Art. 424¹. k.p.c. Dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

§ 1. Można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze innych środków prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było i nie jest możliwe.

§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, można także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.

Komentarz do Art. 424¹. kpc

Art. 424¹ Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) wprowadza instytucję stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu, co stanowi wyjątkowy środek prawny mający na celu ochronę interesów stron postępowania cywilnego w sytuacjach, gdy doszło do naruszenia prawa przez sąd, a inne środki prawne nie są dostępne lub skuteczne.

Komentarz do Art. 424¹ k.p.c.

1. Zakres zastosowania

Przepis ten ma zastosowanie do prawomocnych wyroków sądu drugiej instancji kończących postępowanie w sprawie. Oznacza to, że dotyczy wyroków, które nie podlegają już zaskarżeniu w trybie zwykłych środków odwoławczych, takich jak apelacja czy zażalenie.

2. Przesłanki stwierdzenia niezgodności z prawem

Aby można było żądać stwierdzenia niezgodności z prawem wyroku, muszą być spełnione następujące przesłanki:

Wyrządzenie szkody stronie: Strona musi wykazać, że przez wydanie wyroku została wyrządzona jej szkoda. Szkoda ta może mieć charakter majątkowy lub niemajątkowy.
Brak możliwości zmiany lub uchylenia wyroku innymi środkami prawnymi: Strona musi udowodnić, że nie miała i nie ma możliwości zmiany lub uchylenia wyroku w drodze innych przysługujących jej środków prawnych. Oznacza to, że wyczerpała wszystkie dostępne środki odwoławcze lub że takie środki nie były dostępne.

3. Wyjątkowe przypadki

Przepis przewiduje również możliwość żądania stwierdzenia niezgodności z prawem wyroku sądu pierwszej instancji w wyjątkowych przypadkach. Dotyczy to sytuacji, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela. W takich przypadkach:

Strona nie musiała skorzystać z przysługujących jej środków prawnych, chyba że zmiana lub uchylenie wyroku jest możliwe w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.

4. Procedura

Procedura stwierdzenia niezgodności z prawem wyroku jest szczegółowo uregulowana w dalszych przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Wniosek o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku składa się do Sądu Najwyższego, który bada, czy spełnione są przesłanki do jego uwzględnienia.

5. Skutki stwierdzenia niezgodności z prawem

Stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku nie powoduje automatycznego uchylenia lub zmiany wyroku. Ma ono jednak istotne znaczenie dla dochodzenia roszczeń odszkodowawczych przeciwko Skarbowi Państwa za szkody wyrządzone przez wydanie niezgodnego z prawem wyroku.

Podsumowanie

Art. 424¹ k.p.c. stanowi ważny instrument ochrony praw stron postępowania cywilnego, umożliwiający dochodzenie sprawiedliwości w sytuacjach, gdy doszło do naruszenia prawa przez sąd, a inne środki prawne okazały się niedostępne lub nieskuteczne. Przepis ten podkreśla również znaczenie ochrony podstawowych zasad porządku prawnego oraz konstytucyjnych wolności i praw człowieka, co jest kluczowe w demokratycznym państwie prawa.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2023 r. poz. 1550.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

stwierdzenie niezgodności

prawomocny wyrok

sąd drugiej instancji

postępowanie w sprawie

wyrządzona szkoda

środki prawne

kodeks postępowania

wyjątkowy wypadek

naruszenie zasad

porządek prawny

konstytucyjne wolności

prawa człowieka

prawa obywatela

sąd pierwszej instancji

Art. 416¹.Art. 424^1a.