Sygnatura akt VIII U 2314/26
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 31 marca 2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w O. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 27 lutego 2026 r. odmówił U. E. przyznania rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,
ponieważ decyzją z dnia 22 kwietnia 2009 r. ubezpieczona nabyła prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 46 w zw. z art. 29 ustawy emerytalnej od 21 kwietnia 2009 r.
(decyzja z dnia 31 marca 2026 r. – k. 44 pliku (...) akt ZUS)
Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożyła U. E., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenia art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych poprzez odmowę przyznania jej prawa do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, podczas gdy rekompensata nie przysługuje dla osób, którym już ustalono prawo do wcześniejszej emerytury w wieku niższym niż 60 lat dla kobiety i 65 lat dla mężczyzny z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, lub którym ustalono prawo do emerytury pomostowej (art. 16 i 21 u.e.p.), a skarżąca takiego świadczenia nie uzyskała. Biorąc pod uwagę powyższe odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniej emerytury z tytułu w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
(odwołanie – k. 3-5)
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania od powyższej decyzji. W uzasadnieniu przywołał tożsamą argumentację, co w zaskarżonej decyzji.
(odpowiedź na odwołanie – k. 7-8)
Na rozprawie w dniu 10 września 2026 r. bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku ubezpieczona poparła odwołanie, oświadczając, że faktycznie dostała wcześniejszą emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Ponadto wskazała, że cały czas pracuje, z tym że na podstawie umowy zlecenia. Natomiast pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania.
(końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z dnia 10 września 2026 r. 00:00:16 - 00:02:54 – płyta CD k. 20)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
U. E. urodziła się w dniu (...)
(bezsporne)
Decyzją z dnia 22 kwietnia 2009 r. organ rentowy po rozpatrzeniu wniosku z dnia 18 marca 2009 r. przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury wcześniejszej na podstawie art. 46 w zw. z art 29 ustawy emerytalnej od dnia 21 kwietnia 2009 r., tj. od zaprzestania pobierania świadczenia rehabilitacyjnego.
(bezsporne, a nadto decyzja z dnia 22 kwietnia 2009 r. – k. 59 pliku II akt ZUS)
Decyzją z dnia 22 marca 2011 r. organ rentowy po rozpatrzeniu wniosku z dnia 16 lutego 2011 r. przyznał skarżącej emeryturę od 16 marca 2011 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego.
(decyzja z dnia 22 marca 2011 r. – k. 29 pliku (...) akt ZUS)
W dniu 27 lutego 2026 r. ubezpieczona złożyła w organie rentowym wniosek o ustalenie prawa do rekompensaty z uwagi na pracę w warunkach szczególnych.
(wniosek – k. 43 pliku (...) akt ZUS)
Na skutek rozpoznania powyższego wniosku organ rentowy wydał zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzję z dnia 31 marca 2026 r.
(decyzja z dnia 31 marca 2026 r. – k. 44 pliku (...) akt ZUS)
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie jest niezasadne i jako takie podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 21 ust.1 ustawy o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1696, dalej: ustawa o emeryturach pomostowych) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.
Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu
rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.
W myśl art. 23 ust.1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego
(zob. np. M. Zieleniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31.03.2016 r., III AUa 1899/15, LEX 2044406).
Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:
1)
nienabycie prawa do emerytury pomostowej,
2)
osiągnięcie do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31.12.2008 r. okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat.
Przesłanką negatywną zawartą w art. 21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych jest ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.
W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że ubezpieczona od 21 kwietnia 2009 r. miała przyznane prawo do emerytury wcześniejszej na podstawie art. 46 w zw. z art 29 ustawy emerytalnej (decyzja z dnia 22 kwietnia 2009 r.). Innymi słowy, wnioskodawczyni przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego złożyła wniosek i ZUS ustalił jej prawomocną decyzją prawo do emerytury przyznanej na zasadach wynikających z ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie spełnia zatem warunków do uzyskania prawa do rekompensaty.
Na marginesie należy również zaznaczyć, że bez wpływu na ewentualną modyfikację zakażonej decyzji pozostaje podnoszona przez wnioskodawczynię okoliczność, iż decydując się na przejście na emeryturę wcześniejszą znajdowała się w trudnej sytuacji życiowej, ponieważ poważnie chorowała. Należy mieć bowiem na względzie, iż bezwzględnie argumenty odnoszące się do zasad współżycia społecznego pozostają bez wpływu na uzyskanie świadczeń bądź uprawnień z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych. Do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje się ani art. 5 k.c. ani też art. 8 k.p. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych art. 5 k.c. (odpowiednio art 8 k.p.) nie ma zastosowania, zaś materialnoprawną podstawą świadczeń emerytalno-rentowych mogą być tylko przepisy prawa, a nie zasady współżycia społecznego
(por. orzeczenia Sądu Najwyższego: wyrok z 19 czerwca 1986 r., II URN 96/86, Służba Pracownicza 1987, nr 3; wyrok z 29 października 1997 r., II UKN 311/97, OSNAPiUS 1998 nr 15, poz. 465; wyrok z 26 maja 1999 r., II UKN 669/98, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 597 - notka; wyrok z 12 stycznia 2000 r., II UKN 293/99, OSNAPiUS 2001 nr 9, poz. 321 - notka; postanowienie z 26 maja 1999 r., II UKN 670/98, niepublikowane).
Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu Okręgowego, decyzja organu rentowego jest prawidłowa.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c., oddalił odwołanie.