Art. 46. k.p.c. Prorogatio fori

§ 1. Strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej lub jeżeli powód nie złożył pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Strony mogą również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru powoda pomiędzy kilku sądami właściwymi dla takich sporów.

§ 2. Strony nie mogą jednak zmieniać właściwości wyłącznej.

Komentarz do Art. 46. kpc

Art. 46 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) wprowadza możliwość umownego ustalenia właściwości miejscowej sądu pierwszej instancji, co stanowi istotne odstępstwo od ogólnych zasad dotyczących właściwości miejscowej sądów. Poniżej przedstawiam szczegółowy komentarz do tego przepisu.

1. Umowa o właściwość miejscową sądu

Zgodnie z art. 46 k.p.c., strony mogą zawrzeć umowę na piśmie, w której określą, że spór wynikły lub mogący wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego będzie rozstrzygany przez sąd pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy. Taka umowa musi być zawarta na piśmie, co ma na celu zapewnienie pewności i jasności w zakresie ustalenia właściwości sądu.

2. Wyłączna właściwość sądu

Jeżeli strony zawrą umowę o właściwość miejscową sądu, sąd ten staje się wyłącznie właściwy do rozstrzygania sporów wynikających z oznaczonego stosunku prawnego, chyba że strony postanowią inaczej. Wyłączność ta oznacza, że tylko ten sąd będzie mógł rozstrzygać spory, chyba że umowa przewiduje możliwość wyboru innego sądu.

3. Wyjątek dotyczący elektronicznego postępowania upominawczego

Art. 46 k.p.c. wprowadza istotny wyjątek dotyczący elektronicznego postępowania upominawczego. Jeżeli powód złoży pozew w ramach tego postępowania, umowa o właściwość miejscową sądu nie ma zastosowania. Elektroniczne postępowanie upominawcze jest bowiem specyficznym trybem postępowania, który ma na celu uproszczenie i przyspieszenie rozstrzygania spraw, co uzasadnia wyłączenie umowy o właściwość miejscową.

4. Ograniczenie prawa wyboru powoda

Strony mogą również zawrzeć umowę, która ogranicza prawo wyboru powoda pomiędzy kilkoma sądami właściwymi miejscowo. Taka umowa może być korzystna w sytuacjach, gdy strony chcą uniknąć niepewności co do właściwości sądu i zapewnić sobie większą przewidywalność w zakresie miejsca rozstrzygania sporów.

5. Zakaz zmiany właściwości wyłącznej

Art. 46 k.p.c. wyraźnie stanowi, że strony nie mogą zmieniać właściwości wyłącznej sądu. Właściwość wyłączna jest określona przez przepisy prawa i dotyczy szczególnych kategorii spraw, w których tylko określony sąd jest uprawniony do ich rozstrzygania. Przykładem mogą być sprawy dotyczące nieruchomości, które muszą być rozstrzygane przez sąd właściwy miejscowo dla miejsca położenia nieruchomości.

Podsumowanie

Art. 46 k.p.c. daje stronom możliwość elastycznego kształtowania właściwości miejscowej sądu pierwszej instancji poprzez zawarcie umowy na piśmie. Jest to narzędzie, które może zwiększyć przewidywalność i efektywność postępowania sądowego, jednakże z pewnymi ograniczeniami, takimi jak zakaz zmiany właściwości wyłącznej oraz wyjątek dotyczący elektronicznego postępowania upominawczego. Strony powinny starannie rozważyć zawarcie takiej umowy, biorąc pod uwagę specyfikę swojego stosunku prawnego oraz potencjalne korzyści i ryzyka związane z wyborem określonego sądu.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2026 r. poz. 468.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

umowa pisemna