Prawo użytkowania

Prawo użytkowania to ograniczone prawo rzeczowe, które uprawnia użytkownika do korzystania z cudzej rzeczy oraz do pobierania z niej pożytków, czyli korzyści przynoszonych przez rzecz, na przykład plonów albo dochodów. Właściciel rzeczy zachowuje prawo własności, ale jego uprawnienia do korzystania z rzeczy są ograniczone zakresem ustanowionego użytkowania.

Użytkowanie ma co do zasady charakter osobisty i jest niezbywalne. Oznacza to, że użytkownik nie może przenieść tego prawa na inną osobę tak jak własności. Zakres uprawnień użytkownika wynika z przepisów oraz z czynności ustanawiającej prawo, na przykład umowy. Użytkownik powinien wykonywać swoje uprawnienia zgodnie z przeznaczeniem rzeczy i z zasadami prawidłowej gospodarki, a także ponosić określone ciężary związane z jej utrzymaniem, jeżeli wynika to z przepisów lub umowy. Użytkowanie może wygasnąć między innymi wskutek jego zrzeczenia, niewykonywania w przypadkach określonych prawem albo wygaśnięcia uprawnienia ustanowionego na oznaczony czas.

Od użytkowania należy odróżnić użytkowanie wieczyste. Jest to odrębne prawo do korzystania z gruntu, przede wszystkim gruntu publicznego, na warunkach określonych w ustawie i umowie. Użytkownik wieczysty uiszcza opłatę roczną, a w określonych sytuacjach także pierwszą opłatę. Prawo to może być związane z własnością budynków lub lokali znajdujących się na gruncie, podlega obrotowi i może zostać przekształcone we własność na zasadach przewidzianych w przepisach. W razie wygaśnięcia użytkowania wieczystego ustają również związane z nim uprawnienia, z uwzględnieniem ochrony praw osób trzecich.

Pojęcie użytkowania występuje także w innych dziedzinach prawa. Użytkownik akcji może mieć określone uprawnienia korporacyjne, w tym prawo głosu, a w umowie timeshare prawo użytkowania może służyć zapewnieniu konsumentowi korzystania z rzeczy lub obiektu w oznaczonym zakresie i czasie. W praktyce znaczenie tego prawa zależy więc od przedmiotu użytkowania oraz przepisów regulujących daną dziedzinę.