Ograniczenie praw

Ograniczenie praw oznacza prawne zmniejszenie zakresu, sposobu albo możliwości wykonywania określonego prawa, bez całkowitego pozbawienia tego prawa. Termin ten ma szerokie znaczenie i jest używany zarówno w prawie publicznym, jak i prywatnym. Ograniczenie może wynikać bezpośrednio z ustawy, z prawomocnego orzeczenia, z decyzji właściwego organu albo z postanowień umowy, statutu lub umowy spółki, jeżeli przepisy dopuszczają takie uregulowanie.

W prawie publicznym ograniczenia praw i wolności jednostki dotyczą w szczególności ochrony porządku publicznego, bezpieczeństwa, praw innych osób lub innych wartości chronionych prawem. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje, że ograniczenia wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w określonych warunkach i w wymaganej formie. W prawie karnym wykonawczym prawa skazanego mogą być ograniczane wyłącznie na podstawie ustawy i prawomocnego orzeczenia, przy zachowaniu jego godności i humanitarnego traktowania. Niedopuszczalne jest natomiast ograniczanie praw ze względu na wyznanie lub bezwyznaniowość.

W prawie cywilnym i gospodarczym ograniczenie praw może dotyczyć między innymi korzystania z nieruchomości, uprawnień wspólników, akcjonariuszy albo członków organizacji. Statut spółki wodnej może określać ograniczenia praw jej członków, a umowa spółki może w pewnych sytuacjach ograniczać uprawnienie akcjonariusza do uzyskania informacji. Ograniczenia mogą również dotyczyć sposobu reprezentacji lub prowadzenia spraw osoby prawnej, dostępu do informacji objętych tajemnicą przedsiębiorstwa oraz właściwości sądu ustalonej przez strony.

W postępowaniach administracyjnych i przy wywłaszczeniu ograniczenie prawa do nieruchomości może wpływać na ustalenie odszkodowania. Dla jego określenia znaczenie może mieć stan i przeznaczenie nieruchomości z chwili ograniczenia prawa, a wartość ustala się z wykorzystaniem danych urzędowych i opinii rzeczoznawcy majątkowego.

Ograniczenie praw powinno mieć określoną podstawę prawną, wskazany zakres i cel. Nie jest równoznaczne z odebraniem prawa, lecz może istotnie wpływać na możliwość jego wykonywania, czas trwania oraz ochronę interesów uprawnionego.