Sprawa cywilna

Sprawa cywilna to sprawa rozpoznawana w postępowaniu cywilnym, dotycząca przede wszystkim praw i obowiązków wynikających ze stosunków prawa cywilnego. W polskim prawie pojęcie to ma szersze znaczenie niż spór między osobami o zapłatę lub własność. Obejmuje także sprawy rodzinne i opiekuńcze, z zakresu prawa pracy oraz ubezpieczeń społecznych, a także inne sprawy, w których przepisy szczególne nakazują stosować postępowanie cywilne.

Sprawa cywilna może mieć charakter sporny, gdy strony przedstawiają przeciwne stanowiska, albo nieprocesowy, gdy sąd rozstrzyga określoną kwestię na wniosek zainteresowanej osoby, niekoniecznie między przeciwnikami procesowymi. Występuje również podział na sprawy procesowe i egzekucyjne, a w ramach postępowania cywilnego wyodrębnia się między innymi sprawy gospodarcze, rodzinne, pracownicze i z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Przedmiotem sprawy cywilnej mogą być w szczególności:

• żądanie zapłaty, odszkodowania lub wykonania umowy,
• ustalenie albo ochrona prawa własności i innych praw majątkowych,
• ochrona dóbr osobistych,
• sprawy o rozwód, alimenty, władzę rodzicielską lub opiekę,
• sprawy dotyczące stosunku pracy i świadczeń z ubezpieczeń społecznych,
• podział majątku, dział spadku lub rozgraniczenie nieruchomości,
• wniosek o ustanowienie kuratora, zarządcy albo innej osoby wykonującej funkcję przyznaną przez sąd.

Sprawa może zostać wszczęta pozwem albo wnioskiem, zależnie od rodzaju postępowania. Uczestniczą w niej strony lub uczestnicy postępowania, a sąd bada między innymi swoją właściwość, podstawę żądania i przedstawione dowody. Rozstrzygnięcie może przybrać formę wyroku, postanowienia albo innego przewidzianego prawem orzeczenia.

Pojęcie to występuje także w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wynagrodzenia kuratorów i reprezentantów dziecka, zabezpieczenia roszczeń oraz transgranicznych spraw cywilnych i handlowych. Ma zatem znaczenie zarówno dla określenia rodzaju postępowania, jak i dla ustalenia właściwych opłat, zasad udziału osób w postępowaniu oraz sposobu rozpoznania sprawy.