Nabycie prawa

Nabycie prawa oznacza uzyskanie przez określony podmiot uprawnienia chronionego przez prawo, na przykład własności, służebności, wierzytelności albo praw udziałowych związanych z akcją. Jest to skutek zdarzenia prawnego, które powoduje powstanie prawa po stronie nabywcy albo przejście istniejącego prawa od innego podmiotu.

Wyróżnia się przede wszystkim:

• nabycie pierwotne, gdy prawo powstaje niezależnie od prawa poprzedniego uprawnionego, na przykład w wyniku zasiedzenia, gdy spełnione są ustawowe przesłanki;
• nabycie pochodne, gdy prawo przechodzi od dotychczasowego uprawnionego na nabywcę, na przykład na podstawie umowy, dziedziczenia albo innego następstwa prawnego.

Nabycie może wynikać z czynności prawnej, przepisu ustawy, orzeczenia sądu lub decyzji organu administracji. W niektórych przypadkach konieczne jest dodatkowe zdarzenie, takie jak wpis do właściwego rejestru. Przykładowo prawa z akcji mogą powstać wraz z wpisem akcji do rejestru akcjonariuszy. W prawie nieruchomości nabycie praw może nastąpić również w drodze decyzji wydanej w związku z realizacją celu publicznego, za odpowiednim odszkodowaniem.

Skuteczność nabycia zależy od rodzaju prawa i podstawy prawnej. Znaczenie mogą mieć między innymi zgoda osoby uprawnionej, zachowanie wymaganej formy czynności, spełnienie warunku lub nadejście terminu. Czynność pozorna co do zasady nie prowadzi do skutecznego nabycia, a czynność dokonana przez osobę nieuprawnioną może być oceniana z uwzględnieniem ochrony osoby działającej w dobrej wierze. W stosunkach majątkowych małżonków nabycie lub rozporządzenie niektórymi prawami może wymagać zgody drugiego małżonka.

Pojęcie to występuje w prawie cywilnym, rodzinnym, rzeczowym, handlowym i administracyjnym. Ma także znaczenie w funkcjonowaniu osób prawnych, wspólnot mieszkaniowych oraz spółek, które mogą nabywać prawa we własnym imieniu. Ustalenie chwili nabycia prawa decyduje o tym, od kiedy podmiot może wykonywać uprawnienie, rozporządzać nim lub korzystać z przysługującej mu ochrony.