Sygn. akt V GC 1377/24/S
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 sierpnia 2026 roku
Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie V Wydział Gospodarczy w składzie:
Przewodniczący: sędzia Grzegorz Niewierko
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2026 roku w O.
sprawy z powództwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G.
przeciwko Powiatowi (...) – (...) (...)
o zapłatę
I.
zasądza od strony pozwanej Powiatu (...) – (...) (...) na rzecz strony powodowej (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. kwotę 50 000 zł (pięćdziesiąt tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 2 listopada 2023 roku do dnia zapłaty;
II.
zasądza od strony pozwanej Powiatu (...) – (...) (...) na rzecz strony powodowej (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. kwotę 6 117 zł (sześć tysięcy sto siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Sygn. akt V GC 1377/24/S
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 7 sierpnia 2026 roku
Pozwem z dnia 26 kwietnia 2024 roku strona powodowa (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w G. domagała się zasądzenia na swoją rzecz od strony pozwanej Powiatu (...) –(...)
(...) kwoty 50 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 2 listopada 2023 roku do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 10 lipca 2023 roku powodowa spółka wpłaciła na rzecz strony pozwanej, w związku ze złożeniem oferty w zamówieniu publicznym, wadium w kwocie 50 000 zł. Wykonawca był związany ofertą przez okres 90 dni od dnia upływu terminu składaniu ofert, tj. do dnia 9 października 2023 roku. W ocenie strony powodowej upływ terminu związania ofertą oznacza, że brak jest obowiązku zawarcia umowy przez wykonawcę. „Zamawiający nie wywiązał się z obowiązku zawarcia umowy w wyznaczonym do tego terminie. W świetle takich okoliczności nietrafne jest obciążanie odpowiedzialnością za taki przebieg zdarzeń Wykonawcy, który swoje obowiązki względem Zamawiającego wypełnił (…) Do czasu upływu terminu związania ofertą – Zamawiający nie wezwał Wykonawcy w sposób jednoznaczny i prawidłowy do zawarcia umowy”. Strona pozwana nie zwróciła wadium, mimo wezwania do zapłaty.
W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu przyznała, że prowadziła postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego w przetargu, a strona powodowa uiściła wadium. Jednakże, informując stronę powodową o wyborze jej oferty strona pozwana poinformowała także o terminie i miejscu podpisania umowy. To strona powodowa uchylała się od zawarcia umowy, wobec czego strona pozwana ma prawo do zachowania wadium. „Podczas rozmowy z udziałem pracowników prowadzących postępowanie o zamówienie publiczne prokurent wskazał na wolę podpisania umowy, ale przy okazji podniósł, że cena w ofercie okazała się dla Powoda bardzo niekorzystna”. Ponadto, w piśmie z dnia 7 października 2024 roku pełnomocnik strony pozwanej wskazała, że choć prokurent powodowej spółki deklarowała wolę zawarcia umowy to „de facto odmawiała jej podpisania” (k. 95v).
W piśmie z dnia 24 października 2024 roku (k. 97) strona powodowa wskazała, że spotkanie jakie odbyło się 5 października 2024 roku między przedstawicielami stron miało charakter nieformalny i dotyczyło wątpliwości związanych z procedurą wykonywania poszczególnych pozycji, zaś przedmiotem tego spotkania nie była kwestia dotycząca ustalenia terminu i miejsca zawarcia umowy.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W czerwcu 2023 roku strona pozwana opublikowała na stronie internetowej ogłoszenie o zamówieniu publicznym z zakresu robót budowlanych.
dowód: ogłoszenie o zamówieniu, k. 8-10.
Zgodnie ze Specyfikacją Warunków Zamówienia prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego (art. 132 ustawy Prawo zamówień publicznych) dla zadania pn.: „Zawarcie umowy ramowej na roboty budowlane w zakresie bieżącego utrzymania obiektów inżynierskich zlokalizowanych w ciągu dróg powiatowych administrowanych przez(...) Powiatu (...)”:
⚫
IV pkt 13: umowa ramowa zostanie zawarta maksymalnie z pięcioma wykonawcami, chyba że oferty niepodlegające odrzuceniu złoży mniej wykonawców;
⚫
XIII pkt 2 i 4: komunikacja między Zamawiającym a wykonawcami odbywa się przy użyciu Platformy e-Zamówienia, która jest dostępna pod adresem (...); Zamawiający może również komunikować się z Wykonawcami za pomocą poczty elektronicznej, email: (...) (nie dotyczy składania ofert);
⚫
XVII pkt 1: Składający ofertę wykonawca zobowiązany jest wnieść wadium przetargowe na czas równy okresowi związania ofertą w wysokości 50 000 PLN; pkt 2: Wadium może być wniesione w: pieniądzu, gwarancjach bankowych, gwarancjach ubezpieczeniowych, poręczeniach (…);
⚫
XVIII pkt 1: wykonawca jest związany ofertą przez okres 90 dni tj. od dnia upływu terminu składania ofert do dnia 9-10-2023 r.;
⚫
XXI pkt 1: Zamawiający zawiera umowę w sprawie zamówienia publicznego, z uwzględnieniem art. 577 ustawy (...), w terminie nie krótszym niż 10 dni od dnia przesłania zawiadomienia o wyborze najkorzystniejszej oferty przy użyciu środków komunikacji elektronicznej; pkt 5: wykonawca będzie zobowiązany do podpisania umowy w miejscu i terminie wskazanym przez Zamawiającego.
dowód: wydruk Specyfikacji Warunków Zamówienia, k. 11-32.
Strona powodowa złożyła ofertę w przetargu i uiściła wadium w kwocie 50 000 zł.
dowód: wydruk potwierdzenia transakcji, k. 33.
Zgodnie z „Informacją o wyborze oferty najkorzystniejszej” z dnia 5 września 2023 roku:
⚫
wybrane zostały oferty złożone przez 3 wykonawców, w tym oferta strony powodowej;
⚫
„Zawarcie umowy z Wykonawcami, których oferty uznano za najkorzystniejsze może nastąpić w dniu 18-09-2023 r. w siedzibie zarządu Dróg Powiatu (...), ul. (...), (...)-(...)”
.
Strona pozwana przesłała stronie powodowej „Informację o wyborze oferty najkorzystniejszej” na adres poczty elektronicznej oraz na platformie e-Zamówienia. Wiadomości zostały odebrane przez stronę powodową.
dowód: kopia dokumentu „Informacja o wyborze oferty najkorzystniejszej”, k. 35;
wydruk wiadomości, k. 78-81.
W dniu 13 września 2023 roku pracownik strony pozwanej wysłał na adres poczty elektronicznej strony powodowej wiadomość, w której poinformował ją, że planowany termin podpisania umowy ramowej to 19 września 2023 roku oraz prosił o podanie danych: osób podpisujących umowę, administratora oraz do kontaktu. Wiadomość została odczytana w tym samym dniu
. W odpowiedzi, 19 września 2023 roku, strona powodowa przekazała wymagane informacje. W wiadomości elektronicznej z dnia 27 września 2023 roku strona powodowa wskazała dane osób kontaktowych w sprawie umowy: I. F. oraz F. O. (1). Kolejno w dniach 2 i 3 października 2023 roku strona pozwana dwukrotnie zwróciła się do strony powodowej z prośbą o pilny kontakt, uzyskując odpowiedź, że w dniu 4 października z zamawiającym skontaktuje się prokurent powodowej spółki (...).
dowód: korespondencja e-mail, k. 82-83.
Z uwagi na wystosowane prośby o kontakt prokurent powodowej spółki (...) skontaktowała się ze stroną pozwaną i ustaliła termin spotkania na 5 października 2023 roku w siedzibie Zarządu Dróg Powiatowych w O.. W spotkaniu uczestniczyła także pracownica strony powodowej I. O. oraz pracownicy zamawiającego F. O. (2) i F. P..
dowód: zeznania świadka F. O. (1), k. 212;
zeznania świadka I. O., k. 213;
zeznania świadka F. P., k. 213v.
Na spotkaniu w siedzibie zamawiającego w dniu 5 października 2023 roku F. O. (1) wskazała, że po otrzymaniu informacji o wyborze oferty pracownik powodowej spółki zwrócił uwagę na błąd w złożonej „Tabeli elementów rozliczeniowych” oraz zapytała, dlaczego nie wezwano strony powodowej o wyjaśnienie rażąco niskiej ceny tej pozycji. Oświadczyła, że gdyby zamawiający wezwał ją do wyjaśnienia, przyznałaby się do błędu, a zamawiający odrzuciłby ofertę i zwrócił wadium. Ponadto, F. O. (1) pytała, jak realizuje się takie umowy ramowe i czy można odwoływać się od cen cząstkowych.
dowód: zeznania świadka F. O. (2), k. 139-140;
zeznania świadka F. O. (1), k. 212;
zeznania świadka I. O., k. 213;
zeznania świadka F. P., k. 213v.
Pracownicy strony pozwanej na spotkaniu stwierdzili, że pierwszy raz mają taką umowę i nie wiedzą jak będzie wyglądała jej realizacja w rzeczywistości.
dowód: zeznania świadka F. O. (1), k. 212v.
F. P. oświadczył na spotkaniu, że pracownicy strony pozwanej skonsultują się w tej sprawie z dyrekcją.
dowód: zeznania świadka F. P., k. 213v.
Spotkanie zakończyło się bez ustaleń, co do terminu i miejsca podpisania umowy. W trakcie spotkania umowa nie została przedłożona F. O. (1).
dowód: zeznania świadka F. O. (1), k. 212.
zeznania świadka I. O., k. 213.
Po spotkaniu przedstawiciele stron nie kontaktowali się ze sobą.
dowód: zeznania świadka F. O. (2), k. 139-140;
zeznania świadka F. O. (1), k. 212;
zeznania świadka I. O., k. 213;
zeznania świadka F. P., k. 213v.
Pismem z dnia 13 października 2023 roku strona powodowa zwróciła się do strony pozwanej o zwrot wadium w związku z upływem terminu związania ofertą. W odpowiedzi z dnia 23 października 2023 roku strona pozwana wskazała, że nie ma podstaw do zwolnienia wadium, bowiem zamawiający dokonał wyboru najkorzystniejszej oferty przed upływem terminu związania ofertą. „Zamawiający traktuje pismo wykonawcy z 13.10.2023 r. o zwrot wadium wskutek upływu terminu związania ofertą jako uchylenie się od zawarcia umowy. Pismo Wykonawcy w kwestii zwrotu wadium stanowi świadome stanowisko, iż wykonawca nie zamierza podpisać umowy i wykonać zamówienia”. Strona powodowa ponownie wezwała do zwrotu wadium wskazując, że jej pismo zostało złożone po terminie związania ofertą i gdyby wadium zostało wniesione w formie gwarancji to zamawiający nie miałby możliwości żądania jego wypłaty.
dowód: wydruk pism, k. 36-38.
W ocenie pracowników zamawiającego pismo z żądaniem zwrotu wadium należało traktować jako odmowę podpisania umowy.
dowód: zeznania świadka F. O. (2), k. 140.
Pracownicy strony pozwanej nie wyznaczali „sztywnych terminów” na podpisanie umowy wykonawcom.
dowód: zeznania świadka F. O. (2), k. 214.
Pozostali wykonawcy, których oferty zostały wybrane, zjawili się w siedzibie zamawiającego w wyznaczonym dniu i podpisali umowę. Adnotację „wykonawca odmówił podpisania umowy” w miejscu przeznaczonym na podpis przedstawicieli powodowej spółki zamieszczono po otrzymaniu pisma wzywającego do zwrotu wadium.
dowód: zeznania świadka F. P., k. 213v;
kopia umowy, k. 160-170.
W przypadku innych przetargów przedstawiciele strony powodowej niezwłocznie podpisywali umowy ze stroną pozwaną, składając podpisy elektroniczne.
dowód: zeznania świadka F. O. (2), k. 139-140.
zeznania świadka F. O. (1), k. 15-155, 212.
zeznania świadka I. O., k. 213.
Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dokumentów i wydruków przedłożonych przez strony, których autentyczność i rzetelność nie były kwestionowane w toku postępowania i nie budziły wątpliwości Sądu. Dużo bardziej skomplikowanym zagadnieniem była kwestia oceny zeznań świadków. W kluczowych kwestiach wszyscy świadkowie zeznawali w fundamentalnie odmienny sposób, przy czym świadek I. O., twierdziła, że na spotkaniu znalazła się przypadkowo, przy okazji i w zasadzie nic nie pamięta. Zeznania te budzą istotną wątpliwość mając na uwadze, że świadek jest prawnikiem w dużym przedsiębiorstwie, a oczywistym jest, że „przy okazji” nie przychodzi się na tego typu spotkania. Z uwagi na twierdzenia świadka o braku pamięci Sąd nie poczynił na podstawie jej zeznań wielu ustaleń. Mając jednak na uwadze treść pism procesowych oraz dokumentów przedłożonych do akt sprawy Sąd uznał za najbardziej wiarygodną wersję zdarzeń przedstawioną przez prokurent powodowej spółki (...), w szczególności w zakresie, w jakim wskazała ona, że na spotkaniu nie było mowy o podpisaniu umowy, a jedynie przedstawiła ona wątpliwości powodowej spółki co do sposobu wykonywania umowy. Zeznania świadków strony pozwanej F. P. oraz F. O. (2) z uwagi na skalę sprzeczności i niespójności zostały przez Sąd w znacznej części uznane za niewiarygodne. Wskazać należy, że obaj świadkowie złożyli w toku postępowania zeznania na piśmie (k. 139-140 oraz k. 144-146, przy czym świadek F. P. nie załączył ostatniej, czwartej strony zeznań). Mając jednak na uwadze istotność wskazanych dowodów, a także fakt, że zeznania te nie różnią się od siebie nie tylko w zakresie szaty graficznej, ale także w zakresie treści (drobne różnice mają charakter stylistyczny), Sąd uznał za konieczne przesłuchanie świadków na sali sądowej. Świadkowie ci, w przeciwieństwie do świadków strony powodowej, twierdzili, że na spotkaniu w dniu 5 października 2023 roku przedstawiono umowę do podpisu prokurent powodowej spółki. Świadkowie ci jednak różnili się istotnie w opisie tej sytuacji. F. P. twierdził, że teczka, w której znajdowała się umowa została otwarta, a umowa przedłożona do podpisu. F. O. (2) wskazał zaś, że jedynie „ściągnął umowę z drukarki”. W zeznaniach na piśmie wskazano, zaś, że panie były informowane, że umowa „czeka w teczce (położonej na drukarce)”. Świadkowi różnili się także istotnie w twierdzeniach dotyczycących przyczyn odmowy podpisania umowy przez F. O. (1). F. P. twierdził, że powodem była niezgoda na wysokość ceny, zaś F. O. (2), że niezabranie pieczątki. Żaden ze wskazanych argumentów nie pojawia się w zeznaniach świadków na piśmie, w których obaj wskazali, że do podpisania nie doszło wskutek „bezczynności” oraz, że „prawdopodobnie chodziło o to, że umowa przestała być dla wykonawcy atrakcyjna” (k. 140)/ „można przypuszczać, że podpisanie umowy przestało leżeć w interesie Wykonawcy” (k. 146). Z zeznań świadków wynika jednoznacznie, że na spotkaniu przedstawiciele strony powodowej odmówili podpisania umowy. Gdyby jednak tak było w rzeczywistości, to pracownicy już wówczas powinni odnotować na umowie fakt odmowy jej podpisania przez przedstawicieli powodowej spółki. Tak się jednak nie stało, co przyznali sami świadkowie. Co więcej, mimo zajścia tak doniosłego i nietypowego zdarzenia nie sporządzili oni żadnej notatki ze spotkania. W pismach procesowych pełnomocnik strony pozwanej dwukrotnie twierdziła zaś, że na spotkaniu prokurent „wskazywał na wolę podpisania umowy”. Ponadto, sami świadkowie a także dyrektor strony pozwanej wskazali, że to dopiero pismo strony powodowej z dnia 13 października 2023 roku traktują jako „uchylenie się od zawarcia umowy”. Niewiarygodne jest zatem twierdzenie świadków, że do odmowy podpisania przedłożonego tekstu umowy doszło w dniu 5 października 2023 roku. Opisywane przez świadków zdarzenie, tj. odmowa podpisania umowy z uwagi na zbyt niską cenę albo też brak pieczątki jest na tyle istotnym faktem, że gdyby rzeczywiście miało miejsce powinno być powołane przez stronę w sprzeciwie od nakazu zapłaty, do czego także nie doszło. Stopień niespójności twierdzeń strony pozwanej potęguje także twierdzenie, jakie znalazło się w stanowisku końcowym strony, w którym wskazano, że „pracownicy zamawiającego po spotkaniu w dniu 5.10.2023 r. uznali, że są problemy z Wykonawcą, który uchyla się od podpisania umowy. Z tych przyczyn miało odbyć się wewnętrzne spotkanie z kierownikiem jednostki, by potwierdzić decyzję zamawiającego w kwestii zatrzymania wadium w razie gdy wykonawca nie podpisze umowy. To kierownik zamawiającego ostatecznie podejmuje decyzje w sprawie zatrzymania wadium”. Skoro zatem pracownicy strony pozwanej byli przekonani, że przedstawiciele strony powodowej odmówili podpisania umowy i poinformowali o tym swojego kierownika, to powstaje pytanie, dlaczego następstwem spotkania nie było złożenie oświadczenia o zatrzymaniu wadium przez stronę pozwaną. Fakt taki miał miejsce dopiero w dniu 23 października 2023 roku i stanowił reakcję na pismo strony powodowej zawierającej żądanie zwrotu wadium. Z wszystkich powyższych dowodów wynikało, że na spotkaniu w dniu 5 października 2023 roku nie doszło do przedstawienia umowy do podpisu, zaś prokurent strony pozwanej, zgłosiła jedynie wątpliwości co do sposobu wykonywania umowy, jednak nie oświadczyła, że umowy nie podpisze.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.
Roszczenie strony powodowej miało podstawę prawną w treści art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c. Ze wskazanych przepisów wynika, że kto uzyskał nienależne świadczenie obowiązany jest do wydania korzyści jaką uzyskał. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Zgodnie z ustawą z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U.2026.793 t.j., dalej: p.z.p.):
art. 97 ust. 7: Wadium może być wnoszone według wyboru wykonawcy w jednej lub kilku następujących formach: 1) pieniądzu; 2) gwarancjach bankowych; 3) gwarancjach ubezpieczeniowych; 4) poręczeniach (…);
art. 98 ust. 1: Zamawiający zwraca wadium niezwłocznie, niepóźniej jednak niż w terminie 7 dni od dnia wystąpienia jednej z okoliczności: 1) upływu terminu związania ofertą (…);
ust. 6: Zamawiający zatrzymuje wadium wraz z odsetkami, a w przypadku wadium wniesionego w formie gwarancji lub poręczenia, o których mowa w art. 97 ust. 7 pkt 2-4, występuje odpowiednio do gwaranta lub poręczyciela z żądaniem zapłaty wadium, jeżeli: (…) 2) wykonawca, którego oferta została wybrana: a) odmówił podpisania umowy w sprawie zamówienia publicznego na warunkach określonych w ofercie,
art. 220 ust. 1: Wykonawca jest związany ofertą niedłużej niż: 1) 90 dni, (…) - od dnia upływu terminu składania ofert, przy czym pierwszym dniem terminu związania ofertą jest dzień, w którym upływa termin składania ofert.
ust. 2: Zamawiający określa w dokumentach zamówienia termin związania ofertą przez wskazanie daty.
art. 252 ust. 1: Zamawiający wybiera najkorzystniejszą ofertę w terminie związania ofertą określonym w dokumentach zamówienia.
ust. 2: N. termin związania ofertą upłynął przed wyborem najkorzystniejszej oferty, zamawiający wzywa wykonawcę, którego oferta otrzymała najwyższą ocenę, do wyrażenia, w wyznaczonym przez zamawiającego terminie, pisemnej zgody na wybór jego oferty.
ust. 3: W przypadku braku zgody, o której mowa w ust. 2, zamawiający zwraca się o wyrażenie takiej zgody do kolejnego wykonawcy, którego oferta została najwyżej oceniona, chyba że zachodzą przesłanki do unieważnienia postępowania.
ust. 4: Przedłużenie terminu związania ofertą, o którym mowa w ust. 2, wymaga złożenia przez wykonawcę pisemnego oświadczenia o wyrażeniu zgody na przedłużenie terminu związania ofertą.
ust. 5: W przypadku gdy zamawiający żąda wniesienia wadium, przedłużenie terminu związania ofertą, o którym mowa w ust. 2, następuje wraz z przedłużeniem okresu ważności wadium albo, jeżeli nie jest to możliwe, z wniesieniem nowego wadium na przedłużony okres związania ofertą.
W przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności należało udzielić odpowiedzi na pytanie, czy określona w art. 98 ust. 1 pkt. 1 p.z.p. przesłanka zwrotu wadium z uwagi na upływ terminu związania ofertą dotyczy także wykonawcy, którego oferta została wybrana przed upływem terminu związania ofertą. W ocenie strony pozwanej nie ma bowiem podstaw do zwrotu wadium, w sytuacji gdy zamawiający dokonał wyboru najkorzystniejszej oferty przed upływem terminu związania ofertą. W doktrynie wyrażono tożsamy pogląd, wskazując, że „[z] chwilą wyboru najkorzystniejszej oferty, a precyzyjniej rzecz ujmując – z chwilą przesłania informacji o wyborze najkorzystniejszej oferty, ustaje stan związania ofertą wybraną. Wobec tego termin związania ofertą najkorzystniejszą zostaje przerwany. Od tego momentu zamawiającemu i wykonawcy przysługuje roszczenie o zawarcie umowy, z tym że umowa nie może być zawarta przed upływem tzw. standstill period, którego długość wyznaczają art. 264 ust. 1 i art. 308 ust. 2 p.z.p. To właśnie roszczenie jest zabezpieczone wadium, które nie podlega zwrotowi do czasu zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego, o czym stanowi art. 98 ust. 1 pkt 2 p.z.p. Jest to sytuacja, w której stan związania ofertą (który ustaje) i stan zabezpieczenia oferty wadium (który trwa nadal) ulegają rozdzieleniu. W tym rozdzieleniu ujawnia się różna funkcja tych stanów: istnienie stanu związania jest konieczne do wyboru oferty, natomiast wadium ma zabezpieczać zawarcie umowy”1. Powyższe rozwiązanie pozostaje także spójne z treścią art. 252 p.z.p., z którego wynika, że zamawiający w terminie związania ofertą „wybiera najkorzystniejszą ofertę”, a nie „zawiera umowę”. Przyjmuje się zatem, że do podpisania umowy może dojść po dniu oznaczonym jako termin związania ofertą. Uznanie, że wadium nie podlega zwrotowi pomimo upływu terminu związania ofertą w przypadku wykonawcy, którego oferta została wybrana, należycie chroniłoby interesy zamawiającego. Strona powodowa przedstawiła zaś przeciwne stanowisko, wskazując, że w treści art. 98 ust. 1 pkt 1 p.z.p. nie uzależniono obowiązku zwrotu wadium danemu wykonawcy od braku wyboru jego oferty, a tym samym obowiązek ten aktualizuje się w stosunku do wszystkich wykonawców, także tych, których oferta została wybrana. Pogląd taki reprezentowany jest także w doktrynie, w której wskazuje się, że „[z]awarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego uzasadnia zatem zwrot wadium wszystkim wykonawcom, łącznie ze zwycięskim wykonawcą. Ten ostatni może jednak wyrazić zgodę na zaliczenie kwoty wadium na poczet zabezpieczenia, jeżeli wadium zostało wniesione w pieniądzu (art. 450 ust. 4 Pzp). Od tej zasady art. 98 ust. 1 Pzp przewiduje dwa odstępstwa. Nawet gdy zamawiający nie zawarł jeszcze umowy, zwraca wadium z urzędu, jeżeli upłynął termin związania ofertą. Wniesienie wadium zabezpiecza ciążący na wykonawcy obowiązek zawarcia umowy, zatem czas jego wniesienia nie może być dłuższy niż okres związania wykonawcy ofertą”2. W ocenie Sądu to drugi z prezentowanych poglądów uznać należy, że bardziej przekonujący. Po pierwsze, uwzględniając wykładnię językową, wskazać należy, że brak jest podstaw do przyjęcia, że przepis art. 98 ust. 1 pkt. 1 p.z.p. nie dotyczy wadium wniesionego przez wykonawcę, którego oferta została wybrana, o ile oczywiście nie zaszły przesłanki uprawniające zamawiającego do zatrzymania wadium. Twierdzenie, że w momencie wyboru oferty ustaje stan związania ofertą jest nieprzekonujące. Sam fakt wyboru oferty na gruncie p.z.p. nie jest równoznaczny z zawarciem umowy, a tym samym uznać należy, że aż do czasu zawarcia umowy istotny pozostaje termin związania ofertą. Powyższe potwierdza także wykładnia historyczna. Artykuł 85 ust. 4 uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U.2019.1843 t.j.) wprost przewidywał, że „[p]rzedłużenie terminu związania ofertą jest dopuszczalne tylko z jednoczesnym przedłużeniem okresu ważności wadium albo, jeżeli nie jest to możliwe, z wniesieniem nowego wadium na przedłużony okres związania ofertą. Jeżeli przedłużenie terminu związania ofertą dokonywane jest po wyborze oferty najkorzystniejszej, obowiązek wniesienia nowego wadium lub jego przedłużenia dotyczy jedynie wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza”. Z cytowanego przepisu wynika zatem, że na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy p.z.p. nie budziło wątpliwości, że pomimo wyboru danej oferty stan związania ofertą nie ustaje, a termin ten może zostać przedłużony. Przepisy obecnie obowiązującej ustawy nie zawierają analogicznego postanowienia, jednak procedura prowadząca do zawarcia umowy jest taka sama. Zamawiający może zatem aż do upływu terminu związania ofertą żądać od wykonawcy zawarcia umowy pod rygorem zatrzymania wadium. Po upływie jednak wskazanego terminu wykonawca może odmówić zawarcia umowy, bez zagrożenia utraty wadium. Brak jest w ocenie Sądu podstaw do przyjęcia, że wybór oferty danego wykonawcy skutkuje ustaniem stanu związania ofertą, czy też przedłużeniem tego terminu do dnia zawarcia umowy. Skoro bowiem, jak to już wyżej wskazano, wadium zabezpiecza ciążący na wykonawcy obowiązek zawarcia umowy, to czas w ciągu którego zamawiający może je zatrzymać nie może być dłuższy niż okres związania wykonawcy ofertą. Zamawiający może tym samym zatrzymać wadium jedynie w okresie związania ofertą. Wskazane rozwiązanie jest zgodnie z wykładnią funkcjonalną i systemową przedmiotowych przepisów. Uregulowanie art. 98 ust. 1 pkt 2 p.z.p. ma bowiem na celu także ochronę wykonawcy, którego oferta została wybrana w przetargu, przed nadmiernie długim oczekiwaniem na zawarcie umowy. Może się bowiem zdarzyć, że okres od wyboru oferty do zaistnienia możliwości zawarcia umowy będzie na tyle długi, że wykonawca nie będzie dłużej zainteresowany wykonaniem umowy. Ponadto, zwrócić należy także uwagę, że zgodnie z p.z.p. wniesienie wadium może nastąpić w różnej formie, tj. pieniądzu; gwarancjach bankowych; gwarancjach ubezpieczeniowych oraz poręczeniach. W przypadku gwarancji bankowych i ubezpieczeniowych upływ terminu, na jaki zostały udzielone skutkuje ich wygaśnięciem, a w obowiązujących przepisach, o czym wspomniano powyżej, brak jest upoważnienia zamawiającego do żądania przedłużenia okresu ważności wadium w stosunku do wykonawcy, którego oferta została wybrana.
Po drugie, należało ustalić, czy strona powodowa „odmówiła” podpisania umowy, co uprawniało stronę pozwaną do zatrzymania wadium. W doktrynie wskazuje się, że:
⚫
odmowa musi „przyjąć postać negatywnego oświadczenia woli wykonawcy lub przyjęcia przez niego biernej postawy (braku jakiejkolwiek reakcji) wobec wezwania zamawiającego do zawarcia umowy. Co do zasady odmowa podpisania umowy nie może być przedmiotem domniemania” (tak, (...). (...) [w:] M. Jaworska (red.), Prawo zamówień publicznych. Komentarz, wyd. 7, 2026, art. 98, Nb 18).
⚫
„Uchylaniem się od zawarcia umowy będzie nie tylko odmowa podpisania umowy (art. 98 ust. 6 pkt 2 lit. a Pzp), która jest tożsama ze stanowiskiem podjętym świadomie przez wykonawcę i przekazanym do wiadomości zamawiającego, lecz także wszelkie przyczyny leżące po jego stronie uniemożliwiające zawarcie umowy (art. 98 ust. 6 pkt 3 Pzp). Przykładami uchylania się od zawarcia umowy będą: 1) nieusprawiedliwiona bierność wykonawcy, w tym nieusprawiedliwione niestawienie się w umówionym terminie zawarcia umowy, 2) nieusprawiedliwione niedysponowanie odpowiednim umocowaniem, 3) nieprzedłożenie dokumentów wymaganych dla zawarcia umowy, 4) brak współdziałania wymaganego dla zawarcia umowy. Nie każda odmowa podpisania umowy jest równoznaczna z uchyleniem się od jej zawarcia”3.
W orzecznictwie wskazano zaś, że za odmowę zawarcia umowy uznać należy:
⚫
„bezpodstawne uchylanie się od zawarcia umowy przez wykonawcę, przy czym wola w tym przedmiocie może zostać wyrażona wprost, lub poprzez fakty konkludentne, z których wynika, że wykonawca nie zamierza zawrzeć z zamawiającym umowy na warunkach określonych w ofercie. Do przyczyn uzasadniających uznanie, że wykonawca bezzasadne uchyla się od zawarcia umowy należy zaliczyć także i uzależnienie jej zawarcia od spełniania przez zamawiającego warunków nie przewidzianych w SIWZ. Złożenie bowiem oferty stanowi akceptację treści postanowień SIWZ przez wykonawcę, które wyznaczają ramy postępowania przetargowego, których zamawiający nie może naruszyć (art. 701 § 4 k.c.).” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 25 sierpnia 2015 r. V ACa 96/15).
⚫
„oświadczenie woli wykonawcy zawierające negatywne stanowisko w przedmiocie zaproszenia go przez zamawiającego, ewentualnie takie działanie, z którego wynikałaby dla zamawiającego informacja, iż takiego rodzaju oświadczenie woli rzeczywiście zostało złożone. Odmowa podpisania umowy jest tożsama ze stanowiskiem podjętym świadomie przez wykonawcę i przekazanym do wiadomości zamawiającego” (tak wyrok KIO z dnia 3 października 2019 r., KIO (...)/19).
Ponadto, w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, „przez uchylenie się od zawarcia umowy należy rozumieć tylko bezpodstawną odmowę” (tak, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2001 r. II CKN 440/00), zaś „uchylając się” od zawarcia umowy „obowiązany dopuszcza się świadomie działania lub zaniechania zmierzającego do bezpodstawnego niezawarcia umowy przyrzeczonej, a przynajmniej godzi się z takim skutkiem. Uchylaniem się od zawarcia umowy definitywnej może być już sama nieuzasadniona zwłoka zobowiązanego” (tak, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 1999 r., II CKN 624/98 oraz z dnia 13 stycznia 2011 r. III CSK 116/10).
W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie aż do dnia wysłania przez stronę powodową pisma, zawierającego żądanie zwrotu wadium, brak było podstaw do twierdzenia, że strona powodowa „odmówiła podpisania umowy”. Powyższe wynika z całokształtu okoliczności sprawy. Strona powodowa przekazała stronie pozwanej dane osób uprawnionych do podpisania umowy, pozostawała w kontakcie z pracownikami strony pozwanej, a następnie doprowadziła do spotkania przedstawicieli stron, na którym omawiano sposób, w jaki miałaby być wykonywana umowa. Pracownicy strony pozwanej nie byli w stanie udzielić odpowiedzi na wszystkie pytania, mając na uwadze fakt, że strona pozwana organizowała tego typu przetarg po raz pierwszy. Prokurent powodowej spółki zgłosiła zastrzeżenie do jednego z postanowień projektu umowy, zaś przedstawiciele strony pozwanej deklarowali konieczność przedstawienia tej kwestii dyrekcji. Jednocześnie z zeznań świadków wynikało jednoznacznie, że po zakończeniu spotkania nie wyznaczono terminu podpisania umowy ani nie podjęto dalszych czynności zmierzających do jej zawarcia. Okoliczności te nie pozwalają na przyjęcie, że zachowanie przedstawicieli strony powodowej w sposób niewątpliwy było równoznaczne z odmową podpisania umowy. Podkreślić przy tym należy, że z ustalonego stanu faktycznego wynikało, że umowa nigdy nie została przedłożona prokurentowi strony powodowej do podpisu. Po spotkaniu w dniu 5 października 2023 roku pracownicy zamawiającego mieli skontaktować się z zarządem i uzyskać jego stanowisko. Po tym dniu nikt jednak nie skontaktował się z przedstawicielami powodowej spółki. Co istotne, strona pozwana dopiero po odebraniu pisma strony powodowej, zawierającego wniosek o zwrot wadium, wywiodła wniosek, że powodowa spółka odmawia zawarcia umowy. Interpretacja art. 98 p.z.p. prowadzi do wniosku, że zachowanie polegające na odmowie podpisania umowy musi zaistnieć w terminie związania ofertą i musi być jednoznaczne. W tym bowiem okresie zamawiający powinien podjąć decyzję o zatrzymaniu wadium. Wskazać także należy, że w przypadku wniesienia wadium w formie gwarancji zamawiający musiałby we wskazanym terminie złożyć odpowiednie oświadczenie gwarantowi. W przypadku wniesienia wadium w formie pieniężnej również należy oczekiwać, by zamawiający poinformował o zatrzymaniu oferenta lub by w sposób jasny dał wyraz temu, że zachowanie danego oferenta interpretuje jako odmowę podpisania umowy. Do podobnych wniosków zdaje się dochodzić strona pozwana, która sama w piśmie zawierającym stanowisko końcowe wskazuje, że „pracownicy zamawiającego po spotkaniu w dniu 5.10.2023 r. uznali, że są problemy z Wykonawcą, który uchyla się od podpisania umowy. Z tych przyczyn miało odbyć się wewnętrzne spotkanie z kierownikiem jednostki, by potwierdzić decyzję zamawiającego w kwestii zatrzymania wadium w razie gdy wykonawca nie podpisze umowy. To kierownik zamawiającego ostatecznie podejmuje decyzje w sprawie zatrzymania wadium”. Skoro zatem pracownicy strony pozwanej, przekonani o odmowie podpisania umowy przez stronę pozwaną, poinformowali o tym swojego kierownika, to powstaje pytanie, dlaczego nie zostało wówczas złożone oświadczenie o zatrzymaniu wadium przez stronę pozwaną i dlaczego strona pozwana nie została poinformowana, że jej zachowanie stanowi w ocenie zamawiającego odmowę podpisania umowy. Fakt taki miał miejsce dopiero w dniu 23 października 2023 roku i nastąpił w reakcji na pismo powodowej spółki z żądaniem zwrotu wadium. Sama strona pozwana w swoich pismach przyznała, że na spotkaniu w dniu 5 października 2023 roku prokurent strony powodowej deklarowała wolę podpisania umowy. Przyznać należy, że z punktu widzenia lojalności kontraktowej można zgłosić istotne wątpliwości co do sposobu zachowania strony powodowej. Z perspektywy czasu zachowanie przedstawicieli powodowej spółki można interpretować jako zmierzające celowo do przedłużenia całej procedury podpisania umowy do czasu upływu terminu związania ofertą. Strona powodowa od wygrania przetargu nie wykazała się żadną inicjatywą zmierzającą do podpisania umowy, poza samym składaniem pustych, jak się okazało, deklaracji. Twierdzenia zawarte w pozwie, jakoby to zamawiający nie wywiązał się ze swoich obowiązków, należy uznać za co najmniej niestosowne. Powodowa spółka była od samego początku traktowana przez pracowników zamawiającego „po partnersku” i z zaufaniem, które zostało przez nią wykorzystane. Na marginesie wskazać należy, że podnoszony przez powodowa spółkę zarzut nieprawidłowej formy komunikacji (poczta elektroniczna) był oczywiście nietrafny. Sposób ten był przewidziany w umowie, a ponadto zgodnie z art. 7 pkt 16 p.z.p. przez „pisemność” należy rozumieć „sposób wyrażenia informacji przy użyciu wyrazów, cyfr lub innych znaków pisarskich, które można odczytać i powielić, w tym przekazywanych przy użyciu środków komunikacji elektronicznej”. Środkiem komunikacji elektronicznej jest w szczególności poczta elektroniczna (art. 7 pkt 23 p.z.p. w zw. z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, Dz. U. z 2024 r. poz. 1513). To zaś, że zamawiający nie wskazywał konkretnej godziny i pokoju, w jakim ma dojść do podpisania umowy, należy raczej interpretować jako wyraz jego dobrej woli, elastyczności i gotowości do uwzględniania godzin pracy przedstawicieli powodowej spółki. Powyższa negatywna ocena moralna sposobu zachowania przedstawicieli strony powodowej nie zmienia jednak faktu, że zamawiający nie zachował się w sposób stanowczy i jednoznaczny. Skoro bowiem zamawiający miał świadomość, że deklaracjom strony powodowej o gotowości do podpisania umowy nie towarzyszą żadne czyny to powinien w sposób jasny i czytelny wezwać powodową spółkę do zawarcia umowy w określonym dniu pod rygorem przyjęcia, że odmawia ona podpisania umowy. Brak takiego działania skutkował powstaniem stanu niepewności. W szczególności, wbrew twierdzeniom strony pozwanej, po spotkaniu w dniu 5 października 2023 roku żadna ze stron nie wiedziała, czy dojdzie do podpisania umowy, czy też nie. Niewykluczonym jest także, że strona powodowa miała nadzieję, że zamawiający nie będzie naciskał na podpisanie umowy, skoro w przetargu wyłoniono także dwa inne podmioty, które zaoferowały lepszą ofertę i nie utraciły zainteresowania w podpisaniu umowy. Nie sposób jest zatem na obecnym etapie stwierdzić, czy gdyby strona powodowa została wezwana do podpisania umowy w sposób stanowczy, to czy dokonując rachunku ekonomicznego, podpisałaby umowę, czy też zdecydowała się na utratę wadium. Niejednoznaczność zachowania powodowej spółki wskazuje na brak podstaw do domniemywania, że odmówiła ona podpisania umowy.
W konsekwencji przyjąć należało, że brak było podstaw do zatrzymania wadium przez zamawiającego na podstawie art. 98 ust. 6 pkt 2 p.z.p., wobec czego stronie powodowej przysługiwało roszczenie o jego zwrot. Mając powyższe na uwadze, w punkcie I Sąd zasądził na rzecz strony powodowej kwotę 50 000 zł. O odsetkach orzeczono zgodnie z żądaniem pozwu na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c.
O kosztach procesu orzeczono na zasadzie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Na koszty poniesione przez wygrywającą stronę powodową złożyły się: opłata sądowa od pozwu (2 500 zł), koszty zastępstwa procesowego (3 600 zł – zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).
1 F. S., Upływ terminu związania ofertą a zwrot wadium w świetle Prawa zamówień publicznych. Studia (...) [online], 24 listopad 2021, T. 29, s. 177–192.
2 H. Nowak, M. Winiarz (red.), Prawo zamówień publicznych. Komentarz. Wydanie II, Urząd Zamówień Publicznych, Warszawa 2023, tezy do art. 98 [dostęp online].
3 H. Nowak, M. Winiarz (red.), Prawo zamówień publicznych. Komentarz. Wydanie II, Urząd Zamówień Publicznych, Warszawa 2023, tezy do art. 98 [dostęp online].