Art. 493. k.c. Niemożliwość świadczenia, za którą odpowiada zobowiązany

§ 1. Jeżeli jedno ze świadczeń wzajemnych stało się niemożliwe wskutek okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność strona zobowiązana, druga strona może, według swego wyboru, albo żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania, albo od umowy odstąpić.

§ 2. W razie częściowej niemożliwości świadczenia jednej ze stron druga strona może od umowy odstąpić, jeżeli wykonanie częściowe nie miałoby dla niej znaczenia ze względu na właściwości zobowiązania albo ze względu na zamierzony przez tę stronę cel umowy, wiadomy stronie, której świadczenie stało się częściowo niemożliwe.

Komentarz do Art. 493. kc

Art. 493 Kodeksu cywilnego reguluje sytuacje, w których jedno ze świadczeń wzajemnych staje się niemożliwe do wykonania z powodu okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi strona zobowiązana. Przepis ten wprowadza istotne mechanizmy ochrony interesów drugiej strony umowy, umożliwiając jej wybór między żądaniem naprawienia szkody a odstąpieniem od umowy.

Komentarz do Art. 493 Kodeksu cywilnego

Zakres zastosowania przepisu:
- Przepis dotyczy umów wzajemnych, w których każda ze stron zobowiązuje się do świadczenia w zamian za świadczenie drugiej strony.
- Warunkiem zastosowania art. 493 jest niemożliwość wykonania świadczenia przez jedną ze stron, przy czym niemożliwość ta musi wynikać z okoliczności, za które strona ta ponosi odpowiedzialność.
Skutki całkowitej niemożliwości świadczenia:
- Druga strona umowy ma prawo wyboru między dwoma roszczeniami: a) Żądanie naprawienia szkody: Strona może domagać się odszkodowania za szkody wynikłe z niewykonania zobowiązania. Odszkodowanie to obejmuje zarówno damnum emergens (rzeczywiste straty), jak i lucrum cessans (utracone korzyści). b) Odstąpienie od umowy: Strona może odstąpić od umowy, co oznacza, że umowa zostaje rozwiązana ze skutkiem ex tunc (od początku), a strony są zobowiązane do zwrotu wszystkiego, co otrzymały na podstawie umowy.
Skutki częściowej niemożliwości świadczenia:
- W przypadku częściowej niemożliwości świadczenia, druga strona może odstąpić od umowy, jeżeli wykonanie częściowe nie miałoby dla niej znaczenia z dwóch powodów: a) Właściwości zobowiązania: Charakter zobowiązania może być taki, że częściowe wykonanie nie spełniałoby celu umowy. b) Cel umowy: Cel umowy, znany stronie, której świadczenie stało się częściowo niemożliwe, może być taki, że częściowe wykonanie nie zaspokajałoby interesów drugiej strony.
Znaczenie praktyczne przepisu:
- Przepis ten ma na celu ochronę interesów strony, która nie jest odpowiedzialna za niemożliwość świadczenia, umożliwiając jej elastyczne reagowanie na zaistniałą sytuację.
- Wybór między żądaniem odszkodowania a odstąpieniem od umowy pozwala stronie na dostosowanie swoich działań do konkretnej sytuacji i minimalizację strat.
Obowiązki stron po odstąpieniu od umowy:
- W razie odstąpienia od umowy, strony są zobowiązane do zwrotu wszystkiego, co otrzymały na podstawie umowy. Może to obejmować zarówno zwrot rzeczy, jak i zapłatę odpowiednich sum pieniężnych.

Podsumowanie

Art. 493 Kodeksu cywilnego stanowi istotny mechanizm ochrony dla stron umów wzajemnych, umożliwiając elastyczne reagowanie na sytuacje, w których jedno ze świadczeń staje się niemożliwe do wykonania z winy jednej ze stron. Przepis ten podkreśla zasadę odpowiedzialności kontraktowej i daje drugiej stronie możliwość wyboru między żądaniem odszkodowania a odstąpieniem od umowy, co pozwala na lepsze zabezpieczenie jej interesów.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2026 r. poz. 795.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

świadczenie wzajemne

częściowa niemożliwość

odpowiedzialność stron

naprawienie szkody niewykonanie zobowiązaniaodstąpienie umowy

częściowe wykonanie

właściwość zobowiązania

cel umowy

strona umowy

Art. 492¹. kc Art. 494. kc