Postanowienie Ts 342/10

POSTANOWIENIE z dnia 16 sierpnia 2011 r. Sygn. akt Ts 342/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Maria Gintowt-Jankowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Jarosława J. w sprawie zgodności: 1) art. 357 § 1 w zw. z art. 3941 § 1 i 2 i art. 1172 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) oraz art. 357 § 1 w zw. z art. 3941 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) i art. 107 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 357 § 2 w zw. z art. 3941 § 1 i 2 i art. 1172 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) oraz art. 357 § 2 w zw. z art. 3941 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) i art. 107 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 3941 § 1 i 2 oraz art. 1172 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 78 Konstytucji; 4) art. 3941 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) oraz art. 107 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, ze zm.) z art. 78 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 17 grudnia 2010 r. wniesiono o stwierdzenie niezgodności: po pierwsze, art. 357 § 1 w zw. z art. 3941 § 1 i 2 i art. 1172 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) oraz art. 357 § 1 w zw. z art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. i art. 107 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, ze zm.; dalej: u.k.s.s.c.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji, w zakresie, w jakim zwalnia sąd z obowiązku uzasadniania orzeczeń niepodlegających zaskarżeniu; po drugie, art. 357 § 2 w zw. z art. 3941 § 1 i 2 i art. 1172 § 2 k.p.c. oraz art. 357 § 2 w zw. z art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. i art. 107 ust. 2 u.k.s.s.c. z art. 45 ust. 1 Konstytucji, w zakresie, w jakim zwalniają sąd z obowiązku uzasadniania oraz doręczania orzeczeń z uzasadnieniem; po trzecie, art. 3941 § 1 i 2 oraz art. 1172 § 2 k.p.c. z art. 78 Konstytucji, w zakresie, w jakim nie przewidują możliwości wniesienia zaskarżenia orzeczenia o odrzuceniu ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; po czwarte, art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 107 ust. 2 u.k.s.s.c. z art. 78 Konstytucji, w zakresie, w jakim nie przewidują możliwości zaskarżenia orzeczenia o odrzuceniu ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarga konstytucyjna została złożona w oparciu o następujący stan faktyczny. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział I Cywilny postanowieniami z 28 czerwca 2010 r. (sygn. akt I ACo 60/10) odrzucił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 14 kwietnia 2010 r. (sygn. akt jw.) oraz wniosek o ustanowienia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 14 kwietnia 2010 r. (sygn. akt jw.). Skarżący zarzucił, że wskazane w petitum skargi przepisy naruszają prawo dostępu do sądu, jawnego rozpatrzenia sprawy oraz pewności prawa – wynikające, zdaniem skarżącego, z art. 45 ust. 1 Konstytucji – a także prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych przez sąd I instancji (art. 78 Konstytucji). Ponadto, w ocenie skarżącego, brak obowiązku uzasadniania postanowień niepodlegających zaskarżeniu stanowi rażące naruszenie zasady jawności postępowania sądowego i uprawnienia skarżącego do jawnego rozpoznania sprawy oraz pewności prawa. Brak obowiązku uzasadnienia postanowień zapadłych w sprawie skarżącego doprowadziło do sytuacji, w której nie ma on wiedzy, co było podstawą odrzucenia jego wniosków. W ten sposób wydanie przez sąd postanowień na podstawie art. 357 § 1 i 2 k.p.c., będących podstawą wniesienia skargi konstytucyjnej, narusza zasadę jawności postępowania, pozbawiając skarżącego „podmiotowości i [zmuszając] go do przyjęcia lakonicznego i nieuzasadnionego rozstrzygnięcia Sądu o odrzuceniu jego wniosków o zwolnienie z kosztów sądowych i przyznanie pomocy prawnej z urzędu”. Odnosząc się do braku możliwości zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu ponownego wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, opartego na tych samych okolicznościach, które stanowiły podstawę oddalonego wniosku w tym przedmiocie (art. 3941 § 1 i 2 oraz art. 1172 § 2 k.p.c.), oraz postanowienia o odrzuceniu ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, opartego na tych samych okolicznościach, które stanowiły uzasadnienie oddalonego wniosku w tym przedmiocie (art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 107 ust. 2 u.k.s.s.c.), skarżący wskazał na naruszenie konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania. Zasada ta stoi na straży prawa jednostki do sprawiedliwego procesu i chroni ją przed błędnymi lub arbitralnymi rozstrzygnięciami organów władzy sądowniczej. Tymczasem wskazane przepisy uniemożliwiają wzruszenie postanowień zapadłych na ich podstawie nawet w sytuacji oczywistego błędu składu orzekającego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącego. Wskazany przedmiot skargi konstytucyjnej determinuje wymogi formalne, których spełnienie jest konieczne dla stwierdzenia dopuszczalności skargi konstytucyjnej. Skarżący wskazał jako ostateczne orzeczenia stanowiące podstawę wniesionej skargi konstytucyjnej dwa postanowienia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku – Wydział I Cywilny z 28 czerwca 2010 r. (sygn. akt I ACo 60/10), zapadłe w postępowaniu o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 14 kwietnia 2010 r. (sygn. akt jw.): postanowienie o odrzuceniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz postanowienie o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Oba postanowienia zostały podjęte przez sąd na posiedzeniu niejawnym i nie zawierały uzasadnienia. Skarżący wskazuje, że podstawą prawną postanowień „mógł być między innymi (ze względu na brak uzasadnienia nie jest to oczywiste)” art. 107 ust. 2 u.k.s.s.c. oraz art. 1172 § 2 k.p.c., a oba postanowienia na podstawie art. 357 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. „ewentualnie” w zw. z art. 107 ust. 2 u.k.s.s.c. oraz art. 1172 § 2 k.p.c. nie podlegały uzasadnieniu. W zakresie, w jakim istota zarzutów związana jest z brakiem możliwości uzyskania uzasadnienia wskazanych rozstrzygnięć oraz ich zaskarżenia, brak jest orzeczeń, które spełniałyby wymogi wynikające z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Skarżący nie wskazał innych orzeczeń, których przedmiotem byłaby odmowa rozpoznania zażalenia na postanowienie o odrzuceniu wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, czy też odmowa sporządzenia uzasadnienia do postanowień będących podstawą wniesienia skargi konstytucyjnej. Natomiast orzeczenia wskazane w skardze konstytucyjnej jako ostatecznie rozstrzygające o jego prawach nie zawierają rozstrzygnięć w zakresie odmowy sporządzenia uzasadnienia oraz rozpatrzenia zażalenia. Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucyjna musi zostać skierowana przeciwko przepisowi aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji (zob. wyroki TK z 24 lutego 1999 r., SK 4/98, OTK ZU nr 2/1999, poz. 24 oraz 10 stycznia 2005 r., SK 14/02, OTK ZU nr 1/A/2005, poz. 10). Obowiązkiem skarżącego jest zatem dokładne określenie przedmiotu zaskarżenia oraz przedstawienie orzeczenia ostatecznie rozstrzygającego o jego prawach. W niniejszej sprawie skarżący tego nie uczynił. Wskazuje natomiast przepisy będące „ewentualną” podstawą prawną orzeczeń, które uważa za ostateczne. Świadczy to jednoznacznie o niezrealizowaniu przesłanki z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) w zw. z art. 79 ust. 1 Konstytucji i stanowi o niedopuszczalności nadania dalszego biegu skardze. W tym stanie rzeczy należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.