonym kredytem określone w Tabeli (opłat i prowizji).

Bank zastrzegł sobie prawo do zmiany Tabeli. Taka zmiana miała nie stanowić zmiany warunków umowy (§ 9 ust. 5 Regulaminu). Zgodnie z § 9 ust. 6 Regulaminu zmiana tabeli wysokości opłat i prowizji może nastąpić w szczególności w wyniku: zmiany poziomu wskaźnika inflacji, zmiany cen energii, rozliczeń międzybankowych oraz połączeń telekomunikacyjnych i usług pocztowych realizowanych przez firmy, za pośrednictwem których bank kontaktuje się z kredytobiorcą w celu wykonania umowy. Informacje o zmianach tabeli dostępne były w oddziałach banku, o zmianach tabel dot. opłat i prowizji bank zobowiązał się powiadamiać kredytobiorcę listem zwykłym.

Wszelkie koszty dotyczące ustanowienia i utrzymania zabezpieczeń w całym okresie kredytowania oraz koszty związane z zaspokojeniem z nich wierzytelności banku ponosić miał kredytobiorca (§ 15 ust. 1 Regulaminu). Zgodnie z § 15 ust. 3 Regulaminu:

„W przypadku, gdy w okresie kredytowania:

1)

zmniejszy się wartość Nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia Hipoteką, lub

1)

zmniejszy się wartość innych zabezpieczeń spłaty Kredytu, lub

2)

wystąpi w ocenie Banku zagrożenie nieterminowej spłaty Kredytu,

Bank może zażądać od Kredytobiorcy ustanowienia dodatkowego zabezpieczenia spłaty Kredytu”.

§ 22 Regulaminu przewiduje możliwość dokonania przez bank, na wniosek kredytobiorcy i pod określonymi warunkami, przewalutowania kredytu. Zgodnie z § 22 ust. 7 Regulaminu, w przypadku przewalutowania stosuje się następujące kursy walut:

1)

dla przewalutowania kredytu udzielonego w złotych na kredyt udzielony w CHF/EUR/USD – kurs kupna CHF/EUR/USD zgodnie z obowiązującą w banku w dniu przewalutowania kredytu Tabelą Kursów;

1)

dla przewalutowania kredytu udzielonego w CHF/EUR/USD na kredyt udzielony w złotych – kurs sprzedaży CHF/EUR/USD zgodnie z obowiązującą w banku w dniu przewalutowania kredytu Tabelą Kursów.

W imieniu kredytobiorców umowę podpisał w obecności pracownika banku (...) powód – w imieniu swoim oraz powódki (na mocy pełnomocnictwa udzielonego mu w dniu 5 października 2005 r. w formie aktu notarialnego). Z kolei w imieniu (...) Bank (...) S.A. umowę podpisali pracownicy banku – K. L. i N. I.. Przy zawieraniu umowy powód złożył też podpisy pod odrębnymi oświadczeniami, m.in. że:



powodowie zapoznali się z treścią Regulaminu Kredytu Mieszkaniowego w (...) Bank (...) Spółka Akcyjna oraz z wyciągiem z Tabeli oprocentowania, opłat i prowizji (...) Bank (...) Spółka Akcyjna dla kredytu mieszkaniowego i pożyczki hipotecznej;



znane jest powodom ryzyko wynikające ze zmiany kursu waluty obcej w stosunku do złotych polskich;



kwota kredytu udzielonego w dniu 7 marca 2007 r. w wysokości 64.857,00 CHF zostanie przeliczona na złote polskie według kursu kupna z dnia uruchomienia kredytu zgodnie z „Tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych w (...) Bank (...) S.A.” obowiązującą w banku;



powodowie są świadomi, iż w przypadku wzrostu kursu waluty CHF/USD/EUR w stosunku do złotych polskich, nastąpi odpowiedni wzrost ich zadłużenia wobec banku z tytułu zaciągniętego kredytu, co może spowodować, że ustanowione prawne zabezpieczenie stanie się niewystarczające, a ich zdolność do obsługi zadłużenia ulegnie pogorszeniu;



powodowie akceptują także fakt, że okoliczność, o której mowa w poprzednim zdaniu, może skutkować konsekwencjami wynikającymi z zapisów umowy o kredyt.

Powodowie w dniu 8 marca 2007 r. złożyli do (...) Bank (...) S.A. wniosek o uruchomienie kredytu zgodnie z umową.

W dniu 14 marca 2007 r. powód (w imieniu swoim i powódki) podpisał oświadczenie o ustanowieniu hipoteki:



zwykłej łącznej w kwocie 64.857,00 CHF, co stanowiło równowartość 157.979,19 zł według średniego kursu CHF w NBP z dnia sporządzenia wniosku, zabezpieczającą kwotę kredytu;



kaucyjnej łącznej do kwoty 19.457,10 CHF, co stanowiło równowartość 47.391,66 zł według średniego kursu CHF w NBP z dnia sporządzenia wniosku, zabezpieczająca kwotę odsetek od kredytu;

na rzecz pozwanego banku, na nieruchomościach oznaczonych (...), dla których Sąd Rejonowy w Toruniu VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) o (...).

Bank w dniu 15 marca 2007 r. podjął decyzję o uruchomieniu kredytu w kwocie 64.857,00 CHF na rachunek sprzedających nieruchomość. Wypłacona została w dniu 16 marca 2007 r. kwota 149.601,21 zł, stanowiąca kwotę udzielonego kredytu pomniejszoną o składkę z tytułu ubezpieczenia spłaty kredytu oraz prowizję za udzielenie kredytu, przeliczona po kursie kupna CHF/PLN obowiązującym w banku ( w Tabeli Kursów) w dacie księgowania (tj. 16 marca 2007 r.) – 2,3619.

W piśmie z dnia 2 lipca 2010 r. powodowie zwrócili się do pozwanego banku o przygotowanie dla nich oferty dotyczącej przejścia z oprocentowania ustalonego przez Zarząd Banku na stałą marżę plus stopę referencyjną.

Decyzją pozwanego z dnia 8 lipca 2010 r. wyrażono zgodę na obniżenie marży do poziomu 3,75% + stawka LIBOR, ale powodowie na takie rozwiązanie się nie zgodzili.

Pozwany bank również wychodził z własnymi propozycjami dotyczącymi zmiany warunków umowy kredytu. Proponował m.in. zawarcie ugody, na mocy której od dnia 24 czerwca 2016 r. oprocentowanie kredytu miało być zmienne i wynosić 1,43% marży banku + stawka referencyjna LIBOR. V. ugody przewidywał warunek zawieszający – ugoda miałaby wejść w życie pod warunkiem cofnięcia przez powodów pozwu złożonego w Sądzie Okręgowym w Toruniu w sprawie o sygn. akt I C (...) wraz ze zrzeczeniem się roszczeń z niego wynikających, w terminie 3 dni od zawarcia ugody. Powód J. G. oświadczył, że zapoznał się z treścią projektu, jednak nie chciał zawrzeć ugody w takim kształcie.

W dniu 16 maja 2016 r. powodowie skierowali do pozwanego oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu – umowy kredytu mieszkaniowego nr (...) zawartej w dniu 7 marca 2007 r. Pismo nadano w dniu 16 maja 2016 r.

Powodowie w wykonaniu umowy kredytu dokonują wpłat na rzecz pozwanego banku.

Oprocentowanie kredytu zaciągniętego przez pozwanych wynosiło:



3,65 % - w okresie od 7 marca 2007 r. do 24 czerwca 2007 r.;



3,35 % - w okresie od 25 czerwca 2007 r. do 27 czerwca 2007 r.;



4,05 % - w okresie od 28 czerwca 2007 r. do 24 września 2007 r.;



4,35 % - w okresie od 25 września 2007 r. do 23 czerwca 2008 r.;



4,65 % - w okresie od 24 czerwca 2008 r. do 23 października 2008 r.;



5,05 % - w okresie od 24 października 2008 r. do 14 lipca 2013 r.;



4,40 % - w okresie od 15 lipca 2013 r. do 1 marca 2015 r.;



3,48 % - od 2 marca 2015 r.

Zgodnie z wyliczeniem biegłego dr. G. I. na stan z dnia 30 listopada 2020 r. powodowie uiścili do pozwanego banku na poczet spłaty zadłużenia łącznie kwotę 185.340,28 zł w tym kwotę 72.613,79 zł tytułem spłaty kapitału i kwotę 112.726,49 zł tytułem spłaty odsetek.

Wobec powyższego nadpłata powodów na stan z dnia wyżej wskazanego wynosiła 35.340,28 zł.

W okresie od 24 kwietnia 2007 r. do 24 września 2021 r. na poczet spłaty zadłużenia dokonano wpłat w PLN w łącznej kwocie 198.296,12 zł, z tego: na kapitał zaliczono wpłaty w wysokości 80.093,00 zł; na odsetki zaliczono wpłaty w wysokości 118.185,00 zł, a na odsetki karne – 18,12 zł.

Różnica między sumą wpłat w okresie od 24 kwietnia 2007 r. do 24 września 2021 r. dokonanych przez powodów na rzecz pozwanego tytułem spłaty rat wynikających z umowy kredytu, a łączną kwotą wypłaconego kredytu wynosi 48.296,12 zł i oznacza nadwyżkę kwot spłaconych przez kredytobiorców nad wypłaconą kwotą kredytu.

W dniu 28 kwietnia 2018 r. podpisano plan podziału (...) Bank (...) S.A., na mocy którego doszło do przeniesienia części majątku banku na rzecz (...) S.A. Pozostała część działalności, m. in. obejmująca kredyty i pożyczki zabezpieczone hipotecznie udzielone w walutach innych niż złoty (w tym indeksowane i denominowane do walut obcych) pozostała w (...) Bank (...) S.A. W dniu 3 listopada 2018 r. w rejestrze spółek właściwym dla (...) Bank (...) z siedzibą w E. wpisano transgraniczne połączenie (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w E. (spółka przejmowana) z (...) Bank (...) z siedzibą w E. (spółka przejmująca). Obecnie (...) Bank (...) prowadzi w Polsce działalność hipoteczną w formie oddziału pod nazwą (...) (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą w E..

Sąd Okręgowy dał wiarę powodowi, który szczerze i w szczegółowo sposób opisał przebieg jego rozmów z pracownikiem pozwanego banku (...), a zwłaszcza treść przekazywanych przez niego informacji dotyczących kredytu , ryzyka walutowego, zmiennego oprocentowania i kalkulacji kredytowych. Świadek Z. E. zeznawał na okoliczności dotyczące zawarcia przedmiotowej umowy kredytu, w tym informowania powodów o ryzyku walutowym, lecz zdaniem Sądu a quo zeznania tego świadka są mało szczegółowe i niewiele wnoszą do sprawy. Nie były przydatne dla ustalenia stanu faktycznego zeznania świadków J. P., J. H., O. P. i J. E.. Świadkowie ci nie znali powodów i nie uczestniczyli w procedurze zawierania spornej umowy kredytowej

Opinia biegłego z zakresu bankowości G. I. była zdaniem Sądu a quo spójna, zrozumiała i przekonująca. Opinia główna była każdorazowo uzupełniana po dostarczeniu dodatkowych dokumentów przez pozwany bank, zaś wątpliwości stron oraz Sądu zostały wyjaśnione na rozprawach w dniach 5 czerwca 2018 r. i 5 lutego 2021 r. Opinia posłużyła Sądowi do określenia kwoty uiszczonych przez powodów tytułem wykonania umowy od początku obowiązywania umowy.

Powodowie mieli interes prawny w wytoczeniu powództwa na podstawie art. 189 k.p.c., gdyż pełną ochronę prawną zapewnia powodom ustalenie przez sąd nieważności łączącej strony umowy kredytu. Usunięcie w tym zakresie niepewności co do nieistnienia stosunku prawnego między stronami uniemożliwi egzekwowanie wykonania przez powodów spornej umowy.

W pozwie i późniejszych pismach procesowych powodowie wskazywali postanowienia umowne, które ich zdaniem są abuzywne.

Zdaniem powodów za niezgodny z art. 76 pkt 1 ustawy – Prawo bankowe oraz art. 10 ust. 2 lit. f dyrektywy PE i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/(...) należałoby uznać § 2 ust. 6 umowy. To postanowienie umowne dotyczy warunków wyliczenia i zmiany rzeczywistej rocznej stopy procentowej. W myśl art. 76 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1896 ze zm. – dalej jako Pr. Bank.) zasady oprocentowania kredytu powinny zostać określone w umowie kredytu, z tym że w razie stosowania stopy zmiennej należy m.in. określić w umowie warunki zmiany stopy procentowej kredytu (pkt 1). Z kolei zgodnie z art. 69 ust. 2 pkt 5 Pr. Bank. umowa kredytu powinna określać wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany. Oznacza to, że postanowienie dotyczące stopy oprocentowania jest elementem przedmiotowo istotnym umowy kredytowej. Bardziej szczegółowo do tej kwestii odnosi się dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz. Urz. UE. L 2008 Nr 133, str. 66), która w swoim art. 10 ust. 2 lit. f wskazuje, iż w umowie kredytu w sposób jasny i zwięzły określa się m.in. stopę oprocentowania kredytu, warunki stosowania tej stopy oraz, jeśli są dostępne, wszelkie indeksy lub stopy referencyjne mające zastosowane do pierwotnej stopy oprocentowania kredytu, a także okresy, warunki i procedury zmiany stopy oprocentowania kredytu. Jeżeli w różnych okolicznościach stosuje się różne stopy oprocentowania kredytu, to wyżej wymienione informacje powinny dotyczyć wszystkich stosowanych stóp.

Powodowie odnoszą powyższe regulacje prawne odnośnie do określenia w umowie rzeczywistej rocznej stopy procentowej, ale nie jest to pojęcie tożsame ze stopą oprocentowania. Zgodnie z definicją ujętą w art. 5 pkt 12 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1083 ze zm.) rzeczywistą roczną stopą oprocentowania jest całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym. Natomiast oprocentowanie kredytu dotyczy wyłącznie jednego z kosztów kredytu – odsetek. Klauzula umowna określona w § 2 ust. 6 umowy nie może być więc oceniana pod kątem jej zgodności z art. 76 pkt 1 prawa bankowego i art. 10 ust. 2 lit. f dyrektywy 2008/48/WE. Zdaniem Sądu a quo brak było podstaw do stwierdzenia, że umowa jest nieważna z powodu sprzeczności postanowienia określonego w par. 2 ust.6 umowy z przepisem art 76 pkt 1 prawa bankowego.

Postanowienia odnoszące się do zmiany stopy referencyjnej oraz tabeli opłat i prowizji – określone zarówno w umowie (§ 9 ust. 2 pkt 2), jak i w regulaminie (§ 9 ust. 6) – zostały ostatecznie zakwestionowane przez powodów jako niezgodne z art. 69 ust. 2 pkt 4a prawa bankowego, który został wprowadzony na mocy ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. (Dz.U. Nr 165, poz. 984). Oznacza to, że w momencie zawierania umowy z pozwanym bankiem, czyli 7 marca 2007 r., przepis powyższy nie zawierał przywołanego przez powodów punktu 4a. Nie można zatem uznać, że umowa kredytu powinna być uznana za nieważną dlatego, że w chwili jej zawierania nie spełniała określonego w art. 69 ust. 2 pkt 4a wymogu.

Przeanalizowane powyżej klauzule są, zdaniem powodów, sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Dla oceny, czy zachodzi wypadek, o jakim mowa w art. 58 § 2 k.c., obok treści czynności prawnej, ważny jest jej skutek, a w szczególności to, czy w wyniku podjęcia czynności powstanie uprawnienie lub obowiązek, którego wykonanie spowoduje wystąpienie stanu sprzecznego z zasadami współżycia społecznego. Zasady współżycia społecznego jako przesłankę i przyczynę nieważności czynności prawnej należy stosować w sytuacjach wyjątkowych.

Sąd pierwszej instancji uznał, że z taką wyjątkową sytuacją nie ma do czynienia. Powodowie nie wskazali z jaką zasadą współżycia społecznego kwestionowane przez nich klauzule – § 2 ust. 6 i § 9 ust. 2 pkt 2 umowy oraz § 9 ust. 6 Regulaminu – miałyby być sprzeczne. W § 2 ust. 6 umowy bank w wyczerpujący i jasny sposób opisał zasady obliczenia rzeczywistej rocznej stopy procentowej. Jej wysokość na dzień zawarcia umowy (4,09%) nie była też rażąco wygórowana. Z kolei co do zmiany rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, jak i zmiany stopy oprocentowania (§ 9 ust. 2 pkt 2 umowy) oraz tabeli opłat i prowizji (§ 9 ust. 6 Regulaminu), należy zauważyć, że dopuszczalna jest możliwość zastrzeżenia jednostronnej zmiany treści umowy. Warunkiem jest jednak uprzednie zamieszczenie w umowie postanowienia uprawniającego do takiego działania oraz wyczerpujące określenie ważnych powodów umożliwiających taką zmianę .

Powodowie podnieśli też zarzut istnienia w przedmiotowej umowie klauzul niedozwolonych w rozumieniu art. 385

1 § 1 k.c. skutkujących nieważnością umowy w całości, uważając, że takimi klauzulami są § 2 ust. 17 i § 17 ust. 2 umowy oraz § 15 ust. 3 Regulaminu,

Swoje stanowisko w tym zakresie uzasadniali przede wszystkim istnieniem wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który według powodów uznał za abuzywne postanowienia umowne o tożsamym brzmieniu.

Trafnie jednak pozwany bank podniósł, iż żadna z klauzul będących przedmiotem wyroków SOKiK wymienionych w pozwie (z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 101/04, z dnia 11 stycznia 2011 r., sygn. akt XVII AmC 2049/09 i z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt XVII AmC 426/09) nie była stosowana przez pozwany bank. Wyroki dotyczyły klauzul stosowanych kolejno przez Bank (...).A., (...) S.A. i Bank (...) S.A.) i żadna z nich nie była tożsama do klauzul kwestionowanych przez powodów w niniejszej sprawie.

Z art. 385

1 § 1 k.c. wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie następujące przesłanki:

1.

zawarte zostały w umowach z konsumentami;

1.

nie zostały indywidualnie uzgodnione;

2.

kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami;

3.

rażąco naruszają jego interesy.

Za konsumenta, zgodnie z art. 22

1 k.c., uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej (art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze dyrektywy nr 93/13/EWG). Fakt, że niektóre aspekty warunku lub jeden szczególny warunek były negocjowane indywidualnie, nie wyłącza stosowania niniejszego artykułu do pozostałej części umowy, jeżeli ogólna ocena umowy wskazuje na to, że została ona sporządzona w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej (art. 3 ust. 2 zdanie drugie dyrektywy nr 93/13/EWG). Wreszcie, jeśli sprzedawca lub dostawca twierdzi, że standardowe warunki umowne zostały wynegocjowane indywidualnie, ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim (art. 3 ust. 2 zdanie trzecie dyrektywy nr 93/13/EWG).

Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych.

Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie.

Kontrola abuzywności postanowień umowy jest wyłączona, jeżeli wystąpi jedna z przesłanek negatywnych, to jest gdy postanowienie umowne:

1.

zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem;

1.

lub określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny

Brak indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych oznacza, że konsument nie miał rzeczywistego wpływu na ich treść. Zgodnie z art. 385

1 § 3 k.c. takimi postanowieniami mogą być w szczególności postanowienia przejęte z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.

Powodowie posiadali status konsumentów w chwili zawarcia umowy (art. 22

1 k.c.). Powód, co prawda, wskazał we wniosku kredytowym, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą polegającą na zarządzie własnymi nieruchomościami, ale z pozostałego materiału dowodowego nie wynika w sposób jednoznaczny, aby nieruchomość będąca przedmiotem umowy kredytu miała służyć celowi związanemu z działalnością gospodarczą. Skoro bank zawarł z powodami umowę kredytu mieszkaniowego, który zgodnie z Regulaminem może być udzielony wyłącznie osobom fizycznym na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą (§ 4 Regulaminu), to należy przyjąć, że powodowie zawarli tę umowę jako konsumenci.

Bank niewątpliwie posługiwał się wzorcami umownymi przy zawieraniu umów kredytowych. Taki sposób zawierania umów ze swej natury wyklucza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego. Ani wybór przez klientów konkretnej oferty kredytu, ani zawarcie przez nich umowy zawierającej klauzule waloryzacyjne zgodnie ze złożonym przez nich wnioskiem, nie stanowi o indywidualnym uzgodnieniu klauzul. Z depozycji powoda nie wynika aby miał on możliwość negocjowania umowy w chwili jej zawierania, a pozwany nie zaoferował materiału dowodowego na taką okoliczność.

Klauzulą kwestionowaną przez powodów na podstawie art. 385

1 § 1 k.c. był § 17 ust. 2 umowy. Postanowienie to dotyczyło obowiązku niezwłocznego informowania o zmianie adresu do korespondencji.

W ocenie Sądu Okręgowego, taka klauzula nie określa głównego świadczenia stron w rozumieniu art. 385

1 § 1 k.c. Bez jej uzgodnienia umowa kredytu opisana w art. 69 ust. 1 prawa bankowego mogłaby być zawarta. Możliwa jest więc ocena tego postanowienia umownego pod kątem jego ewentualnej abuzywności, ale Sąd nie dopatrzył się w przypadku klauzuli uregulowanej w § 17 ust. 2 umowy nr (...) ani sprzeczności z dobrymi obyczajami, ani rażącego naruszenia interesów powodów jako konsumentów.

Powodowie nie wyjaśnili, na czym miałaby polegać abuzywność tego postanowienia umownego. Nakładanie na konsumentów obowiązku polegającego na podawaniu nowego adresu do korespondencji pod rygorem uznania przez przedsiębiorcę za skuteczne doręczeń podwójnie awizowanych na ostatni znany bankowi adres konsumenta nie jest praktyką wykraczającą poza normy i dobry obyczaj w relacjach między przedsiębiorcą a konsumentem. Mogą istnieć wątpliwości co do drugiej części kwestionowanego postanowienia, a mianowicie, czy wprowadzenie w umowie tzw. fikcji doręczenia w przypadku wysłania korespondencji na ostatni znany bankowi adres do korespondencji, nie narusza art. 61 § 1 k.c., który stanowi, że oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że odbiorca oświadczenia woli, który nie uprzedził kontrahenta będącego z nim w stałym, bądź długotrwałym stosunku obligacyjnym (jakim jest np. stosunek kredytowy) o zmianie swojego adresu, ponosi ryzyko niezapoznania się z treścią tegoż oświadczenia, jeżeli zostało ono skierowane pod adres już nieaktualny. Postanowienia umowne przewidujące swoisty skutek doręczenia podobny do tego z art. 139 § 1 k.p.c. są racjonalne. Konsument nie może być zwolniony z obowiązku należytej staranności (art. 355 § 1 k.c.) oraz współdziałania przy wykonaniu zobowiązania (art. 354 § 2 k.c.). Niemożność porozumienia się z dłużnikiem w miejscu, w którym kontakt ten według wszelkiego prawdopodobieństwa powinien być skuteczny, nie może obciążać wierzyciela.

Również wskazywana przez powodów jako niedozwolona regulacja zawarta w § 15 ust. 3 Regulaminu, dotycząca możliwości domagania się przez pozwany bank ustanowienia przez powodów dodatkowych zabezpieczeń spłaty kredytu, może podlegać weryfikacji na gruncie art. 385

1 § 1 k.c., Postanowienie to nie określa głównego świadczenia stron umowy kredytu.

Pozwany argumentował, że taka klauzula jest dla powodów korzystnym rozwiązaniem, bowiem chroni ich przed wypowiedzeniem kredytu i stanowi element programu naprawczego (w rozumieniu art. 75 ust. 3 prawa bankowego. Klauzula ta zawiera jednak przede wszystkim pojęcia ogólnikowe i ocenne, takie jak „zagrożenie nieterminowej spłaty kredytu”, „zmniejszenie się wartości nieruchomości/innych zabezpieczeń”. Zwłaszcza pojęcie „zagrożenia nieterminowej spłaty kredytu” nie zostało w żaden sposób uszczegółowione – powodowie nie znają kryteriów, na podstawie których pozwany bank może dojść do wniosku, że takowe zagrożenie zaistniało. Istnieje ryzyko, że ocena banku co do stanu zagrożenia będzie całkowicie arbitralna, dowolna, nieprzewidywalna dla drugiej strony. Nie wiadomo też, czy każde zmniejszenie się wartości nieruchomości oraz wartości wcześniej ustanowionych zabezpieczeń spłaty kredytu, będzie przesłanką do skorzystania przez pozwany bank z uprawnienia wynikającego z § 15 ust. 3 Regulaminu.

Wobec powyższego postanowienie to nosi znamiona niedozwolonego w rozumieniu art. 385

1 § 1 k.c.

Ostatnie wskazywane przez powodów za niedozwolone postanowienie – § 2 ust. 17 umowy z dnia 7 marca 2007 r., określa sposób uruchomienia przez bank udzielonego powodom kredytu – jest zdaniem Sądu klauzulą określającą główne świadczenie stron. Stanowi bowiem podstawę dla ustalenia wysokości zobowiązania pieniężnego banku.

Kwota kredytu była wyrażona w CHF, co wynikało z § 2 ust. 1 umowy. Postanowienie to przewidywało również zasady wypłaty kwoty kredytu w złotych. Wypłata miała nastąpić po przeliczeniu kwoty kredytu udzielonego w CHF wg kursu kupna, zgodnie z obowiązującą w banku w dniu uruchomienia kredytu (lub jego transzy) Tabelą Kursów. Jest to klauzula charakterystyczna dla umowy kredytu denominowanego, którego istotą jest wyrażenie sumy udzielonego kredytu w walucie obcej i następnie przeliczenie jej przy wypłacaniu kredytu na walutę polską. Wobec tego § 2 ust. 17 spornej umowy wymaga przeanalizowania łącznie z ustępem 1 tego samego paragrafu.

Mechanizm denominacji dotyczy także spłaty kredytu – następuje ona w walucie polskiej w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej.

Postanowienie umowy odnoszące się do zasad spłaty kredytu znajduje się w § 10 ust. 4 umowy, zgodnie z którym raty wyrażone w walucie obcej spłacane są w złotych jako równowartość kwoty podanej w walucie obcej wg kursu sprzedaży waluty zgodnie z obowiązującą w banku Tabelą Kursów.

To samo wynika również z regulaminu kredytu będącego integralną częścią umowy, a konkretnie z § 17 ust. 6. Analizie podlegać powinien też § 7 ust. 3 Regulaminu, w którym bank wprowadził zasadę stosowania dwóch różnych kursów waluty obcej – kursu kupna dla uruchomienia kredytu i kursu sprzedaży dla spłacania kredytu.

Postanowienia dotyczące spłaty kredytu i stosowania kursów walut miały wpływ na to, jaka będzie wysokość rat w złotych i jaka będzie ostateczna wysokość zobowiązania kredytobiorców względem banku. Określały więc zasady zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu, czyli regulowały główne świadczenie powodów .

W orzecznictwie TSUE przyjęto, iż klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają łówny przedmiot umowy kredytu w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG ; jednocześnie klauzule wprowadzające do umowy mechanizm waloryzacji (§ 2 ust. 17 w związku § 2 ust. 1, a także § 10 ust. 4 umowy z dnia 7 marca 2007 r. oraz § 7 ust. 2 i 3 i § 17 ust. 6 Regulaminu) nie zostały w sposób jednoznaczny określone w umowie.

Kwota udzielonego kredytu była przeliczana, na potrzeby wypłaty kredytobiorcom, na złote według kursu kupna CHF, zgodnie z tabelą kursów ustalaną w banku w dniu uruchomienia kredytu. Natomiast jeśli chodzi o wysokość raty kredytu spłacanego przez powodów, to środki z rachunku były pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość raty kredytu w CHF przy zastosowaniu kursu sprzedaży tej waluty zgodnie z Tabelą Kursów ustaloną w banku co do zasady w dniu spłaty raty.

Wskazane postanowienia umowne odsyłały do nieokreślonych i niesprecyzowanych dostatecznie w umowie wielkości, a mianowicie kursów kupna i sprzedaży z tabel kursów walut ustalonych i obowiązujących w banku. Twierdzenia strony pozwanej, że odesłanie w umowie do tabeli kursów obowiązującej w banku jest jednoznaczne, sformułowane prostym i zrozumiałym językiem, a kursy walut ustalane były w oparciu o kryterium rynkowe, nie zmieniają faktu, że sama umowa nie określała sposobu ustalania kursów waluty, a co za tym idzie - klienci nie tylko nie mieli na to wpływu, ale też nie mieli na ten temat żadnej wiedzy.

W wypadku umów kredytowych instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji.

W tym względzie wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek dotyczący spłaty kredytu w tej samej walucie obcej co waluta, w której kredyt został zaciągnięty, musi zostać zrozumiany przez konsumenta nie tylko w aspekcie formalnym i gramatycznym, ale też w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych.

W ocenie Sądu Okręgowego, obowiązek informacyjny banku nie został wykonany w sposób należyty.

Pozwany nie wykazał, jakiej treści szczegółowe informacje w zakresie ryzyka kursowego, ustalania kursów walut, zasad tworzenia tabel kursów walut zostały kredytobiorcom udzielone. Nie ma żadnego znaczenia to, że powodowie przy złożeniu wniosku kredytowego, jak i w samej umowie kredytu wielokrotnie oświadczali, iż znane im jest ryzyko wynikające ze zmiany kursu waluty obcej. W załączonych oświadczeniach pisemnych brak jest informacji o szczegółowych pouczeniach dotyczących zasad ustalania przez bank kursów walut, tworzenia Tabel Kursowych. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że co prawda doradca klienta Z. E. miał poinformować ich o istnieniu ryzyka kursowego, ale nie pamiętał, jakiej treści była to informacja. W związku z powyższym należało uznać, że klauzule odnoszące się do mechanizmu waloryzacji kredytu zawarte w przedmiotowej umowie, mimo że określały główne świadczenia stron, podlegają ocenie pod kątem abuzywności, ponieważ nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Przechodząc do analizy postanowień § 2 ust. 17 w zw. z § 2 ust. 1 i § 10 ust. 4 umowy nr (...) oraz § 7 ust. 2 i 3 i § 17 ust. 6 Regulaminu, które upoważniały bank do przeliczania kwoty kredytu w dniu wypłaty według kursu kupna waluty, zaś w momencie spłaty raty kredytu według kursu sprzedaży tej waluty, na podstawie tabel kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, należy stwierdzić, iż są to klauzule abuzywne. Różnica między kursem kupna i kursem sprzedaży – tzw. spread walutowy – stanowiła w istocie dodatkowy, zarobek banku, niebędący ekwiwalentem żadnej dodatkowej usługi.

Zdaniem Sądu meriti, przedmiotem zobowiązania wynikającego z umowy była suma pieniężna wyrażona w złotych – kwota w tej walucie została wypłacona powodom. Zawarty w umowie mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę w ustalaniu wysokości tego kursu, jest w oczywisty sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Tak skonstruowana umowa stwarza sytuację,w której jedna strona umowy, silniejsza ekonomicznie, jednostronnie kształtuje wysokość zadłużenia drugiej strony umowy, przy czym druga strona umowy, słabsza ekonomicznie, nie ma odpowiedniej wiedzy na temat mechanizmów stosowanych przez stronę silniejszą ekonomicznie. Nie przedstawiono w umowie mechanizmu ustalania kursów walut przez bank, tak aby konsumenci mogli się z nim zapoznać przed zawarciem umowy i podjąć świadomą decyzję.

Zgodnie z art. 385

2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Oznacza to zatem, że dla oceny abuzywności klauzul umownych nie ma znaczenia fakt, w jaki sposób pozwany bank stosował je po zawarciu umowy, czy ustalane przez niego kursy walut były zawyżone, czy też nie, podobnie jak nie ma znaczenia okoliczność, że kredytobiorcy mieli prawo aneksowania umowy poprzez wprowadzenie możliwości spłacania kredytu w walucie CHF, ani wejście w życie po zawarciu umowy łączącej strony tzw. ustawy antyspreadowej. Są to okoliczności irrelewantne dla oceny w aspekcie art. 385

2 k.c. Istotne jest jedynie to, że postanowienia umowy w chwili jej sporządzenia i zawarcia dawały przedsiębiorcy nieograniczoną swobodę w wyznaczaniu kursu waluty, a w konsekwencji – wysokości zobowiązań konsumenta.

Zgodnie z art. 385

1 § 1 k.c. niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże konsumenta. Sankcja działa

ex tunc i

ex lege, ale zgodnie z art. 385

1 § 2 k.c. nie skutkuje automatyczną nieważnością całej umowy, gdyż strony są związane umową w pozostałym zakresie. Przepis ten nawiązuje do art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG, zgodnie z którym na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.

W przypadku uznanego przez Sąd za niedozwolone postanowienia zawartego w § 15 ust. 3 Regulaminu jego wyeliminowanie z umowy nie wpłynęłoby znacząco na dalsze wykonywanie umowy przez obie strony.

Natomiast po wyłączeniu postanowień umowy i stanowiącego integralną część umowy Regulaminu wprowadzających mechanizm denominacji (§ 2 ust. 17 w zw. z § 2 ust. 1 i § 10 ust. 4 umowy oraz § 7 ust. 2 i 3 i § 17 ust. 6 Regulaminu umowa nr (...)) w ocenie Sądu umowa nie będzie mogła dalej obowiązywać.

Po pierwsze, klauzule te dotyczą głównych świadczeń stron i ich usunięcie z umowy mogłoby spowodować całkowitą zmianę charakteru łączącego strony stosunku umownego. Gdyby nawet uznać, że umowa po usunięciu klauzuli waloryzacyjnej może dalej obowiązywać, to przede wszystkim nigdy w takim kształcie nie byłaby zawarta przez strony. Do umów kredytu denominowanego kursem franka szwajcarskiego stosuje się stopę oprocentowania opartą o stawkę LIBOR, która jest niższa od stosowanej przy kredytach złotówkowych stawki WIBOR, a nadto której zmiany są ściśle powiązane z sytuacją walutową i ekonomiczną Konfederacji Szwajcarskiej. Mimo, iż przepisy nie wykluczają stosowania stóp procentowych charakterystycznych dla innej waluty do wierzytelności wyrażonych w złotych, to byłoby to jednak związane z nierównym traktowaniem tych kredytobiorców, którzy zaciągnęli w tym samym okresie kredyty złotówkowe i płacą wyższe oprocentowanie WIBOR.

Nadto nie ma w polskim porządku prawnym żadnego przepisu dyspozytywnego, którym można by było taką umowę uzupełnić. Z całą pewnością nie jest nim przepis art. 358 § 2 k.c., zwłaszcza , że w chwili zawarcia spornej umowy nie obowiązywał.

Art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG należy interpretować w ten sposób, że z jednej strony, skutki dla sytuacji konsumenta wynikające z unieważnienia całości umowy należy oceniać w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu, a z drugiej strony, do celów tej oceny decydująca jest wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie. W niniejszej sprawie strona powodowa, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, pouczona przez sąd, ostatecznie domagała się w pierwszej kolejności ustalenia nieważności umowy. Nie ma zatem powodów, aby uznać, że stwierdzenie nieważności całej umowy odbyłoby się ze szkodą dla konsumentów, naruszając ich interes ekonomiczny – w szczególności w sytuacji, w której powodowie podnieśli w pierwszej kolejności zarzut nieważności umowy.

Sąd Okręgowy podzielił linię orzeczniczą, zgodnie z którą za sprzeczne z istotą stosunków umownych, a tym samym niepodlegające prawnej ochronie, należy uznać zapisy umowy kredytowej, w której strona ekonomicznie silniejsza, czyli kredytodawca, jest upoważniony do jednostronnego określenia kursu tej waluty, która została określona jako właściwa dla oznaczenia wysokości rat obciążających kredytobiorcę. Zamieszczenie w umowie takiej klauzuli nie może zostać uznane za działanie pozostające w granicach swobody umów z art. 353

1 k.c., lecz za rażące przekroczenie tej granicy. Główne zobowiązanie strony zobowiązanej do spłacenia kredytu, obliczane poprzez zastosowanie klauzuli waloryzacyjnej , nie może być określane przez drugą stronę tej samej umowy jednostronnym oświadczeniem. Umowa zawierająca tego rodzaju klauzule a limine powinna zostać uznana za nieważną .

W doktrynie prawa wyrażono pogląd, według którego umowy zawierające podwójne klauzule waloryzacyjne oznaczały, że bank swoje zobowiązanie co do wysokości udzielanego kredytu ustalał według kursu kupna waluty z daty wypłaty kredytu czy transzy, natomiast zobowiązanie kredytobiorcy wobec banku przeliczał według kursu sprzedaży czyli wyższego. Wobec powyższego bank uzyskiwał ukryte wynagrodzenie . Takiej treści klauzula narusza zasady współżycia, jeżeli konsument nie był dostatecznie poinformowany o skutkach jej stosowania

Zasady współżycia społecznego ograniczają swobodę umów w rozumieniu art. 353

1 k.c., która przez to nie ma charakteru absolutnego. W ramach wyrażonej w tym przepisie zasady swobody umów mieści się również przyzwolenie na faktyczną nierówność stron, która może się wyrażać nieekwiwalentnością ich wzajemnej sytuacji prawnej. Nieekwiwalentność ta, stanowiąc wyraz woli stron, nie wymaga, co do zasady, wystąpienia okoliczności, które by ją usprawiedliwiały. Jednakże obiektywnie niekorzystna dla jednej strony treść umowy będzie zasługiwać na negatywną ocenę moralną, a w konsekwencji prowadzić do uznania umowy za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, w sytuacji gdy do takiego ukształtowania stosunków umownych, który jest dla jednej strony w sposób widoczny krzywdzący, doszło wskutek świadomego lub tylko spowodowanego niedbalstwem wykorzystania przez drugą stronę silniejszej pozycji

Granice swobody umów nie pozwalają więc zaakceptować takiej konstrukcji klauzuli, jak ta wprowadzona przez pozwany bank.

To oznacza, że umowę należało uznać za nieważną też w oparciu o art. 58 § 2 k.c., co znalazło swój wyraz w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Skutkiem stwierdzenia nieważności umowy jest obowiązek rozliczenia jej stron z tego, co świadczyły sobie wzajemnie tytułem wykonania umowy. Świadczenia spełnione na podstawie czynności nieważnej są świadczeniami nienależnymi – art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

W judykaturze i orzecznictwie spotyka się dwa poglądy na temat sposobu rozliczenia stron nieważnej umowy kredytu indeksowanego - tzw. teorii salda i tzw. teoria dwóch kondykcji. Sąd Najwyższy ostatecznie przychylił się do drugiego z ww. poglądów. Wskazał, że w przypadku, gdy umowa kredytu nie może wiązać bez bezskutecznego postanowienia, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy.

Powodowie domagali się ostatecznie zasądzenia na ich rzecz od pozwanego banku nadpłaty wynikającej z różnicy między kwotą wpłaconą przez powodów tytułem wykonania umowy kredytu a kwotą wypłaconego im przez pozwaną kredytu.. Mając jednak na uwadze przytoczoną powyżej stanowisko Sądu Najwyższego, w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, należało zastosować teorię dwóch kondykcji. Powodom przysługuje zatem roszczenie o zwrot wszystkich uiszczonych do tej pory rat kapitałowo-odsetkowych. Do dnia zamknięcia rozprawy powodowie nadal spłacali raty kredytowe zgodnie z umową łączącą strony.

Sąd Okręgowy ustalił na podstawie przedłożonych do akt historii spłat oraz na zasadach opisanych przez biegłego G. I., że powodowie wpłacili na rzecz pozwanej od momentu zawarcia umowy nr (...) łączną kwotę 198.296,12 zł. Z uwagi na to, że strona powodowa ostatecznie wniosła o zasądzenie od pozwanej kwoty 35.340,28 zł, a Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzić ponad żądanie, to taką właśnie kwotę zasądzono w punkcie drugim wyroku.

Przed zamknięciem rozprawy poinformowano strony, w trybie art. 156(2) k.p.c., o możliwości rozstrzygnięcia co do żądania zapłaty na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu to jest art. 405 k.c. i art 410 k.c. Kwotę tą zasądzono zgodnie z żądaniem pozwu uznając, że powód mógł domagać się części roszczenia albowiem żaden przepis k.p.c. nie zabrania rozdrobnienia roszczenia. Dopuszczalność rozdrobnienia roszczeń podzielnych, a więc obejmujących świadczenia pieniężne, jest niekwestionowana w doktrynie i orzecznictwie.

Roszczenie o zapłatę , po uprzedzeniu o możliwości rozstrzygnięcia o tym żądaniu w oparciu o art. 405 k.c i art 410 k.c., zostało uwzględnione w całości, jako część nienależnego świadczenia. W zakresie, w którym nie podtrzymano powództwa głównego umorzono postępowanie na mocy art 355 k.p.c. uznając, że wydanie wyroku w tym zakresie stało się zbędne.

Przepis art. 369 k.c. stanowi, że zobowiązanie jest solidarne, jeżeli to wynika z ustawy lub z czynności prawnej. Z treści art. 410 w zw. z art. 405 k.c. nie wynika, by powodowie mogli być wierzycielami solidarnymi w zakresie roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia. Ustrój majątkowy powodów objęty jest wspólnością majątkową, a wobec powyższego dochodzona kwota została zasądzona łącznie do tego majątku.

O odsetkach Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 481 k.c. w związku z art. 455 k.c. zgodnie z ostatecznym żądaniem pozwu, tj. od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Pozwany w toku procesu podniósł, że powodowie mogliby być zobowiązani do zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z kapitału przez cały okres obowiązywania umowy kredytu. W opinii pozwanej jej świadczenie w tym zakresie na rzecz powodów miało polegać na zaniechaniu i miało charakter świadczenia ciągłego, a wartość tego wynagrodzenia winna być ustalona jako wartość rynkowa. Nie przesądzając tego, czy pozwanemu takie roszczenie rzeczywiście przysługuje , Sąd w niniejszej sprawie jest zdania, że bank powinien je zgłosić wcześniej – albo w powództwie wzajemnym (art. 204 § 1 k.p.c.) albo poprzez zgłoszenie zarzutu potrącenia (art. 203

1 k.p.c.). Pozwany z tych możliwości nie skorzystał.

O pozostałych żądaniach pozwu, zgłoszonych ostatecznie jako ewentualne (na wypadek nieuwzględnienia roszczeń głównych), Sąd nie rozstrzygał. O żądaniach ewentualnych orzeka się bowiem tylko wtedy, gdy brak jest podstaw do uwzględnienia żądania zasadniczego.

O kosztach procesu orzeczono na mocy art. 98 k.p.c.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany zaskarżając go w zakresie punktu pierwszego, drugiego, czwartego i piątego i zarzucając mu:

1.

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego skutkującej poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych poprzez przyjęcie, że kwestionowane postanowienia umowy nie zostały indywidualnie wynegocjowane z powodami, uznanie, że pozwany dysponował swobodą w kształtowaniu kursów walut, nieprawidłowo pouczył powodów o ryzyku kursowym, uznanie że spread walutowy stanowi dodatkowy zysk kredytodawcy oraz brak pełnego uwzględnienia zeznań świadków J. P., J. H., O. P. i J. E.;

1.

art. 327

1 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 386§ 4 k.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób niejasny, bez wyjaśnienia czy podstawą nieważności umowy są przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych czy też sprzeczność umowy z przepisami bezwzględnie obowiązującymi

2.

art. 321 § 1 k.p.c. poprzez rozstrzyganie o żądaniach niezgłoszonych przez stronę, to jest dotyczących § 2 ust. 1 i § 10 ust. 4 umowy oraz § 7 ust. 2 i 3 i § 17 ust. 6 Regulaminu;

3.

art. 98 § 1 i 3 i art. 102 k.p.c. poprzez obciążanie pozwanego całością kosztów procesu mimo ograniczenia żądania zapłaty z kwoty 91.119,43 zł do kwoty 35.340,28 zł oraz poprzez zaliczenie do niezbędnych kosztów procesu wynagrodzenia biegłych, których opinie okazały się zbędne;

4.

art. 189 k.p.c. poprzez przyjęcie, że powodm przysługuje interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy;

5.

art.353

1 k.c. w związku z art. 58 § 1 ,2 i 3 k.c oraz art. 65 k.c. poprzez nieuwzględnienie skutków wyodrębnienia klauzul ryzyka walutowego i klauzul spreadowych oraz ich odmiennego charakteru;

6.

art. 65 k.c. i art. 69 prawa bankowego poprzez błędne przyjęcie, ze klauzule spreadowe określają główne świadczenia stron umowy kredytu;

7.

art. 385

1 § 1 k.c. zd. drugie poprzez uznanie za niejednoznaczne postanowień denominacyjnych i postanowienia zawartego w § 15 ust. 3 Regulaminu;

8.

art. 385

1 § 1 k.c. w związku z art. 58 § 1 k.c. poprzez uznanie, że postanowienie sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami ustawy może być jednocześnie uznane za postanowienie abuzywne oraz że postanowienia denominacyjne i postanowienie zawarte w § 15 ust. 3 Regulaminu maja charakter niedozwolony skutkujący nieważnością umowy;

9.

art. 56 k.c. w związku z art. 358§ 2 k.c. i art. 69 ust. 3 prawa bankowego w związku z art. 6 ust. Dyrektywy Rady nr 93/13 poprzez błędne przyjęcie, że brak jest przepisów dyspozytywnych możliwych do zastosowania w miejsce postanowień niedozwolonych i brak odwołania się do art. 358 § 2 k.c. oraz zaniechanie dokonania oceny skutków nieważności umowy;

10.

art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 69 ust. 3 prawa bankowego i art. 75 b prawa bankowego poprzez brak uwzględnienia, że powodowie mogli zawrzeć aneks do umowy pozwalający im na spłatę kredytu w walucie denominacji;

11.

art. 405 k.c. w związku z art. 410 § 1 i 2 k.c. poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że roszczenie powodów ma swoją podstawę w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu;

12.

art. 411 pkt 2 i 4 k.c. oraz art. 409 k.c. poprzez ich niezastosowanie i uwzględnienie żądania zapłaty mimo ze świadczenia powodów na rzecz pozwanego czyniły zadość zasadom współżycia społecznego, a powodowie spełniali je przed nadejściem terminu wymagalności.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części i zasadzenie na jego rzecz kosztów postepowania za obie instancje, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji na koszt strony pozwanej.

Pismem z dnia 5 października 2022 r. pozwany powołał się na zarzut zatrzymania dotyczący kwoty 149.601,21 zł.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zaskarżony wyrok podlegał zmianie jedynie co do kosztów należnych Skarbowi Państwa, natomiast co do meritum apelacja podlegała oddaleniu.

W pierwszym rzędzie Sąd Apelacyjny wskazuje, iż za chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 327

1 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., ponieważ uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera takich mankamentów, które nie pozwoliłyby na przeprowadzenie jego kontroli instancyjnej. Podkreślana przez skarżącego okoliczność, że Sąd Okręgowy zaniechał wyjaśnienia przyczyn nieważności umowy (występowanie w niej klauzul abuzywnych czy też sprzeczność z przepisami o charakterze

ius cogens) stanowi materię prawa materialnego podlegającą samodzielnej ocenie sądu odwoławczego. W systemie apelacji pełnej sąd drugiej instancji rozpatruje bowiem sprawę ponownie i tym samym, postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny, a z punktu widzenia metodologicznego stanowi dalszy ciąg postępowania przeprowadzonego w pierwszej instancji

(por. postanowienia SN z dnia 12 maja 2020 r. IV CSK 730/19, LEX nr 3125102, z dnia 20 grudnia 2019 r., IV CZ 97/19, LEX nr 2777403).

Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, co w takim wypadku nie wymaga ich ponownego przytaczania (art. 387 § 2

1 k.p.c.). Nie podziela zarzutu błędu w tych ustaleniach, co zdaniem skarżącego miałoby być wynikiem uchybienia normie art. 233 § 1 k.p.c.

Jak wynika z ustalonych poglądów judykatury, skuteczne postawienie zarzutu uchybienia art. 233§ 1 k.p.c. nie może ograniczać się jedynie do wskazywania, że możliwe były inne wnioski odnośnie do faktów, lecz polega na wykazaniu, że wnioski wyprowadzone przez sąd orzekający były niemożliwe, niespójne, nielogiczne lub sprzeczne z doświadczeniem życiowym

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., sygn. akt II CKN 817/00; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2004 r., sygn. akt IV CK 339/02; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2003 r., sygn. akt IV CK 274/02). Zdaniem Sądu Odwoławczego, skarżący nie sprostał powyższemu obowiązkowi, a jego argumentacja kwestionująca stanowisko Sądu o do oceny dowodu z zeznań świadków a quo ma charakter wyłącznie polemiczny. Sąd Okręgowy logicznie wyjaśnił, z jakich przyczyn zeznania świadków wskazanych w apelacji niewiele wniosły do sprawy z uwagi na fakt, że świadkowie ci nie uczestniczyli w procesie zawierania spornej umowy z powodami, zeznawali ogólnie co do procedur przyjętych w banku przy udzielaniu kredytów, w tym obowiązku informacyjnego, co nie oznacza jednak, ze procedury te były zachowane wobec powodów, a ponadto – czy odpowiadały one unijnym standardom ochrony konsumenta, o czym jeszcze będzie mowa niżej przy okazji omawiania zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie może się ostać również co do tego, jakoby Sąd a quo nie uwzględnił zgromadzonej w sprawie dokumentacji, która zdaniem skarżącego dowodzi, iż postanowienia umowy zostały indywidualnie uzgodnione. Jednak wbrew przekonaniu skarżącego, żaden z zaoferowanych dokumentów nie potwierdził tej okoliczności. Ponadto Sąd Okręgowy prawidłowo wyłożył, jak należy rozumieć pojęcie indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych (§ art.385

1 § 3 k.c.), mając na względzie, że bank posługiwał się opracowanym przez siebie wzorcem umownym oraz spoczywający na nim ciężar dowodu (art. 385

1 § 4 k.c. ). Aprobując to stanowisko, Sąd Apelacyjny dodatkowo wskazuje, że do uznania postanowienia za indywidualnie uzgodnione nie wystarcza ustalenie, iż cała umowa była przedmiotem negocjacji, ale należało ustalić, iż przedmiotem negocjacji (indywidualnych ustaleń) było konkretne jej postanowienie, które potencjalnie może zostać uznane za niedozwolone

(tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 marca 2019 r., I CSK 462/18, LEX nr 2629877 i w wyroku z dnia 10 grudnia 2019 r., IV CSK 443/18, LEX nr 2775316).Ponadto przygotowanie wzorca umowy przez jedną ze stron stosunku obligacyjnego oraz oparcie tej umowy na stosowanych przez przedsiębiorcę regulaminach, stwarza silne domniemanie faktyczne, iż tak wprowadzone do stosunku obligacyjnego postanowienia nie zostały indywidualnie uzgodnione (…) indywidualnemu uzgodnieniu postanowień umownych nie czyni zadość wybór przez konsumenta jednej z ofert zaproponowanych przez przedsiębiorcę

(tak SA w Warszawie w wyroku z dnia 25 listopada 2020 r., VI ACa 779/19, LEX nr 3145135).

Nie sposób również zgodzić się z zarzutem skarżącego co do rzekomo wadliwych ustaleń faktycznych w przedmiocie nienależytego spełnienia obowiązku informacyjnego wobec powodów oraz braku świadomości powodów co do zakresu tego ryzyka. O wymogach, jakie powinno spełniać pouczenie konsumenta o ryzyku kursowym, traktuje bogate rzecznictwo (...) i Sądu Najwyższego

(por. wyroki TSUE z dnia 10 czerwca 2021 r. C – 776/19 i z dnia 18 listopada 2021 r. C‑212/20, wyroki z dnia 3 lutego 2022 r. (II CSKP 415/22 i II CSKP 975/22, LEX, nr 3303545, nr 3303543) akcentując wagę wymogu przejrzystości warunków umowy zawierających ryzyku kursowe dla kredytobiorcy – konsumenta (art. 4 ust. 2 i art. 5 dyrektywy nr 93.13). Wymogu tego nie można zawężać do zrozumiałości tych warunków pod względem formalnym i gramatyczny (…) należy go rozumieć jako nakładający obowiązek, aby dany warunek umowny umożliwiał właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu przeciętnemu konsumentowi zrozumienie konkretnego działania metody obliczenia stopy procentowej i oszacowanie w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. Kr

edytobiorca musi zostać jasno poinformowany, iż podpisując umowę kredytu denominowaną w obcej walucie, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w wypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Nie stanowi natomiast wypełniania obowiązku informacyjnego przedstawienie analizy historycznego kursu franka szwajcarskiego ani tym bardziej powoływanie się przez bank na złożenie w formie pisemnej przez konsumenta oświadczeń o świadomości ryzyka walutowego o standardowej treści.

Warto w tym miejscu również zwrócić uwagę na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r.,

(II CSKP 464/22), w uzasadnieniu którego Sąd Najwyższy dodatkowo wskazał, że prawidłowa informacja powinna uświadamiać konsumentowi że ryzyko silnej deprecjacji waluty obcej jest trudne do oszacowania w perspektywie długookresowej; wymaganiom tym nie czyni zadość podawania uspokajających informacji o historycznych kursach waluty indeksacji w okresie nieproporcjonalnym do przewidywanego czasu trwania umowy. Dalej Sąd Najwyższy stwierdził, że w świetle tych wymagań trudno uznać za wystarczające dane, których podanie zalecono w rekomendacji S Komisji Nadzoru Bankowego dotyczącej dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie wydanej w 2006 r. na podstawie art. 137 prawa bankowego.

Jeśli zaś chodzi o zarzucaną Sądowi a quo wadliwość ustaleń w przedmiocie dowolności pozwanego co do ustalania kursów walut, to postanowienia analogiczne do ocenianych w tej sprawie były już wielokrotnie przedmiotem badania Sądu Najwyższego (

zob. np. wyroki SN z dnia: 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21). Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmuje, że takie klauzule mają charakter abuzywny, bowiem kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Takie uregulowanie umowne należy uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.

Co istotne, oceny postanowień umowy w zakresie przesłanki z art. 385

1 § 1 k.c. dokonuje się według stanu na dzień jej zawarcia, co wynika wprost z art. 385

2 k.c.; potwierdza to także uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r.,

(III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz.2), w uzasadnieniu której Sąd ten wskazał, że decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Tak więc podkreślana przez skarżącego kwestie dotyczące faktycznego sposobu ustalania przez pozwanego kursów walut, z uwzględnieniem sytuacji rynkowej, nie ma znaczenia dla zakwalifikowania spornych klauzul jako abuzywnych. Poza wszystkim, niezależnie, od sposobu ustalania kursów walut, kwestią w jakiej pozwany niewątpliwie uchybił swoim obowiązkom, był braku należytego pouczenia powodów o ryzyku kursowym, o czym była mowa wyżej.

W tym miejscu należy się odnieść do zarzutu orzeczenia przez Sąd Okręgowy ponad żądanie z uwagi na objęcie rozważaniami pod kątem abuzywności także tych postanowień, które nie były kwestionowane przez powodów. Otóż Sąd a quo słusznie wskazał, że badania postanowień umowy pod kątem występowania w niej postanowień niedozwolonych, sąd dokonuje z urzędu. Trafność powyższego stanowiska potwierdza doktryna i orzecznictwo

(por. J. Gudowski, komentarz do art. 385

1 k.c. , WKP 2018, wyrok SN z dnia 1 grudnia 2021 r.,I NSNc 535/21, LEX nr 3263601).

Co do zarzutu naruszenia art. 189 k.p.c. Sąd Apelacyjny wskazuje, że wykładnia pojęcia interesu prawnego” musi odbywać w kontekście wszystkich okoliczności sprawy, z uwzględnieniem szeroko pojmowanego dostępu do sądów w celu zapewnienia należytej ochrony prawnej

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2021 r., I CSKP 64/21, LEX nr 3220046, z dnia 30 kwietnia 2021 r., LEX nr 32332171). Zawarte w punkcie pierwszym zaskarżonego wyroku rozstrzygnięcie dotyczy całego okresu, na jaki została zawarta umowa, w tym okresu po dacie wyrokowania i niezależne od żądania zwrotu wpłaconych na rzecz pozwanego kwot, kształtuje sytuację prawną obu stron przedmiotowego stosunku prawnego. Co więcej, słuszność takiego toku rozumowania na tle umów o kredyt waloryzowany kursem waluty obcej zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2022 r.

(II CSKP 474/22, niepubl.).

Jeśli chodzi o prawidłowość zastosowania prawa materialnego przez Sąd Okręgowy, to zdaniem Sądu Apelacyjnego w kontekście żądania powodów zawartego w punkcie pierwszym powództwa, należy skupić się na skutkach występowania w umowie klauzul abuzywnych.

Forsowana przez skarżącego teza o możliwości utrzymania umowy w mocy i dalszego jej wykonywania stoi w sprzeczności z aktualną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, której wyrazem są uchwały z dnia 16 lutego 2021 r. i z dnia 7 maja 2021 r.

(III CZP 11/20, OSNC 2021/6/40, III CZP 6/21 OSNC 2021/9/56) , wyroki z dnia 3 lutego 2022

.,( II CSKP 415/22, LEX nr 3303545, i II CSKP 975/22, LEX nr 3303543), postanowienie z dnia 19 października 2022 r.

(I CSKP 2794, LEX nr 3427358), Sąd Najwyższy konsekwentnie podkreśla, że skutkiem istnienia klauzul abuzywnych w umowach kredytowych zawartych z udziałem konsumentów jest nieważność (bezskuteczność) umowy od samego początku. Konstrukcja polegająca na eliminacji klauzuli walutowej i de facto przyjęcie, że strony wiązałaby umowa kredytu wyrażonego w złotych polskich, jednakże przy zastosowania oprocentowania LIBOR, jest traktowana jako tak daleko idąca ingerencja w stosunek umowny, że prowadzi do jego przekształcenia w umowę o odmiennej istocie i odmiennym charakterze - po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzuli utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością)

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18, LEX nr 2771344).

Aktualne stanowisko judykatury nie nasuwa żadnych wątpliwości co do tego, iż gdyby eliminacja klauzul abuzywnych pociągnęła za sobą skutek w postaci tak daleko idącego przekształcenia umowy, że oderwałaby się ona od swej istoty i przekształciłaby się w stosunek prawny o odmiennym charakterze, to decydujące znaczenie ma wola konsumenta, który określa, czy chce korzystać z ochrony przyznanej mu przez dyrektywę 93/13, czy też nie

(por. zwłaszcza uchwałę SN z dnia 7 maja 2021 r. sygn. akt III CZP 6/21, LEX nr 3170921);.

W rozpoznawanej sprawie powodowie reprezentowani przez pełnomocnika popierali swoje powództwo co do stwierdzenia nieważności umowy oraz żądanie zapłaty w wysokości ostatecznie sprecyzowanej. W tym miejscu należy wskazać na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r.

(I ACa 173/21, LEX nr 3219695), w którym Sąd ten wypowiedział słuszną uwagę, iż skoro obowiązki informacyjne co do pouczenia konsumenta o skutkach nieważności umowy mają chronić konsumenta, a nie bank, to w takim razie to konsument mógłby ewentualnie zaskarżyć wyrok uwzględniający powództwo i w podstawach apelacji wskazać, że sąd nie pouczył go o skutkach upadku umowy, a znając te skutki powód - konsument nie zdecydowałby się skorzystać z przysługującej mu ochrony. Dalej Sąd ten wskazał, że realizacja tego obowiązku nie może polegać na wymaganiu od sądu pouczania strony, która swoim zachowaniem daje jednoznaczne świadectwo, że jest zdeterminowana skorzystać z ochrony prawnej i która zapewnia, że liczy się z konsekwencjami upadku umowy. Obowiązek informacyjny wobec konsumenta należy rozumieć w ten sposób, że sądy powinny udzielać konsumentowi w procesie stosownych informacji, jeżeli na podstawie przebiegu postępowania nabrały wątpliwości, czy konsument zdaje sobie sprawę ze skutków przyszłego orzeczenia uwzględniającego jego powództwo.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Odwoławczy nie miał wątpliwości, iż powodowie korzystający przez cały tok postępowania z fachowej pomocy prawnej manifestowali swoją wolę stwierdzenia nieważności umowy.

Prawidłowość zastosowania przez Sąd a quo art. 410 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 405 k.c. również nie może budzić wątpliwości. Argumentów ku temu dostarczają uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r. i 7 maja 2021 r.

(III CZP 11/20 i III CZP 6/21). Sąd Najwyższy daje prymat tzw. teorii dwóch kondykcji i stwierdza (por. zwłaszcza uchwałę z dnia 7 maja 2021 r.,), że na tle art. 410 § 2 k.c. samo spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powoda, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego – przesłankę jego wzbogacenia.

Jeśli chodzi o zarzuty naruszenia art. 411 pkt 2 i 4 k.p.c. oraz art. 409 k.c., to z uzasadnienia apelacji wynika, że skarżący podnosząc go forsuje w istocie teorię salda, która jednak nie znalazła aprobaty w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. przywołane wyżej uchwały)

Zgodnie z poglądami doktryny i orzecznictwa, przypadki, w których podstawa świadczenia jest nieważna, nie są objęte zakazem unormowania art. 411 pkt 4 k.c. , co pozwala na zwrot kwot nienależnie wpłaconych. Przepis ten nie ma w ogóle zastosowania do świadczenia nienależnego, gdyż dotyczy zobowiązań istniejących, acz niewymagalnych. Nie może zatem stać na przeszkodzie uwzględnieniu condictio indebiti, sine causa czy ob rem; w takich wypadkach podstawa w ogóle nie powstała, więc brak jest roszczenia, które mogłoby jeszcze nie być wymagalne. Spełniający świadczenie może żądać jego zwrotu, gdy świadczenie spełniane jest w wykonaniu nieważnej czynności prawnej (…). W tej sytuacji zwrot następuje jednakże bez względu na wiedzę oraz przekonanie solvensa co do obowiązku spełnienia świadczenia

(por. wyrok SN z dnia 31 sierpnia 2021 r., I NSNc 93/20, LEX nr 3220158. M. (...), M. (...), komentarz do art. 411, t.9, WKP 2018, A. Kidyba, komentarz do art. 411 k. c. t. 19, LEX 2014).

Sama okoliczność, że świadczenie spełnione na rzecz pozwanego stanowiło ekonomiczny ekwiwalent usług wykonanych przez niego na rzecz powodów, nie może zostać uznana za wystarczającą do przyjęcia, że spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Akceptacja stanowiska skarżącego musiałaby w takim wypadku prowadzić do konkluzji, że spełnienie świadczenia wzajemnego (ekwiwalentnego) w każdym przypadku czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Prowadziłoby to do faktycznego zrównania sytuacji prawnej podmiotów dokonujących niewadliwych czynności prawnych z sytuacją podmiotów, które spełniły świadczenie w wyniku czynności nieważnych. Oznaczałoby to usankcjonowanie stanu niezgodności z prawem

(por. postanowienie SN z dnia 9 września 2022 r. I CSK 868/2, LEX nr 3417497).

Jeśli zaś chodzi podniesiony przez skarżącego na etapie postepowania apelacyjnego zarzut skorzystania z prawa zatrzymania, to Sąd Apelacyjny wyjaśnia, że uważa umowę kredytu za umowę wzajemną (por.

wyrok SN z dnia 7 marca 2017 r., II CSK 281/16, LEX nr 2294390, uzasadnienie wyroku z dnia 7 kwietnia 2011r., IV CSK 422/10, LEX nr 1129145, por. wyrok SA w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r., VI ACa 779/19, LEX nr 3145135). Zatem skorzystanie z tego rodzaju zarzutu na podstawie art. 496 k.c. i art. 497 k. jest dopuszczalne w odniesieniu do umowy nieważnej kredytu, na co zresztą zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r. III CZP 11/20.

Jednakże zdaniem Sądu Apelacyjnego, przesłanką skuteczności prawa zatrzymania jest wymagalność wierzytelności objętej tym zarzutem - wynika to z istoty instytucji prawa zatrzymania

(por. komentarz do art. 461 k.c., J. Gudowski WKP 2018, oraz M. Fras i M. Habdas, WKP 2018). W przypadku wierzytelności bez oznaczonego terminu spełnienia świadczenia i niewynikającego z właściwości zobowiązania, a tak jest w przypadku wierzytelności tytułu świadczenia nienależnego – w ten bowiem sposób należy traktować wierzytelność banku wobec kredytobiorcy po stwierdzeniu nieważności umowy - koniecznym jest wezwanie dłużnika do spełnienia świadczenia (art. 455 k.c.). Pozwany nie wystosował do powodów takiego wezwania. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, takiej funkcji nie można przypisać oświadczeniu z dnia 28 września 2022 r. o skorzystaniu z prawa zatrzymania skierowanemu bezpośrednio do powodów (k. 1668); zresztą sam pozwany nie wskazywał, aby taką właśnie rolę miało ono pełnić.

Ponadto Sąd Odwoławczy ma na uwadze pogląd Sądu Najwyższego wyrażony na tle skuteczności potrącenia wzajemnych wierzytelności. Mianowicie Sąd Najwyższy wykluczył, aby przedstawienie wierzytelności do potrącenia mogło zawierać w sobie równocześnie element wezwania dłużnika do zapłaty. Przedstawienie wierzytelności do potrącenia bez wcześniejszego wezwania do zapłaty, nie jest prawnie skuteczne

(por. uzasadnienie wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r., IV CSK 141/15, LEX nr 1957325). W ocenie Sądu Odwoławczego, ten sam tok rozumowania należy odnieść do oceny skuteczności zarzutu zatrzymania, jako że instytucja ta, podobnie jak potrącenie, znajduje zastosowanie do rozliczeń w sytuacji, w której dwie strony są wobec siebie wierzycielami.

Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do zmiany wyroku w zakresie kosztów postępowania należnych powodom, mimo że roszczenie o zapłatę z pierwotnie wskazywanej kwoty 91.119,43 zł zostało ograniczone do kwoty 35.340,28 zł. Skarżący pomija jednak, że powodowie nie ograniczyli żądania pozwu w zakresie punktu pierwszego, to jest stwierdzenia nieważności umowy i w tym zakresie Sąd a quo ich powództwo uwzględnił. Trafnie zatem Sąd Okręgowy uznał, iż uzasadniało to zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania - kosztów zastępstwa procesowego wraz z opłatą skarbową od wskazanej wartości przedmiotu sporu.

Jeśli natomiast chodzi o nieuiszczone koszty sądowe należne Skarbowi państwa, to rację ma skarżący kwestionujący obciążenie go obowiązkiem pokrycia kosztów opinii biegłego, gdyż w dużej części opinia ta nie była brana pod uwagę przez Sąd orzekający, a Sąd władny był samodzielnie wyliczyć wysokość rat wpłaconych przez powodów podlegających zwrotowi na ich rzecz. W tym stanie rzeczy zdaniem Sądu Odwoławczego, pozwanego powinien obciążać jedynie obowiązek uiszczenia opłaty od pozwu, od której powodowie byli zwolnieni, to jest 4.556 zł , zatem w tym zakresie wyrok podlegał zmianie na mocy art. 386 § 1 k.p.c.

W pozostałym zakresie apelacja podlegała oddaleniu na mocy art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na mocy art. 98 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz.265).

SSA Małgorzata Zwierzyńska