Odstąpienie umowy

Odstąpienie od umowy to jednostronne oświadczenie woli, którego złożenie prowadzi do zakończenia stosunku umownego na zasadach określonych w ustawie albo w samej umowie. Uprawnienie do odstąpienia może przysługiwać jednej lub obu stronom i powstaje zwykle w razie wystąpienia określonego zdarzenia, na przykład niewykonania zobowiązania, zwłoki drugiej strony albo skorzystania z ustawowego prawa odstąpienia.

W prawie cywilnym odstąpienie co do zasady wywołuje skutek wsteczny. Oznacza to, że umowę traktuje się tak, jakby nie została zawarta, a strony powinny zwrócić sobie wzajemnie otrzymane świadczenia. Szczegółowe skutki mogą jednak wynikać z charakteru umowy lub z przepisów szczególnych. Odstąpienie może być uzależnione od wcześniejszego wyznaczenia dodatkowego terminu do wykonania zobowiązania. W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy termin wykonania miał istotne znaczenie albo wykonanie po terminie nie miałoby znaczenia dla wierzyciela, możliwe jest odstąpienie bez wyznaczania takiego terminu.

Najważniejsze cechy:

• wymaga złożenia oświadczenia drugiej stronie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej;
• może wynikać z ustawy albo z postanowienia umowy;
• powinno mieć formę przewidzianą dla danego przypadku, na przykład formę pisemną, jeżeli wymaga jej ustawa lub umowa;
• może być związane z obowiązkiem zapłaty odstępnego, wtedy jego skuteczność zależy od jednoczesnej zapłaty ustalonej kwoty.

Odstąpienie różni się od wypowiedzenia, które zazwyczaj kończy stosunek prawny na przyszłość, oraz od rozwiązania umowy, które może nastąpić na podstawie porozumienia stron albo w innych przewidzianych prawem sytuacjach. Szczególne regulacje dotyczą między innymi umów zawieranych na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa, w których konsument może odstąpić od umowy w ustawowym terminie, a także umów wzajemnych po ogłoszeniu upadłości. Prawo do odstąpienia występuje również w przepisach morskich, między innymi w związku z odwołaniem lub znacznym opóźnieniem podróży. W obrocie nieruchomościami samo nieprzystąpienie do umowy sprzedaży po prawidłowym zawiadomieniu może natomiast powodować utratę wadium, co nie jest tożsame z klasycznym odstąpieniem od zawartej umowy.