VII U 1166/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
22 września 2026 r.
Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.)
Magdalena Pytel
po rozpoznaniu 22 września 2026 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym
sprawy
U. I. (1)
przeciwko
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w P.
o
przeliczenie emerytury
na skutek odwołania U. I. (1)
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w P.
z 20 marca 2025 r. nr (...)
1.
zmienia zaskarżoną decyzję, przyznając U. I. (1) prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, począwszy od 1 lutego 2025 r.,
2.
oddala odwołanie w pozostałym zakresie,
3.
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w P. na rzecz U. I. (1) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.
VII U 1166/25
UZASADNIENIE
Decyzją z 12 lutego 2025 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w P. odmówił U. I. (1) ponownego ustalenia wysokości emerytury. W uzasadnieniu wskazał, że samo wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji, wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej (akta rentowe k. 40 tom V).
Pismem z 23 kwietnia 2025 r. pełnomocnik ubezpieczonej odwołała się od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Strona odwołująca domagała się nakazania organowi rentowemu ponownego obliczenia wysokości emerytury w wieku powszechnym z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od dnia, od którego mogłaby być podjęta wypłata emerytury przyznanej z art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wraz z prawem do wyrównania, które stanowi różnicę między sumą kwot emerytur jakie przysługiwałyby w okresie, od którego mogłaby być podjęta wypłata emerytury przyznanej z art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji o ponownym obliczeniu emerytury z uwzględnieniem ich waloryzacji, a sumą kwot wypłaconych w tym okresie. Wnosiła także o ustalenie odpowiedzialności organu za niewydanie decyzji w terminie.
W uzasadnieniu stanowiska pełnomocnik odwołującej wskazał, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie powinien mieć zastosowania w sprawie U. I. (1), gdyż w odniesieniu do osób znajdujących się w analogicznej sytuacji był on od początku obowiązywania niezgodny z Konstytucją RP (k. 3).
W odpowiedzi na odwołanie z 8 maja 2025 r., pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji (k. 8).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
U. I. (1) urodziła się (...)
Decyzją z 4 maja 2012 r. znak: (...) organ rentowy na podstawie art. 53 ustawy emerytalnej przyznał U. I. (1) prawo emerytury od 23 lutego 2012 r., tj. od następnego dnia po rozwiązaniu stosunku pracy (akta rentowe k. 14 tom III).
Decyzją z 23 sierpnia 2017 r. znak (...) organ rentowy przyznał odwołującej emeryturę od 1 lipca 2017 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego.
Podstawę obliczenia emerytury stanowiła suma zewidencjonowanych i zwaloryzowanych składek na koncie oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego pomniejszona o sumę pobranych emerytu r. Tak otrzymaną kwotę podzielono przez liczbę miesięcy średniego dalszego trwania życia. Wobec faktu, że obliczona w powyższy sposób emerytura była niższa od dotychczas wypłacanej emerytury, odwołującej nadal wypłacane było świadczenie w poprzednio ustalonej wysokości (akta rentowe k. 7 tom IV).
6 lutego 2025 r. pełnomocnik odwołującej złożył do organu rentowego wniosek o ponowne obliczenie wysokości emerytury w wieku powszechnym w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej (akta rentowe k. 37 - 38 tom V).
Pismem z 7 kwietnia 2026 r. organ rentowy poinformował, że w przypadku publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygnaturze akt SK 140/20 emerytura odwołującej podlegałaby przeliczeniu (k. 24).
Powyższy stan faktyczny nie był sporny pomiędzy stronami i Sąd ustalił go w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach organu rentowego, których strony również nie kwestionowały.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie zachodziły pod - stawy do wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie bowiem z art. 148
1 § 1 KPC sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Mając na względzie, że żadna ze stron nie wnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, zaś Sąd uznał, że jej przeprowadzenie nie jest konieczne - wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym.
Spór zaistniały na gruncie rozpatrywanej sprawy dotyczy możliwości przeliczenia emerytury osoby ubezpieczonej, który wniósł o przeliczenie emerytury w trybie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 z późn. zm. - dalej ustawa emerytalna) w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20.
W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed 6 czerwca 2012 r. złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Organ rentowy, wnosząc o oddalenie odwołania, powołał się jedynie na fakt, że wyrok wydany przez Trybunał Konstytucyjny nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej i odmówił przeliczenia emerytury. Przy czym, do wyrokowania w niniejszej sprawie wymienione orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw.
W doktrynie i orzecznictwie zwrócono uwagę, że nie samo orzeczenie Trybunał Konstytucyjny, ale dopiero jego publikacja we właściwym dzienniku urzędowym wywołuje skutek derogujący dany przepis z systemu prawa, tworząc od tego momentu nowy stan prawny. W przypadku wskazywanego przez ubezpieczoną wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. do takiej publikacji faktycznie jeszcze nie doszło, ale od utraty mocy obowiązującej przepisu należy odróżniać utratę do - mniemania konstytucyjności wadliwej regulacji. Domniemanie to stanowi jedno z domniemań interpretacyjnych, mających charakter domniemania wzruszalnego. Do jego utraty dochodzi z chwilą publicznego ogłoszenia wyroku przez skład Trybunału Konstytucyjnego, mającego już wówczas walor orzeczenia ostatecznego. Obalenie domniemania konstytucyjności danego przepisu stanowi asumpt do uwzględniania przede wszystkim przez sądy powszechne i administracyjne wskazówek zawartych w uzasadnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, aby te przy zastosowaniu ob - owiązujących procedur, w miarę prawnych i faktycznych możliwości, zmieniły - w ramach tzw. kontroli incydentalnej - sposób stosowania niekonstytucyjnego przepisu, m.in. poprzez reinterpretacje danego przepisu w zgodzie z Konstytucją, zgodnie z zasadą bezpośredniego stosowania Konstytucji - art. 8 ust. 2 Konstytucji RP (M. Safian, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2003/3, s. 13; M. Mat - czak i in., O sposobach obowiązywania i stosowania niekonstytucyjnych przepisów. Uwagi na tle art. 190 Konstytucji RP, Przegląd Sejmowy 2007/5, s. 279 i n.; P. Radziewicz, Wzruszenie „domniemania konstytucyjności" aktu normatywnego przez Trybunał Konstytucyjny, Przegląd Sejmowy 2008/5, s. 59, 65, 73 - 77, 83 - 85; B. Banaszak, Skutki prawne pod względem czasowym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w stosunku do aktu prawnego uznanego za niekonstytucyjny, ZNSA 2014/5, s. 10 - 13; M. Ziółkowski, Skutki czasowe wyroków Trybunału Konstytucyjnego (w świetle orzecznictwa SN i Trybunału Konstytucyjnego), EPS 2021/4, s. 12, 14 - 16; M. Florczak - Wątor, O skutkach prawnych niepublikowanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Rozważania na tle oczekującego na publikację wyroku z 9 marca 2016 r. (K 47/15), Przegląd Sądowy 2016/10, s. 10 - 13).
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., ze względu na brak jego publikacji, nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. To nie oznacza jednak, że nieopublikowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności rozważań zawartych w jego uzasadnieniu, nie powinno się uwzględniać w konkretnym przypadku, gdzie istotna jest możliwość zastosowania ww. przepisu. Trybunał wskazał w tym wyroku, że nie tylko wobec kobiet - emerytek z rocznika 1953 przepis art. 25 ust. 1b ustawy stał się "swoistą pułapką", ale również dla tych wszystkich ubezpieczonych, którzy przed 6 czerwca 2012 r. (przed datą wejścia w życie ustawy nowelizacyjnej dodającej m.in. art. 25 ust. 1b) nabyli prawo do jednego z rodzajów emerytur wcześniejszych wymienionych w tym przepisie, a tym samym - działając w zaufaniu do obowiązującego wówczas prawa - nie mogli przewidzieć, że podstawa obliczenia emerytur nabytych kilka lat później (w związku z osiągnieciem powszechnego wieku emerytalnego) zostanie pomniejszona o kwoty wypłaconych emerytur wcześniejszych.
Wskazać w tym miejscu należy na wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2018 r. sygn. akt I PK 163/17, gdzie wskazano, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego - Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ugruntowało się stanowisko, zgodnie z którym odroczenie wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność nie jest przeszkodą do uznania przez sąd, że przepis ten był sprzeczny z Konstytucją od chwili jego uchwalenia (wyroki Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2007 r., III PK 96/06, OSNP 2008 nr 5 - 6, poz. 61; z 5 czerwca 2007 r., I PK 6/07, OSNP 2008 nr 15 - 16, poz. 213; z 24 stycznia 2006 r., I PK 116/05, OSNP 2006 nr 23 - 24, po. 353). Za niestosowaniem przepisów uznanych za niekonstytucyjne w okresie między ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w dzienniku urzędowym a utratą mocy obowiązującej tych przepisów przemawiały następujące argumenty. Po pierwsze, zapewnienie skuteczności postanowieniom Konstytucji. Po drugie, zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji oraz podlegania sędziów nie tylko ustawie zwykłej, ale i ustawie zasadniczej. Skoro sędziowie podlegają także Konstytucji to nie można od nich oczekiwać dalszego stosowania przepisów, co do których właściwy sąd - sąd konstytucyjny - stwierdził już sprzeczność z ustawą zasadniczą. Po trzecie, bezsensowność orzekania na podstawie przepisu uznanego za sprzeczny z Konstytucją do czasu utraty mocy obowiązującej, a następnie wznawiania postępowania w sprawie opartej na przepisie, który został uznany za sprzeczny z Konstytucją. Po czwarte, inny krąg adresatów orzeczenia stwierdzającego nie konstytutywność (wszyscy stosujący prawo) oraz orzeczenia o odroczeniu utraty mocy obowiązującej przepisu odnosi się wyłącznie do skutku derogacyjnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ale nie dotyczy samego uznania określonej normy za nie - konstytucyjną. Dalej Sąd Najwyższy podał, że zgodnie ze stanowiskiem podzielanym przez Sąd Najwyższy - Izbę Pracy i Ubezpieczeń Społecznych należy odróżnić skutki aplikacyjne od derogacyjnych wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem Sądu Najwyższego, art. 190 ust. 3 Konstytucji RP stanowi bowiem o "wejściu w życie z dniem" orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego tylko w odniesieniu do terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, skoro w dalszej części zdania 1 tego przepisu mowa o kompetencji Trybunału Konstytucyjnego do określenia innego terminu utraty tej mocy.
Ponadto Sąd Najwyższy wskazał, że związanie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (wynikające z art. 190 ust. 1 Konstytucji) w połączeniu z dyspozycją art. 8 ust. 1 traktującego Konstytucję jako najwyższe prawo RP oraz konstytucyjną zasadą wznawiania prawomocnie zakończonych postępowań, w którym orzeczono na pod - stawie aktów normatywnych uznanych za niezgodne z Konstytucją (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP), nakazuje rozpatrywać termin początkowy wywoływania przez orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego skutków aplikacyjnych wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność w oderwaniu od dopełnienia wymogu publikacji orzeczenia w stosownym dzienniku urzędowym. Co prawda we wcześniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego łączono skutek w postaci utraty domniemania konstytucyjności ustaw z dniem ogłoszenia sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego (zobacz: wyroki Sądu Najwyższego z 18 maja 2010 r., III UK 2/10, OSNP 2011 nr 21 - 22, poz. 278; z 7 maja 2009 r., III UK 96/08), jednakże nielogiczne byłoby dopuszczanie do dalsze - go naruszania Konstytucji RP przez stosowanie przepisu uznanego za niekonstytucyjny w okresie między ogłoszeniem wyroku stwierdzającego taką niekonstytucyjność a datą publikacji tego orzeczenia w stosownym dzienniku urzędowym (tak również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2007 r., K 8/07, OTK - A 2007 Nr 3, poz. 26). Dlatego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego już 10 lat temu ukształtowała się linia orzecznicza, zgodnie z którą sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie jest pozbawiony prawnego znaczenia dla postępowań toczących się przed sądami, w których należy zastosować przepisy dotknięte niekonstytucyjnością. Z momentem publicznego ogłoszenia wyroku upada bowiem domniemanie konstytucyjności kontrolowanego przepisu (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2007 r., K 8/07, OTK - A 2007 Nr 3, poz. 26; z 5 września 2007 r., P 21/06, OTK - A 2007 Nr 8, poz. 96; postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2007 r., P 45/07, OTK - A 2007 Nr 9, poz. 112). Stanowisko to po - twierdzono wyraźnie w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego z 9 marca 2016, K 47/15 (OTK - A 2018, poz. 31) oraz z 6 kwietnia 2016 r., SK 67/13 (OTK - A 2016, poz. 10), z 6 kwietnia 2016 r., P 2/14 (OTK - A 2016, poz. 8) oraz z 5 kwietnia 2017 r., K 33/15 (OTK - A 2017, poz. 24).
Sąd Najwyższy w powyższym wyroku odwołał się też do celu kontroli konstytucyjności ustaw, jakim jest usuwanie z systemu prawnego hierarchicznej niezgodności norm. Cel ten realizowany jest zasadniczo przez pozbawianie mocy obowiązującej przepisów zawierających normę niższego rzędu niezgodną z normą wyższego rzędu. Cel ten może być także zrealizowany incydentalnie przez niezastosowanie w konkretnej sprawie normy opartej na przepisach prawa uznanych za niekonstytucyjne przez Trybunał Konstytucyjny. Skoro zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z Konstytucją lub innym aktem nadrzędnym, był niekonstytucyjny od jego wydania i jako akt niższej rangi nie powinien być stosowany od jego wejścia w życie (wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2007 r., III PK 96/06, OSNP 2008 nr 5 - 6, poz. 61), a z chwilą publicznego ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego dochodzi do zakończenia procesu kontroli konstytucyjności, to już w tym momencie aktualizuje się obowiązek zapewnienia przez sądy orzekające w sprawach, w których przepis ten ma zastosowanie, stanu zgodnego z Konstytucją wynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego (wyrok Sądu Najwyższego z 20 września 2017 r., I UK 341/16, OSNP 2018 Nr 7, poz. 97; postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2017 r., II UZ 11/17, OSNP 2018 Nr 6, poz. 85). W sytuacji, gdy stosowanej przez sąd regulacji nie udaje się zinterpretować w sposób odpowiadający wzorcowi konstytucyjnemu wynikającemu z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, sądowi pozostaje tylko odmowa zastosowania przepisu w konkretnej sprawie. Należy także zwrócić uwagę, że uchwałą Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2016 r. stwierdzono, że nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał w toku postępowania.
Choć wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. nie został opublikowany, to argumenty, jakie zostały w tym orzeczeniu przedstawione, jak również we wcześniejszym wyroku wydanym w sprawie P 20/16, wskazują, że emeryci (tak kobiety i mężczyźni) z roczników innych niż kobiety z rocznika 1953, którzy nabyli prawo do emerytury (lub domagali się takiego uprawnienia) jeszcze przed uchwaleniem przepisów ustawy nowelizacyjnej, dodającej do art. 25 ustawy ustęp 1b, znaleźli się w podobnej sytuacji prawnej - określonej w obu przytoczonych orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego jako swoista pułapka legislacyjna - jak osoby, wobec których w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie 20/16 uznano przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej za niezgodny z normami konstytucyjnymi. Istotną ce - chą wspólną wszystkich tych grup jest uzyskanie prawa do wcześniejszej emerytury (czy nawet złożenie wniosku o takie świadczenie) bez świadomości, że na mocy przyszłej regulacji podstawy obliczenia emerytury związanych z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego zostaną pomniejszone o kwoty pobranych przez te osoby emerytur wcześniejszych. Podobnie zatem jak emerytki z rocznika 1953, oso - by te nie były w stanie dokonać świadomego wyboru czy zamierzają korzystać z wcześniejszej emerytury (kosztem wysokości przyszłej emerytury nabytej na pod - stawie art. 24 i nast. ustawy), czy też rezygnują z takiego uprawnienia na rzecz nie - pomniejszonej przyszłej emerytury. Właśnie ze względu na tę cechę wspólną została w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. stwierdzona niekonstytucyjność owego przepisu w stosunku do innych grup ubezpieczonych i Sąd Okręgowy pogląd ten podziela. Wprawdzie, co już kilkukrotnie było sygnalizowane, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. nie został opublikowany, jednak sąd uprawniony jest do przeprowadzania kontroli konstytucyjności przepisów ustaw w przypadku dostrzeżenia oczywistej niekonstytucyjności przepisów. W piśmiennictwie i judykaturze niejednokrotnie podkreślono, że związanie sędziego Konstytucją obejmuje zakaz wydawania przez sąd rozstrzygnięć z nią niezgodnych. Sądy powszechne posiadają więc kompetencję do odmowy zastosowania przepisu ustawy uznawanego przez nie za niekonstytucyjny i mogą wyrokować z pominięciem takie - go przepisu, stosując bezpośrednio Konstytucję (zob. P. Jabłońska, Konstytucyjne podstawy rozproszonej kontroli konstytucyjności prawa, PS 2020/11 - 12, s. 21 - 33; M. Jabłoński, Odmowa zastosowania przepisu w praktyce stosowania prawa administracyjnego przez sądy administracyjne i organy administracji publicznej - wybrane problemy (w:) J. Zimmermann (red.), Aksjologia prawa administracyjnego. Tom I, Warszawa 2017, st r. 936 - 937; także wyroki Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 1998 r., I PKN 90/98, OSNP 2000/1/6, z 19 kwietnia 2000 r., II CKN 272/00, LEX nr 530757, z 26 września 2000 r., III CKN 1089/00, LEX nr 442/88 oraz z 25 lipca 2003 r., V CK 47/02, LEX nr 157312; wyroki NSA z 16 października 2009 r., I OSK 52/09, LEX nr 571042 i z 14 lutego 2002 r., I SA/Po 461/01, OSP 2003/2/17). Tym bardziej dotyczy to sytuacji, w której doszło już do obalenia domniemania konstytucyjności danego przepisu, o czym była mowa na wstępie rozważań.
Konkludując, nieuprawnione zaniechanie władzy wykonawczej w publikacji przedmiotowego orzeczenia, w ocenie Sądu Okręgowego nie może wpływać na brak możliwości jego zastosowania. Z uwagi na powyższe Sąd, opierając się treść wymienionego wyroku z 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20), dokonał wykładni konstytucyjnej przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przyjmując, że nie może on mieć zastosowania w sytuacji faktycznej osoby odwołującej.
W przedmiotowej sprawie strona odwołująca wniosła odwołanie od decyzji organu rentowego, które dotyczyło przeliczenia emerytury po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie SK 140/20. Organ rentowy odmówił dokonania ponownego ustalenia wysokości świadczenia, wskazując, że przytoczony wyrok nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, a tym samym brak było podstaw do jego zastosowania przy rozstrzygnięciu sprawy. Jednocześnie organ rentowy nie kwestionował, że w przypadku opublikowania tego wyroku dokonałby stosownego przeliczenia świadczenia.
W ocenie Sądu stanowisko organu rentowego nie mogło zostać zaakceptowane. Skoro bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzał niezgodność z Konstytucją określonej regulacji stanowiącej podstawę ustalenia wysokości świadczenia osoby odwołującej, a organ rentowy nie kwestionował samego skutku tego orzeczenia w odniesieniu do sytuacji odwołującej, odmowa dokonania przeliczenia świadczenia wyłącznie z uwagi na brak publikacji wyroku nie mogła prowadzić do utrzymania zaskarżonej decyzji w mocy.
Mając powyższe na uwadze, Sąd w punkcie pierwszym wyroku na podstawie art. 477
14 § 2 KPC zmienił zaskarżoną decyzję przyznając U. I. (1) prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, począwszy od 1 lutego 2025 r. tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.
Świadczenie zostało przyznane od pierwszego dnia miesiąca, w którym odwołują - ca złożyła wniosek o przeliczenie świadczenia. Zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z zastrzeżeniem art. 107a ust. 3. Jednocześnie w art. 133 ust. 1 pkt 2 przewidziano, że przyznane lub podwyższone świadczenie mogłoby zostać wypłacone za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego.
Sąd, orzekając w sprawie, miał na względzie, że decyzja organu rentowego przyznająca ubezpieczonej emeryturę na podstawie art. 24 i nast. ustawy emerytalnej została wydana na podstawie obowiązującego wówczas przepisu art. 25 ust. 1b ustawy. Obalenie domniemania konstytucyjności tego przepisu nastąpiło w 2024 r., z uwagi na wyrok z 4 czerwca 2024 r. Organ administracji publicznej (także ZUS) dopiero po urzędowym opublikowaniu orzeczenia Trybunału, a więc po derogacji kwestionowanego przepisu (normy prawnej) z systemu prawa, nie powinien przepisu tego (normy) przyjmować za podstawę swojego rozstrzygnięcia. Natomiast przed jego uchyleniem, w następstwie promulgowania orzeczenia albo upływu terminu utraty mocy obowiązującej aktu prawnego (art. 190 ust. 3 in fine Konstytucji RP), dany organ nie może odmówić jego zastosowania. Taka możliwość - z uwagi na obalenie domniemania konstytucyjności danej regulacji prawnej - przysługuje wyłącznie sądowi powszechnemu lub administracyjnemu (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), ale nie organowi administracji publicznej (zob. J. Chlebny w: System prawa administracyjnego procesowego. Tom I. Zagadnienia ogólne, pod red. G. Łaszycy i A. Matana, LEX/el. 2017, rozdz. 6 lutego 3 "Skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego"). Nie można zatem twierdzić, aby decyzja przyznająca prawo do emerytury w określonej wysokości została wydana w następstwie błędu organu rentowego w rozumieniu art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy. Możliwość ponownego ustalenia emerytury w wyższej niż dotychczasowa wysokości pojawiła się dopiero po złożeniu wniosku o przeliczenie przedmiotowego świadczenia. Równocześnie należy zauważyć, że w orzecznictwie Sądu Naj - wyższego wskazuje się, że błąd organu nie obejmuje sytuacji, w której organ rentowy (w chwili wydania decyzji) działa na podstawie przepisów ustawy, które bez wątpienia korzystają z domniemania konstytucyjności, aż do chwili uznania ich przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją (wyrok Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2017 r., I UK 190/16, LEX nr 2329044).
W tej sytuacji odwołującej nie przysługuje prawo do wyrównania świadczenia za okres przed złożeniem wniosku.
Z powyższych względów nie można także obciążyć organu rentowego odpowiedzialnością za niewydanie decyzji w terminie.
W niniejszej sprawie wniosek pełnomocnika odwołującej wpłynął 12 lutego 2025 r. do Wydziału Obsługi Klientów i Korespondencji (...) Oddziału ZUS, 18 lutego do Inspektoratu w P., a 21 lutego do komórki (...). Zaskarżona decyzja wydana została 27 dni później - 20 marca 2025 r. 30 dniowy termin został zatem zachowany.
Art. 85 ust. 1 ustawy systemowej, jeżeli Zakład - w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych, nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności.
Zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy emerytalnej, organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji.
Wobec powyższego Sąd w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 477
14 § 1 KPC oddalił odwołanie w zakresie żądania wyrównania świadczenia za okres sprzed wydania decyzji oraz żądania obciążenia organu rentowego odpowiedzialnością za niewydanie decyzji w terminie.
W punkcie trzecim wyroku Sąd na podstawie art. 98 KPC, Sąd zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującej jako strony wygrywającej zwrot kosztów postępowania odpowiadający wynagrodzeniu jednego pełnomocnika.
Jako podstawę określenia wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika Sąd przyjął stawkę minimalną wynikającą z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Wobec powyższego, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
SSR (del.) Magdalena Pytel