Oskarżenie prywatne

Oskarżenie prywatne to tryb ścigania przestępstwa, w którym postępowanie karne wszczyna i popiera pokrzywdzony, występujący jako oskarżyciel prywatny, a nie prokurator. Stosuje się je wyłącznie do czynów wskazanych w ustawie. W praktyce dotyczy przede wszystkim przestępstw naruszenia dobrego imienia oraz godności, takich jak pomówienie i znieważenie.

Postępowanie rozpoczyna się od wniesienia przez pokrzywdzonego prywatnego aktu oskarżenia do sądu. Pismo to powinno wskazywać oskarżonego, zarzucany czyn oraz przedstawiać okoliczności uzasadniające oskarżenie. Oskarżyciel prywatny może przedstawiać dowody, uczestniczyć w rozprawach i popierać oskarżenie. Sąd prowadzi postępowanie i rozstrzyga o odpowiedzialności oskarżonego, mimo że sprawa nie została wniesiona przez organ publiczny.

Najważniejsze cechy oskarżenia prywatnego to:

• inicjatywa pokrzywdzonego, który sam decyduje o rozpoczęciu postępowania;
• ograniczenie do przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego;
• możliwość zakończenia sprawy w wyniku pojednania stron albo cofnięcia oskarżenia na zasadach określonych w Kodeksie postępowania karnego;
• obowiązek liczenia się z kosztami procesu, w tym z możliwością obciążenia nimi oskarżyciela prywatnego lub oskarżonego, zależnie od wyniku i okoliczności sprawy.

W toku postępowania sąd może dążyć do pojednania stron, w szczególności przed rozpoczęciem przewodu sądowego. Jeżeli pojednanie dojdzie do skutku, postępowanie może zostać umorzone, a o wydatkach rozstrzyga się według reguł przewidzianych dla tego trybu. W sprawie może także wystąpić prokurator, gdy uzna, że wymaga tego interes społeczny. W takim przypadku postępowanie może uzyskać charakter publicznoskargowy.

Oskarżenie prywatne różni się od pozwu cywilnego, ponieważ służy pociągnięciu sprawcy do odpowiedzialności karnej. Nie wyłącza to dochodzenia roszczeń cywilnych, na przykład z tytułu naruszenia dóbr osobistych, w odrębnym postępowaniu. Terminy i skutki procesowe związane z oskarżeniem prywatnym są regulowane przede wszystkim przez Kodeks postępowania karnego.