Art. 197. k.k. Zgwałcenie i wymuszenie czynności seksualnej
§ 1.7) Kto doprowadza inną osobę do obcowania płciowego przemocą, groźbą bezprawną, podstępem lub w inny sposób mimo braku jej zgody, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 15. § 1a.8) Tej samej karze podlega, kto doprowadza inną osobę do obcowania płciowego wykorzystując brak możliwości rozpoznania przez nią znaczenia czynu lub pokierowania swoim postępowaniem. § 2.9) Jeżeli sprawca w sposób określony w § 1 lub 1a doprowadza inną osobę do poddania się innej czynności seksualnej albo wykonania takiej czynności, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Jeżeli sprawca dopuszcza się zgwałcenia:
1) wspólnie z inną osobą,
2) (uchylony)
3) wobec wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata lub siostry,
4) posługując się bronią palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działając w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu,
5) wobec kobiety ciężarnej,
6) utrwalając obraz lub dźwięk z przebiegu czynu, podlega karze pozbawienia wolności od lat 3 do 20.
§ 4. Jeżeli sprawca dopuszcza się zgwałcenia wobec małoletniego poniżej lat 15 lub sprawca czynu określonego w § 1–3 działa ze szczególnym okrucieństwem lub następstwem tego czynu jest ciężki uszczerbek na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
§ 5. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1–4 jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 8 albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
Orzecznictwo
Znaleziono ponad 2 000 orzeczeń dotyczących art. 197 k.k.. Poniżej wybrane sprawy dotyczące przepisu, z krótkim omówieniem.
Uzasadnienie II K 232/25
- Stan sprawy
- Sprawa dotyczy przemocy seksualnej i długotrwałego znęcania się nad współosadzonym w zakładzie karnym. Ustalono, że jeden z oskarżonych, groźbami uszkodzenia ciała, doprowadził pokrzywdzonego do stosunków oralnych, a następnie do obcowania płciowego analnego oraz do masturbowania sprawcy. Drugi z oskarżonych, również groźbami pobicia, zmusił pokrzywdzonego do włożenia do odbytu przedmiotu imitującego członka. Tłu stanowiło wcześniejsze, stopniowo eskalujące podporządkowanie pokrzywdzonego, bicie, przypalanie, poniżanie, zmuszanie do upokarzających zachowań, ograniczanie kontaktu z personelem i odbieranie rzeczy. Ujawnione obrażenia oraz dokumentacja medyczna korespondowały z relacją pokrzywdzonego.
- Rozstrzygnięcie
- Z przytoczonego fragmentu wynika, że sąd uznał opisane fakty za udowodnione i przypisał oskarżonym czyny obejmujące zgwałcenie oraz wymuszenie innej czynności seksualnej z użyciem groźby bezprawnej. Pełna treść sentencji, w tym wymiar kar, nie została w przekazanym materiale ujawniona.
- Uzasadnienie
- Podstawą ustaleń były przede wszystkim szczegółowe i konsekwentne zeznania pokrzywdzonego, jego spontaniczne ujawnienie przemocy bezpośrednio po akcie autoagresji, zeznania funkcjonariuszy i innych świadków, a także oględziny ciała, dokumentacja medyczna i opinia medycyny sądowej. Sąd wskazał na stopniową eskalację przemocy, realny stan zastraszenia, przewagę sprawców w warunkach izolacji oraz zgodność obrażeń z opisywanym mechanizmem. Materiał nie pozwala ustalić pełnej argumentacji prawnej końcowego rozstrzygnięcia poza tym, że wskazane fakty uznano za udowodnione.
Wyrok II AKa 129/25
- Stan sprawy
- Oskarżonemu przypisano usiłowanie doprowadzenia małoletniego do poddania się innej czynności seksualnej. Ustalono, że użył przemocy fizycznej wobec chłopca: popchnął go na łóżko, usiadł na jego klatce piersiowej, unieruchamiał go i kierował jego ręce w stronę swojego przyrodzenia, dążąc do wymuszenia dotykania. Obrona twierdziła, że zdarzenie było skutkiem kłótni na tle narodowościowym, bez motywu seksualnego, oraz podnosiła barierę językową po stronie oskarżonego.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd odwoławczy utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji w zakresie winy i kary oraz nie uwzględnił apelacji obrońcy. Zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych postępowania odwoławczego.
- Uzasadnienie
- Sąd uznał zarzuty apelacji za niezasadne. Przyjął, że materiał dowodowy został oceniony prawidłowo, a zachowanie oskarżonego miało jednoznacznie seksualny charakter i zmierzało do wymuszenia innej czynności seksualnej. Za wiarygodne uznano zeznania pokrzywdzonego, wspierane przez zeznania bezpośredniego świadka w zakresie widocznego użycia przemocy i późniejszej relacji chłopca, a także przez reakcje emocjonalne pokrzywdzonego i opinię psychologiczną wykluczającą konfabulację. Sąd odrzucił wersję o zwykłej sprzeczce oraz argument o barierze językowej, wskazując, że oskarżony od lat funkcjonował w Polsce, uczył się po polsku i nie zgłaszał potrzeby tłumacza.
Wyrok VII Ka 406/25
- Stan sprawy
- W części istotnej dla art. 197 k.k. sprawa dotyczyła czynu przypisanego oskarżonemu wobec pokrzywdzonej pozostającej z nim wcześniej w relacji osobistej. Sąd odwoławczy analizował, czy w dłuższym okresie dochodziło do wielokrotnego doprowadzania pokrzywdzonej do obcowania płciowego oraz do seksu oralnego, czy też materiał dowodowy pozwala pewnie ustalić tylko jedno zdarzenie z przełomu jesieni i zimy. W odniesieniu do tego zdarzenia ustalono użycie przemocy polegającej na chwyceniu za ramiona, rzuceniu na łóżko lub materac, wzbudzeniu strachu i doprowadzeniu do stosunku płciowego wbrew woli pokrzywdzonej.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd odwoławczy zmienił wyrok. W zakresie czynu obejmującego art. 197 k.k. wyeliminował z opisu wszystkie zachowania poza jednym zdarzeniem z przełomu jesieni i zimy, ograniczył czyn wyłącznie do tego zdarzenia i zakwalifikował go z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. W pozostałym zakresie utrzymał wyrok w mocy.
- Uzasadnienie
- Sąd uznał, że materiał dowodowy nie pozwala na pewne przypisanie wszystkich wcześniej opisanych zachowań w ramach dłuższego okresu, zwłaszcza wobec problemów z ich osadzeniem w czasie oraz braku dostatecznych podstaw do przyjęcia części elementów opisu. Jednocześnie przyjął, że w odniesieniu do jednego zdarzenia istnieją wystarczające podstawy do uznania użycia przemocy i doprowadzenia pokrzywdzonej do obcowania płciowego wbrew jej woli. Z uzasadnienia wynika też rozróżnienie między stanem bezradności, nadużyciem zależności i przemocą w rozumieniu dawnych znamion art. 197 k.k., co miało znaczenie dla zawężenia opisu czynu i kwalifikacji prawnej.
Streszczenia mają charakter informacyjny. Przy ocenie sprawy należy zapoznać się z pełną treścią orzeczenia.
Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2025 r. poz. 383.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.