Groźba bezprawna

Groźba bezprawna to zapowiedź wyrządzenia innej osobie zła, która jest sprzeczna z prawem i może wpływać na jej decyzje lub zachowanie. W polskim prawie karnym pojęcie to obejmuje przede wszystkim zapowiedź popełnienia przestępstwa na szkodę zagrożonego albo osoby mu najbliższej. Obejmuje także zapowiedź wszczęcia lub spowodowania postępowania karnego albo ujawnienia informacji uwłaczających czci zagrożonego lub osoby mu najbliższej. Nie jest groźbą bezprawną samo zapowiadanie zgodnego z prawem postępowania, jeżeli służy ochronie naruszonego prawa.

Groźba może zostać wyrażona słowami, pismem, gestem lub w inny sposób, także za pośrednictwem innej osoby. Nie musi być skierowana bezpośrednio do pokrzywdzonego. Przy ocenie jej charakteru bierze się pod uwagę treść wypowiedzi, okoliczności jej złożenia oraz to, czy mogła realnie oddziaływać na decyzję lub zachowanie adresata. W określonych przepisach znaczenie ma również wzbudzenie uzasadnionej obawy spełnienia zapowiedzi.

Pojęcie występuje w prawie karnym, cywilnym, rodzinnym i procesowym. Groźba bezprawna może być znamieniem przestępstwa, między innymi wtedy, gdy służy zmuszeniu innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, a także gdy wpływa na jej wolność seksualną, życie rodzinne, działalność publiczną lub decyzje związane z publikacją materiału prasowego. W postępowaniu karnym rodzaj zarzucanego czynu może uzasadniać szczególne zasady przesłuchania pokrzywdzonych i świadków, zwłaszcza małoletnich.

W prawie cywilnym oświadczenie woli złożone pod wpływem bezprawnej groźby może zostać prawnie unieważnione przez uchylenie się od jego skutków. Podobne znaczenie może mieć groźba przy ocenie ważności oświadczenia dotyczącego zawarcia małżeństwa. Nie każda presja ani nieprzyjemna zapowiedź jest jednak groźbą bezprawną. Decydujące są jej bezprawność, treść, okoliczności oraz wpływ na swobodę decyzji osoby zagrożonej.